เนปาลรำลึก

แผ่นดินไหวที่เนปาลเกิดขึ้นมาครบเดือนแล้ว เป็นแผ่นดินไหวขนาด 7.8 ริกเตอร์ ซึ่งเป็นขนาดใหญ่ ศูนย์กลางอยู่ห่างจากกรุงกาฐมาณฑุไปทางตะวันตกเฉียงเหนือ80 กิโลเมตร มีคนตายกว่า 8,600 คน เจ็บเกือบ 2 หมื่นคน และไร้ที่อยู่อาศัยประมาณ 5 แสนคน ศูนย์กลางแผ่นดินไหวอยู่ลึกลงไปจากผิวดิน 15 กิโลเมตร ซึ่งถือว่าตื้น ทำให้เกิดความรู้สึกว่ารุนแรงและเกิดความเสียหายมากกว่าแผ่นดินไหวที่เกิดลึกกว่านี้

บริเวณที่เกิดในทางธรณีวิทยาเป็นรอยต่อระหว่างเปลือกโลก 2 แผ่นที่เคลื่อนตัวเข้าหากัน โดยแผ่นอินเดียมุดลงใต้แผ่นยุโรป-เอเชีย ระหว่างเกิดแผ่นดินไหว กรุงกาฐมาณฑุเคลื่อนตัวลงใต้เป็นระยะทาง 3 เมตร

อีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้กรุงกาฐมาณฑุสั่นคลอนและเสียหายมากเป็นพิเศษ เป็นเพราะตั้งอยู่บนทะเลสาบเก่าที่มีตะกอนเป็นก้อนหินทับถมกันหนา 600 เมตร

แผ่นดินไหวครั้งนี้ไม่ถึงกับเป็นเรื่องเหนือความคาดหมาย เพราะนักธรณีวิทยาทราบว่ามีพลังงานสะสมจำนวนมหาศาล ในที่สุดก็ต้องเกิดจนได้ เพียงแต่จะเมื่อไร ศูนย์กลางอยู่ที่ไหน และรุนแรงเพียงใดเท่านั้น 80 กว่าปีก่อนก็มีแผ่นดินไหวขนาดใกล้เคียงกันเกิดขึ้นมาแล้ว แต่นั่นอาจเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้หน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องไม่ตั้งอยู่ในความระมัดระวังเท่าที่ควร เพราะถือว่าเกิดขึ้นแล้ว กว่าจะเกิดซ้ำน่าจะอีกหลายร้อยปี

แรงสั่นสะเทือนรับรู้ได้โดยรอบในรัศมีนับพันกิโลเมตร กว้างไกลไปถึงประเทศจีน อินเดีย และปากีสถาน และในบริเวณยอดเขาเอเวอเรสต์มีหิมะถล่มหลายแห่ง ทำให้มีคนตายประมาณ 20 คน รวมทั้งผู้ช่วยแพทย์สาวชาวอเมริกันเชื้อสายไทยด้วย นอกจากนี้ยังมีที่สูญหายอีกจำนวนหนึ่ง

การขาดการเตรียมความพร้อมของภาครัฐและความเป็นประเทศยากจน รายได้ต่อหัวไม่ถึงปีละ 1,000 เหรียญสหรัฐ ทำให้การช่วยเหลือผู้ประสบภัยขลุกขลักและล่าช้ากว่าที่ควร ความช่วยเหลือจากอินเดีย จีน และสหรัฐมาถึงเร็ว แต่กองหน้าที่มาถึงก่อนเป็นหน่วยงานด้านการทหาร ทำให้เกิดความหวาดระแวงว่ามีเจตนาแอบแฝงด้านความมั่นคง และเมื่อไต้หวันจะส่งกองกำลังมาช่วยก็ได้รับการปฏิเสธ ด้วยเกรงจะมีเรื่องการเมืองระหว่างประเทศเข้ามาเกี่ยวข้อง

ความช่วยเหลือเมื่อมาถึงแล้วก็ใช่ว่าจะไปถึงมือผู้ประสบภัยได้ง่ายๆ เพราะภูมิประเทศเป็นภูเขาสูงชัน ถนนหนทางมีน้อย และที่มีก็ถูกแผ่นดินถล่มตัดขาดเป็นจำนวนมาก ส่วนใหญ่ต้องลำเลียงด้วยเฮลิคอปเตอร์ซึ่งมีจำนวนจำกัด ความเสี่ยงในการเกิดอาฟเตอร์ช็อกที่จะทำให้แผ่นดินและสิ่งปลูกสร้างถล่มซ้ำก็เป็นอุปสรรคในการบรรเทาทุกข์ด้วย

เกิดอุบัติเหตุเฮลิคอปเตอร์ลำหนึ่งของนาวิกโยธินสหรัฐตก มีคนตาย 8 คน เป็นทหารเนปาล 2 นาย ทหารอเมริกัน 6 นาย

ความขาดแคลนมีสารพัด ทั้งการรักษาพยาบาลคนเจ็บ อาหาร น้ำดื่ม สุขา เครื่องกันฝน กันหนาว และอื่นๆ

นอกจากนี้ ยังมีเหลือบที่หากินบนความทุกข์ยากของผู้อื่น เช่น ของบรรเทาทุกข์คุณภาพดีบางรายการไปไม่ถึงมือชาวบ้าน แต่ไปอยู่ในมือนักการเมือง ข้าราชการและทหารบางกลุ่ม จากอินเดียมีพวกนักค้ามนุษย์มาเลือกซื้อผู้หญิงและเด็กจากครอบครัวผู้ประสบภัยเพื่อนำไปขายบริการทางเพศในอินเดีย ซึ่งในสถานการณ์ปกติก็ทำกันอยู่แล้ว ยิ่งมีภัยพิบัติก็ยิ่งแห่แหนกันมามากขึ้น

สำหรับคนใทย ธารน้ำใจที่หลั่งไหลไปให้ผู้ประสบภัยชาวเนปาลท่วมท้นเหนือความคาดหมาย มีทั้งที่ไม่เป็นตัวเงิน เช่น คำขวัญภาษาอังกฤษที่แปลว่าสวดมนต์ให้เนปาลบนเสื้อยืด ไปจนถึงการเปิดบัญชีรับเงินบริจาคเพื่อส่งไปช่วย ชมรมหนึ่งที่ผมเป็นสมาชิกมีหัวเรือใหญ่ 2 คน ต่างคนต่างทำโครงการระดมเงินช่วยเหลือจนดูคล้ายแข่งขันกันเองผมดีใจที่ครั้งนี้พวกเราส่วนใหญ่แสดงน้ำใจด้วยการบริจาคเงินแทนการบริจาคเป็นสิ่งของ ซึ่งนอกจากจะยุ่งยากในการบริหารจัดการและขนส่งแล้ว ยังมักล่าช้าและไม่เกิดประโยชน์กับผู้ประสบภัยเท่าที่ควร

ผมเข้าใจเช่นกันว่า ที่ครั้งนี้เรารู้สึกเห็นอกเห็นใจคนเนปาลมากเป็นพิเศษ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะเนปาลมีภาพความเป็นเมืองพุทธ และที่ประสูติของพระพุทธเจ้าคือลุมพินี ก็อยู่ในประเทศนี้

ในความเป็นจริงเนปาลเป็นประเทศฮินดู ชาวเนปาลกว่า 80% นับถือศาสนาฮินดู ส่วนชาวพุทธมีเพียงประมาณ 10% เท่านั้น แต่ที่น่าสนใจคือ ทั้งสองศาสนาในเนปาลอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืนจนเกือบจะเหมือนเป็นศาสนาเดียว

อย่างไรก็ตาม เรื่องแผ่นดินไหวในเนปาลสำหรับพวกเราคนไทยก็เหมือนข่าวร้อนอื่นๆ ที่ลุกโชนเป็นไฟไหม้ฟางอยู่ไม่นาน หลังจากนั้นก็แทบจะไม่เป็นข่าวอีก ในขณะที่ปัญหาที่แท้จริงในเนปาลยังไม่จบ ยังมีแนวโน้มที่จะยืดเยื้อไปอีกนานอย่างน้อยหลายปี

จำนวนคนไร้ที่อยู่อาศัยในขณะนี้ยังมีอย่างน้อย 5 แสนคน ส่วนใหญ่เป็นเพราะบ้านเรือนพังพินาศไป บางส่วนที่ยังไม่พังคนก็ไม่กล้ากลับเข้าไปอยู่ เพราะยังมีข่าวอาฟเตอร์ช็อกและดินถล่มเป็นระยะๆ ทำให้ต้องอยู่ในเต็นท์หรือเพิงพักชั่วคราวกลางแจ้ง กว่าจะได้ที่อยู่ถาวรคงอีกนาน

ในขณะเดียวกัน ฤดูฝนหรือฤดูมรสุมกำลังจะมาถึง ปัญหาที่จะตามมามีมากมาย ที่กลัวกันเป็นพิเศษคือความเสี่ยงที่จะเกิดโรคระบาด อีกด้านหนึ่งการลำเลียงความช่วยเหลือเข้าไปในเขตชนบทห่างไกล ซึ่งยากอยู่แล้ว เมื่อฝนตกและมีดินถล่มก็จะยิ่งยากขึ้นเป็นเงาตามตัว

ในระยะยาว การฟื้นฟูเนปาลให้กลับไปอยู่ในสภาพใกล้เคียงกับเดิมจะต้องใช้เวลาหลายปี มีบางหน่วยงานที่ประเมินว่าจะต้องใช้เงินประมาณ 7,000 ล้านเหรียญสหรัฐ หรือประมาณ 1 ใน 3 ของจีดีพีของประเทศ ซึ่งเป็นภาระที่ยากที่ประเทศยากจนอย่างเนปาลจะแบกรับไหว

ที่สำคัญอีกประการหนึ่ง คือ ถึงจะหาแหล่งเงินกู้และบางส่วนเป็นเงินช่วยเหลือได้ แต่จะมีอุปสรรคในการปฏิบัติตามเงื่อนไขของเงินกู้และเงินบริจาคเหล่านั้น เพราะหน่วยงานราชการของเนปาล นอกจากจะไม่ใคร่มีประสิทธิภาพแล้ว ยังเต็มไปด้วยปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่น การจะปรับเปลี่ยนกระบวนการทำงานเพื่อให้เกิดความโปร่งใสมากขึ้นไม่ใช่เรื่องง่าย และไม่ใช่เรื่องที่จะทำได้ในทันที

อย่าเพิ่งหยุดสวดมนต์ให้เนปาลนะครับ