ระบบสัดส่วน

โดย...เจษฏ์ โทณะวนิก

ระบบการเลือกตั้งมีอยู่หลายระบบทั้งแบบที่เป็นเขตหมด บัญชีรายชื่อหมด หรือแบบผสม คือ เอาแบบเขตผสมกับแบบบัญชีรายชื่อ แต่ละแบบก็มีที่เป็นสัดส่วนและที่ไม่เป็นสัดส่วน กระทั่งมาถึง ระบบสัดส่วนผสม ที่ร่างรัฐธรรมนูญกำลังยกร่างกันอยู่นั้นได้มีการเลือกที่จะนำระบบแบบนี้มาใช้

ระบบการเลือกตั้งแบบสัดส่วนผสมนั้นเป็นการผสมกันระหว่างเขต บัญชีรายชื่อ และเป็นระบบสัดส่วนด้วย ซึ่งทำได้หลายรูปแบบ แต่ละรูปแบบก็จะเป็นไปตามความแตกต่างของการจัดส่วนผสมที่แตกต่างกันระหว่างในส่วนของเขต และบัญชีรายชื่อ

เช่น สัดส่วนจำนวนผู้แทนในส่วนของเขต และบัญชีรายชื่ออาจจะเป็น หนึ่งต่อหนึ่ง เช่น 200 คนในเขตกับ 200 คนในบัญชีรายชื่อ สองต่อหนึ่ง เช่น 300 คนในเขตกับ 150 คนในบัญชีรายชื่อ ส่วนที่ได้มีการนำเสนอกันไว้ในร่างปัจจุบันของรัฐธรรมนูญ คือ ห้าต่อสี่ นั่นคือ 250 คนในเขตกับ 200 คนในบัญชีรายชื่อ

นอกจากการจัดสัดส่วนระหว่างจำนวนผู้แทนในแบบเขตและแบบบัญชีรายชื่อแล้วก็ยังมีการจัดรูปแบบของเขตและบัญชีรายชื่อที่แตกต่างกันได้อีก เช่น ในส่วนของเขตนั้นอาจจะเป็น หนึ่ง รูปแบบเขตเดียวเบอร์เดียว เลือกได้หนึ่งคน คนที่ได้คะแนนสูงสุด ได้เป็นผู้แทนเขต

สอง รูปแบบเขตเดียวเบอร์เดียว เลือกได้หนึ่งคน คนที่จะได้เป็นผู้แทนเขตต้องได้คะแนนเกินกึ่งหนึ่งของผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้ง จึงจะได้เป็นผู้แทนเขต สาม รูปแบบเขตเดียวเบอร์เดียว เลือกได้หลายคน คนที่ได้คะแนนรวมสูงสุด ได้เป็นผู้แทนเขต สี่ รูปแบบเขตเดียวหลายเบอร์จะเอากี่คนก็กำหนดกันไว้ เช่น สอง สาม สี่ ห้า

เมื่อจัดรูปแบบในส่วนของเขตแล้ว ก็จะเป็นการจัดรูปแบบในส่วนของบัญชีรายชื่อ ซึ่งก็สามารถที่จะมีบัญชีได้หลายแบบ

ส่วนบัญชีแบบเปิด มีทั้งแบบที่ให้จัดลำดับได้เพียงลำดับเดียว คือ ให้เลือกสมาชิกเพียงคนเดียวจากในบัญชี กับแบบจัดลำดับได้ใหม่หมด คือ ต้องเขียนเรียงหมายเลขของลำดับทุกรูปแบบมีความแตกต่างกันมาค่อยๆ ทำความเข้าใจกัน จนมาถึงแบบที่ร่างรัฐธรรมนูญเลือกกันนะครับ