พุทธศาสนากับธรรมาภิบาล

โดย...สมาน สุดโต

พระพรหมบัณฑิต อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) ได้ปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “พระพุทธศาสนากับหลักธรรมาภิบาล” เนื่องในโอกาสการประสาทปริญญาบัตร ประจำปี 2558 ของ มจร ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 7-10 พ.ค. 2558 นี้ ที่ มจร อ.วังน้อย จ.พระนครศรีอยุธยา โดยท่านกล่าวว่า

บัณฑิตของ มจร ต้องออกไปสู่สังคมเพื่อให้ มากกว่าเป็นผู้รับ มาเพื่อเรียนรู้ จากไปเพื่อให้บริการสังคม เป็นผู้นำทางจิตใจและปัญญา ติดตามความเปลี่ยนแปลงทางสังคม ต้องเป็นตัวแปรเป็นเงื่อนไขแห่งการเปลี่ยนแปลงในเชิงที่ดี เรียกว่าพัฒนา ให้เป็นวิศวกรของสังคม ช่วยเปลี่ยนสังคมไปในทางที่ดี ให้มองสังคมเหมือนนกบินสูง อะไรเกิดในสังคมต้องเห็นต้องรู้ โดยเฉพาะเรื่องที่มีผลกระทบทั้งตัวเรา และพระพุทธศาสนา บ้านเมือง และสถาบัน ในวันนี้ไม่มีอะไรน่าจับตาเท่ากับกฎหมายรัฐธรรมนูญ เพราะเป็นกติกาของบ้านเมืองในอนาคต จึงตั้งหัวข้อที่จะพูด เรื่องธรรมาภิบาล เพื่อสื่อถึงผู้ที่หวังจะปฏิรูปพระศาสนาในเรื่องต่างๆ เช่น การบริหารจัดการ การกระจายอำนาจ และบริหารทรัพย์สินของวัดอย่างโปร่งใส

คณะสงฆ์และพุทธศาสนาเป็นแบบอย่างด้านธรรมาภิบาล จึงถามว่า ทำไมเราต้องให้เขามาเปลี่ยนเรา เราเองก็ทำอยู่แล้วมิใช่หรือ ทำไมไม่ชี้แจงเขาไป เราเองก็มีกลไกในการบริหารจัดการ สื่อกันไม่รู้เรื่องหรือ กระแสการปฏิรูปมาจากภายนอก ข้างในเราทำอยู่หรือเปล่า ถ้าไม่ทำ หรือลืมไป ให้นึกว่าพระพุทธเจ้าทรงแนะนำไว้อย่างไร ให้หยิบยกมาทำ เหมือนจุดไฟบ้านรับไฟป่า มันก็จบ

ประเด็นเรื่องธรรมาภิบาลในรัฐธรรมนูญ ซึ่งจะมีผลกระทบต่อระบบราชการ และการบริหารบ้านเมืองของไทย การจัดการศึกษา รวมถึงอาจส่งผลกระทบต่อการบริหารกิจการพระพุทธศาสนาด้วย เพราะในรัฐธรรมนูญฉบับ 2550 มีคำว่าธรรมาภิบาล 2 ครั้ง แต่ฉบับปัจจุบันมีถึง 12 ครั้ง มีนัยสำคัญตามมาตราที่มีคำนี้ปรากฏ ตั้งแต่ผู้นำทางการเมืองเป็นต้น จนกระทั่งถึงการจัดระบบราชการ เศรษฐกิจ ธุรกิจภาคเอกชน การเงินการคลัง การจัดการเรื่องสิ่งแวดล้อม และองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น ว่าต้องบริหารจัดการตามหลักธรรมาภิบาล แม้กระทั่งการศึกษา ก็ต้องใช้ระบบธรรมาภิบาลเพื่อแก้ปัญหาการทุจริตคอร์รัปชั่น ถ้าหากมีคำถามเรื่องการบริหารจัดการคณะสงฆ์แบบธรรมาภิบาลบ้าง ต้องตอบเขาได้

ดังนั้น โจทย์ที่ตั้งไว้ คือ ธรรมาภิบาล หมายถึงอะไร คำตอบ ธรรมาภิบาล คือ ระบบการบริหาร มีใช้ในเมืองไทยมา 26 ปีตั้งแต่มีวิกฤตต้มยำกุ้ง เนื่องจากไทยต้องขอความช่วยเหลือจาก IMF ภายใต้เงื่อนไขว่าต้องบริหารจัดการแบบธรรมาภิบาล หรือ Good Gernanance

เมื่อระบบดี ใสสะอาด เลือดหยุดไหลออก บ้านเมืองจะฟื้นได้ พุทธศาสนาก็มีระบบสังฆะ ที่ใช้ในการบริหารแบบธรรมาภิบาล และการปวารณาที่เปิดให้มีการตรวจสอบ ดังนั้นหลักธรรมาภิบาลที่มีในหลายแห่งรัฐธรรมนูญ คือ การบริหารประเทศไปในทางที่ดี สอดคล้องกับการบริหารแบบสังฆะ และปวารณา