สงกรานต์ วันขึ้นปีใหม่ไทยโบราณ

โดย...ส.สต

พวกเราชาวไทยได้ความสุขตามวัฒนธรรมและประเพณีในวันสงกรานต์ 13-14-15 เม.ย. ซึ่งเป็นวันหยุดยาว วันผู้สูงอายุ วันพบญาติ และวันทำบุญรวมญาติ ในขณะที่ประชาชนชาวบ้าน ทั่วไปในสมัยก่อนๆ จะเข้าวัดทำบุญ

การทำบุญในระยะนี้จัดเป็น 2 ช่วง คือช่วงวันตรุษ หรือวันก่อนเริ่มปีใหม่ ตรงกับข้างแรม 14-15 ค่ำ เดือน 4 ปีนี้ ตรงกับวันที่ 18-19 มี.ค. 2558

 คำว่าตรุษ มาจากภาษาสันสกฤต มีความหมายว่าตัด หรือขาด หรือแปลว่ายินดีก็ได้ วันตรุษไทย เปรียบเสมือนวันสิ้นปี หรือเป็นประเพณีทำบุญส่งท้ายปีเก่า

บรรดาชาวบ้านจะนำของคาวของหวานไปทำบุญที่วัด ส่วนของหวานที่เป็นสัญลักษณ์ประจำวันตรุษได้แก่ข้าวเหนียวแดง และกะละแม

ตอนบ่ายๆ ตามหมู่บ้านที่มีผู้นำดี เป็นชุมชนใหญ่ จะมีการเล่นแบบชาวบ้าน ที่ขึ้นหน้าขึ้นตาเช่นการเล่นลูกช่วง และมอญซ่อนผ้า เป็นการเล่นเพื่อความบันเทิง สนุกสนาน โดยเฉพาะเด็กๆ และหนุ่มสาว

ในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หรือสมัยเชื่อผู้นำ สมัยจอมพลป. พิบูลสงคราม ที่เป็นนายกรัฐมนตรีนั้น ท่านสร้างชาติทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม ไม่ใช่แค่รักษาของเก่า แต่ทำสร้างสิ่งใหม่ขึ้นมาด้วย ได้แก่ จัดให้มีรำวง เป็นการรื่นเริงอย่างหนึ่งทั่วไทย   

ผ่านไป 25 วันก็เข้าสู่เทศกาลวันสงกรานต์ หรือวันปีใหม่ 13-14-15 เม.ย. 2558 ตรงกับแรม 10-11-12 ค่ำ เดือน 5 ตามประกาศดังนี้

ประกาศสงกรานต์ จุลศักราช 1377 พุทธศักราช 2558

ปีมะแม สัปตศก จันทรคติเป็น อธิกมาส ปกติวาร สุริยคติเป็น ปกติสุรทิน

 วันมหาสงกรานต์ ตรงกับวันอังคาร แรม 11 ค่ำ เดือน 5 ปีมะแม วันที่ 14 เม.ย. เวลา 14 นาฬิกา 24 นาที 0 วินาที

นางสงกรานต์นามว่า รากษกเทวี ทรงพาหุรัด ทัดดอกบัวหลวง อาภรณ์แก้วโมรา ภักษาหารโลหิต หัตถ์ขวาทรงตรีศูล หัตถ์ซ้ายทรงธนูศร เสด็จนั่ง มาเหนือหลังวรวาหะ (สุกร) เป็นพาหนะ

เกณฑ์พิรุณศาสตร์ ปีนี้ อาทิตย์ เป็นอธิบดีฝน บันดาลให้ฝนตก 400 ห่า ตกในเขาจักรวาล 160 ห่า ตกในป่าหิมพานต์ 120 ห่า ตกในมหาสมุทร 80 ห่า ตกในโลกมนุษย์ 40 ห่า

เกณฑ์ธาราธิคุณ ชื่อ ปฐวี (ธาตุดิน) น้ำอุดมสมบูรณ์ดี

เกณฑ์นาคราชให้น้ำ ปีมะแม นาคราชให้น้ำ 3 ตัว ทำนายว่า ฝนต้นปี กลางปี ปลายปีเสมอกันแล

เกณฑ์ธัญญาหารชื่อ วิบัติ ข้าวกล้าในไร่นา จะเกิดกิมิชาติ คือ มีด้วงแมลงรบกวน ข้าวกล้า จะได้ผล 1 ส่วน เสีย 5 ส่วน นายโหรา.คอม ทำนายว่า บ้านเมืองจะเกิดยุทธสงคราม จะฆ่าฟันกัน จะนิราชจากกัน จะฉิบหายเป็นอันมากแล

วันเถลิงศก ตรงกับวันพฤหัสบดี แรม 13 ค่ำ เดือน 5  ปีมะแม วันที่  16 เม.ย. เวลา 18 นาฬิกา 21 นาที 36 วินาทีเกณฑ์อัตตาเถลิงศก จุลศักราช 1377

ส่วนการทำบุญนอกจากนำข้าวปลาอาหารไปถวายพระที่วัดตามปกติแล้ว ยังมีประเพณีที่ทำกันต่อเนื่องคือทำบุญรวมญาติ วิิธีการคือญาติพี่น้องที่ยังมีชีวิตจะนำอัฐิ ที่เก็บใส่โกศไว้ที่บ้านไปรวมกับคนอื่นที่วัด ส่วนผู้ที่ไม่ได้นำอัฐิมา ก็สามารถเขียนชื่อผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว ที่เราต้องการทำบุญอุทิศไปให้ นำไปรวมในสถานที่ที่วัดจัดไว้ เพื่อบังสุกุลร่วมกัน วิธีการนี้เรียกว่าทำบุญรวมญาติ

 การฉลองปีใหม่ในวันสงกรานต์ ก็มีในประเทศอื่นๆ ด้วย ส่วนมากเป็นคนเชื้อสายเดียวกัน แต่อยู่คนละประเทศ คนละอาณาเขต นอกจากประเทศไทย ก็จะเห็นในประเทศ สปป.ลาว ประเทศกัมพูชา ประเทศพม่า ชาวบังกลาเทศ ที่อยู่เมืองจิตตะกอง คนไทยอัสสัม ในประเทศอินเดีย ชาวเมืองมณีปูร์ ในประเทศอินเดีย ชาวไดในเวียดนาม ไทยลื้อที่สิบสองปันนา ประเทศจีน เป็นต้น ทุกคนให้ความสำคัญวันสงกรานต์ว่าเป็นประเพณีสำคัญที่ควรอนุรักษ์แม้ว่าวันขึ้นปีใหม่ จะเปลี่ยนจากสงกรานต์มาเป็นวันที่ 1 ม.ค. แล้วก็ตาม

ประเทศไทยเปลี่ยนเมื่อวันที่  1 ม.ค. 2484 ในสมัยรัชกาลที่ 8

ส่วนภาพที่เสนอวันนี้เป็นภาพการฉลองสงกรานต์ตามประเพณีที่สวยงาม ที่ จ.เชียงใหม่ เมื่อ พ.ศ. 2503  ซึ่งเก็บรักษาไว้ที่สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ