ปฏิรูปการบริหาร ท้องถิ่น

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก นักวิชาการอิสระ

การบริหารราชการแผ่นดินที่สำคัญอย่างหนึ่ง คือ การจัดให้มีการกระจายการบริหารราชการที่โดยทั่วไปกระจุกอยู่ที่ส่วนกลางไปสู่ท้องถิ่น เนื่องจากการบริหารในระดับปฏิบัติการในส่วนของกระทรวง กรม กอง และหน่วยงานต่างๆ ของส่วนราชการ และในระดับนโยบายในส่วนของคณะรัฐมนตรีไม่สามารถเข้าถึงประชาชนที่อยู่ในท้องถิ่นได้อย่างเพียงพอ รวมถึงการที่ประชาชนจะเข้ามามีส่วนร่วมก็ย่อมจะทำได้ยาก การประสานงานหรือการทำงานร่วมกันระหว่างกลไกของรัฐและประชาชนไม่มีความคล่องตัว และไม่สามารถดำเนินการได้ในทางปฏิบัติ

ดังนั้น การกระจายอำนาจและการบริหารไปสู่ท้องถิ่นจึงเป็นสิ่งที่มีความจำเป็นเป็นอย่างยิ่ง การปฏิรูปการบริหารท้องถิ่นจึงเป็นสิ่งที่ต้องดำเนินการ โดยมีแนวทางดังต่อไปนี้

1.ตรากฎหมายและจัดให้มีกลไกที่จำเป็นสำหรับการจัดตั้งองค์กรบริหารท้องถิ่นเต็มพื้นที่จังหวัดให้เสร็จสมบูรณ์ภายในหนึ่งปีนับแต่วันประกาศใช้รัฐธรรมนูญ และดำเนินการจัดตั้งองค์กรบริหารท้องถิ่น
ดังกล่าวขึ้นในพื้นที่ที่มีความพร้อมและเหมาะสมโดยเร็ว

2.ให้มีคณะกรรมการการกระจายอำนาจแห่งชาติ ประกอบด้วย ผู้แทนจากส่วนราชการ ผู้บริหารท้องถิ่น ข้าราชการส่วนท้องถิ่น และผู้ทรงคุณวุฒิ โดยอย่างน้อยต้องประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิและผู้แทนจากสมัชชาพลเมืองไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง เพื่อกำหนดนโยบาย กำหนดมาตรฐานกลาง และขับเคลื่อนการกระจายอำนาจอย่างมีเอกภาพ และสามารถดำเนินการให้การกระจายอำนาจเป็นผลสำเร็จ โดยให้มีสำนักงานคณะกรรมการการกระจายอำนาจแห่งชาติ รับผิดชอบงานธุรการและปฏิบัติหน้าที่อื่นที่จำเป็นทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติ

ในเรื่องของสมัชชาพลเมืองนั้น รัฐธรรมนูญต้องเปิดทางให้พลเมืองสามารถรวมกันเป็นสมัชชาพลเมืองซึ่งประกอบด้วยสมาชิกที่มาจากองค์ประกอบที่หลากหลายจากพลเมืองในท้องถิ่น และมีความเหมาะสมกับภูมิสังคมของแต่ละพื้นที่ มีภารกิจในการร่วมกับองค์กรบริหารท้องถิ่นในการดำเนินการในด้านต่างๆ

ยกตัวอย่างเช่น การที่ประชาชนหรือชุมชนมีสิทธิมีส่วนร่วมในการบริหารงานขององค์กรบริหารท้องถิ่น ในการกำหนดรูปแบบขององค์กรบริหารท้องถิ่น การเปลี่ยนแปลงเขตการปกครองท้องถิ่น การบริหารงานท้องถิ่น การออกเสียงประชามติระดับท้องถิ่น การตรวจสอบการดำเนินงาน การถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่น คณะผู้บริหารท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น หรือการเสนอข้อบัญญัติท้องถิ่นทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติ

เพื่อให้การทำงานในส่วนของประชาชนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและก่อให้เกิดประสิทธิผล องค์กรบริหารท้องถิ่นมีหน้าที่ต้องส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยอย่างน้อยต้องเปิดเผยข้อมูล ข่าวสาร รายงานผลการดำเนินงานและรายงานงบการเงิน และสถานการณ์การคลังท้องถิ่นให้ประชาชนทราบ ส่งเสริมสมัชชาพลเมืองดังที่ได้กล่าวไป รวมทั้งต้องจัดให้ประชาชนมีส่วนร่วมตัดสินใจในการดำเนินงานที่มีผลกระทบต่อประชาชนทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติ

สัมฤทธิผลของการกระจายอำนาจและการบริหารท้องถิ่น คือ การที่ประชาชนได้ปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ในท้องถิ่นของพวกเขาตามความเหมาะสม โดยเฉพาะต่อการที่ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียวจะแบ่งแยกมิได้