ต้นไม้ต้องมีรากแก้ว

โดย...ภุมรัตน ทักษาดิพงศ์

ต้นไม้ต้องมีรากแก้วจึงจะเจริญเติบโต แข็งแรงต้านทานแรงลมแรงพายุได้ ฉันใดฉันนั้นประเทศก็ต้องมีรากแก้วจึงจะเจริญเติบโตอย่างมั่นคง รากแก้วของประเทศก็คือประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม ประเทศใดที่ไม่มีประวัติศาสตร์ของตนเอง ไม่มีวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีของตนเอง เปรียบเหมือนคนเมื่อไม่รู้ที่มาก็ไม่รู้ที่ไป เมื่อไม่รู้จักตัวของตนเอง ก็ไม่จะประพฤติปฏิบัติตัวอย่างไร

สถาบันพระมหากษัตริย์ไทยแยกกันไม่ออกกับประวัติศาสตร์ของประเทศ เพราะมีส่วนสำคัญทำให้ประเทศมีความมั่นคงและมั่งคั่งตลอดมา เราไม่ต้องศึกษาย้อนหลังไปไกล เอาแค่สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ที่เริ่มจาก พ.ศ. 2325 ซึ่งถือว่าเป็นช่วงประวัติศาสตร์สมัยใหม่ของไทย พระมหากษัตริย์แต่ละพระองค์ทรงบริหารจัดการความมั่นคงและความมั่งคั่งของประเทศจนคนไทยอยู่ดีมีสุขจนถึงปัจจุบันอย่างไร แต่ละสมัยรัชกาลต่างมีจุดเด่นที่พอสรุปได้สั้นที่สุด ดังนี้

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช จุดเด่น คือ การสร้างชาติหลังจากการเสียกรุงครั้งที่ 2 ใน พ.ศ. 2310 ในรัชสมัยของพระองค์ต้องสู้รบกับข้าศึก ปราบปรามกลุ่มกบฏในประเทศ ถ้าไม่มีพระองค์ท่านก็ไม่มีราชวงศ์จักรี ไม่มีกรุงรัตนโกสินทร์ที่มีกรุงเทพฯ เป็นเมืองหลวง

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย บ้านเมืองมีความสงบเรียบร้อย จุดเด่นในรัชสมัยนี้ คือ การฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรม เป็นยุคทองแห่งวรรณคดีสมัยรัตนโกสินทร์ที่มีความเจริญด้านกาพย์กลอนสูงสุด

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ประเทศมีความเจริญรุ่งเรืองด้านการติดต่อค้าขายกับต่างประเทศ  จนสามารถนำเงินเข้าประเทศได้อย่างมากมาย ใส่ถุงแดงไว้หลายสิบถุงที่พระองค์ท่านมอบให้กษัตริย์องค์ต่อมาเอาไว้ใช้เพื่อกิจการบ้านเมือง และก็ได้ใช้จริงๆ ในสมัยรัชกาลที่ 5

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นช่วงเวลาที่ไทยทำบ้านเมืองให้ทันสมัยหรือศิวิไลซ์เพื่อป้องกันข้ออ้างของนักล่าอาณานิคมที่จะเข้ามายึดครอง โดยอ้างว่าเพื่อนำศิวิไลซ์มาให้ เป็นช่วงที่ราชสำนักพัฒนาความเป็นตะวันตกในทุกด้าน ทรงเป็นกษัตริย์ไทยพระองค์แรกที่พูด เขียน อ่านภาษาอังกฤษได้อย่างดี เพื่อให้รู้เท่าทันความคิดของฝรั่งและความเป็นไปในโลก ทรงเจริญความสัมพันธ์กับต่างประเทศ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สามารถรักษาอธิปไตยของชาติไว้ให้ได้จากการคุกคามของนักล่าอาณานิคมตะวันตก แม้จำต้องยอมเสียแขนขาก็เพื่อรักษาชีวิต ไทยมีการปฏิรูปประเทศทั่วทุกด้านเป็นครั้งแรก ซึ่งเป็นการวางพื้นฐานในการปกครองประเทศในเวลาต่อมา นับว่าเป็นช่วงที่ประเทศมีความเจริญรุ่งเรืองมากที่สุดช่วงหนึ่งในยุครัตนโกสินทร์

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นช่วงระยะเวลาสร้างความเป็นชาติและให้ประเทศไทยมีที่ยืนในเวทีโลก การวางพื้นฐานและเตรียมการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์อยู่ใต้รัฐธรรมนูญ 

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นช่วงที่ประเทศกำลังเข้าสู่ประชาธิปไตย พระองค์เตรียมพระราชทานรัฐธรรมนูญในวันครบรอบ 150 ปีของการสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ 6 เม.ย. 2475 แต่ต้องชะลอออกไปเพื่อให้ประชาชนมีความรู้ความเข้าใจก่อน คณะราษฎรชิงปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองในวันที่ 24 มิ.ย. 2475 พระองค์ท่านและพระราชวงศ์ถูกคุกคามอย่างหนักที่เรียกกันว่า “วังแตก” จึงลี้ภัยไปอยู่อังกฤษและสละราชสมบัติและสวรรคตที่นั่น

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล ยังไม่มีโอกาสได้บริหารประเทศเพราะถูกลอบปลงพระชนม์เมื่อ 9 มิ.ย. 2489

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ที่ทรงงานอย่างหนักเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนของประชาชน จนได้รับการยกย่องจากสหประชาชาติและประเทศต่างๆ ว่าเป็นกษัตริย์ที่ทรงงานหนักเพื่อให้พสกนิกรกินดีอยู่ดี และประเทศชาติมีความมั่นคงที่คนไทยทุกคนสัมผัสได้

ต้นไม้ไทยมีรากแก้วอยู่แล้ว เรากลับจะไปตัดรากแก้วให้เหลือแต่รากฝอย สถาบันพระมหากษัตริย์มีคุณูปการอย่างใหญ่หลวงต่อประเทศชาติและประชาชน อย่างไรก็ดีมีคนไทยอีกประเภทหนึ่งที่มีบทบาทสำคัญในการนำพระบรมราโชบายไปปฏิบัติ คนเหล่านี้ก็คือ “ข้าราชการ” หรือคนที่ทำงานให้พระราชานั่นเอง แต่ระยะหลังจิตสำนึกในการเป็นข้าราชการในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวดูจะลดน้อยถอยไป “ความเป็นมืออาชีพ” ของข้าราชการมีปัญหา เปิดโอกาสให้นักการเมืองและและนายทุนเข้ามาแทรกแซงและมีอิทธิพลเหนือ

ในช่วงเวลานี้มีเหตุการณ์หลายอย่างส่งผลกระทบต่อความเป็นมืออาชีพและความน่าเชื่อถือของข้าราชการ ไม่ว่าจะเป็น องค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศมีข้อตำหนิเรื่องความปลอดภัยของสายการบินไทยที่กรมการบินพลเรือนดูแลอยู่ ทั้งที่เขาตั้งข้อสังเกตมานาน แต่ไม่ได้รับการแก้ไขสักที จนถูกญี่ปุ่นและเกาหลีใต้สั่งห้ามบินเข้าประเทศ ข้าราชการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่ปล่อยให้กลุ่มโบนันซ่ามีการรุกป่ามานาน ซ้ำกรมที่ดินยังไปออกโฉนดให้เสียอีก กรมสอบสวนคดีพิเศษซึ่งมีข้อมูลเกี่ยวกับสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนคลองจั่นผ่องถ่ายเงินให้วัดพระธรรมกายและบริษัทอสังหาริมทรัพย์ แต่ไม่ยอมดำเนินคดีจนจะมาเอาจริงจังเวลานี้สมัย คสช. การที่ข้าราชการหน่วยงานความมั่นคงหลายหน่วยไม่สนใจจัดการผู้ที่กระทำผิดต่อสถาบัน ปล่อยทิ้งไว้นานจนมาถึงสมัย คสช.จึงเอามาทำ

เราอยากเห็นข้าราชการรื้อฟื้นความเป็นมืออาชีพอีกครั้ง โดยยึดเอาพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเนื่องในวันข้าราชการพลเรือน พ.ศ. 2558 ตอนหนึ่งที่ว่า “งานราชการนั้น คือ งานของแผ่นดิน มีผลเกี่ยวเนื่องถึงประโยชน์ของบ้านเมืองและประชาชนทุกคน...” และพระบรมราโชบาย ปี 2549 “ข้าราชการผู้ปฏิบัติบริหารงานของแผ่นดินจะต้องมุ่งปฏิบัติภาระทั้งหลวงด้วยความอุตสาหะ เพิ่งพินิจ ใช้ความรู้ ความคิด ความเฉลียวฉลาด และความรู้ผิดชอบชั่วดี เป็นเครื่องวิจัย วิจารณ์ ปรับปรุงตัว ปรับปรุงงานให้มีประสิทธิภาพเสมอ งานที่ทำจึงจะสำเร็จผลสมบูรณ์ และก่อเกิดประโยชน์ที่พึงประสงค์ เป็นความเจริญมั่นคงทั้งแก่ตน แก่งาน และแก่ส่วนรวมพร้อมทุกส่วน”

แล้วความเป็นมืออาชีพก็จะกลับคืนมา