จะเลือกตั้งเมื่อไรดี

โดย...รองศาสตราจารย์ ดร.วรรณธรรม กาญจนสุวรรณ

การเลือกตั้งของประเทศไทยที่ผ่านมาไม่สามารถบรรลุวัตถุประสงค์และเจตนารมณ์ในการคัดกรอง คนดีเข้าสู่สภาได้ มีผลกระทบต่อระบบการเมืองหากกระบวนการการเลือกตั้งที่ไม่สุจริตและไม่เที่ยงธรรมจะนำมาซึ่งระบบการเมืองที่ไม่มีประสิทธิภาพและไม่มีประสิทธิผลของระบบการเมืองนั้น กอปรกับสังคมไทยเกิดการแตกแยกทางความคิดของคนในชาติ ประชาชนขาดการยอมรับในความเห็นต่างทางการเมืองเกิดความขัดแย้งทางการเมืองโดยตรงจนคณะกรรมการการเลือกตั้งไม่สามารถจัดการเลือกตั้งครั้งล่าสุดเมื่อการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 2 ก.พ. 2557 อย่างมีประสิทธิภาพได้ อันทำให้เป็นเหตุสำคัญที่ไม่มีรัฐบาลที่สมบูรณ์หรือไม่สามารถจัดส่งรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งได้ นอกจากนี้การคัดเลือกผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของพรรคการเมืองนั้นมักจะถูกครอบงำและ
คัดเลือกโดยหัวหน้าพรรค หรือกรรมการบริหารพรรคเพียงไม่กี่คน

ทำให้พรรคการเมืองได้ผู้สมัครรับเลือกตั้งที่อาจไม่สอดคล้องกับความต้องการของสมาชิกพรรคการเมือง หรือของประชาชนในพื้นที่ กลายเป็นพรรคการเมืองที่ไม่ใช่ “พรรคของประชาชน” แต่กลายเป็น “พรรคการเมืองนายทุน” ทั้งนี้เป็นเพราะระบบอุปถัมภ์ทั้งทางตรงและทางอ้อมเป็นอุปสรรคต่อการเลือกตั้งสมาชิกรัฐสภา และการสมัครสมาชิกรัฐสภาที่ผ่านมายังมีช่องว่าง ทำให้นักการเมืองที่มีประวัติไม่ดี มีพฤติกรรมเสื่อมเสียสามารถ เข้ามาเป็นสมาชิกรัฐสภาทำหน้าที่นิติบัญญัติได้อย่างถูกต้องทั้งๆ ที่ไม่ควรอย่างยิ่งที่จะมีผู้แทนในลักษณะเยี่ยงนี้ โดยต้องไม่ลืมว่า “การเลือกตั้งคือการใช้อำนาจสูงสุดโดยประชาชน” เพื่อให้ได้ “ผู้แทน” เข้าไปใช้อำนาจรัฐ กล่าวง่ายๆ ได้ว่า “การเลือกตั้งเป็นบันไดขั้นที่ 1 ของการเข้าสู่การใช้อำนาจรัฐในระบอบประชาธิปไตย”

การเลือกตั้งที่ดีจะเกิดขึ้นได้นั้นจำเป็นต้องทำให้ภาคประชาชนเกิดสำนึกในหน้าที่พลเมืองที่จะต้องเข้าใจหลักการเลือกตั้งที่ถูกต้อง โดยมีพื้นฐานหน้าที่ต้องเคารพหลักอำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของพลเมืองที่ตระหนักรู้และตื่นตัวทางการเมือง (Active Citizen) ประกอบกับบรรยากาศหรือบริบททางการเมือง รวมทั้งพฤติกรรมของนักการเมืองและพรรคการเมืองจะต้องรองรับและสนับสนุนหลักการเลือกตั้ง ดังต่อไปนี้ 1.หลักการให้สิทธิและเสรีภาพของประชาชน 2.หลักความเสมอภาคของประชาชน 3.หลักการเลือกตั้งที่เป็นอิสระ 4.หลักการเลือกตั้งที่ต้องง่ายต่อการลงคะแนนเสียงเปิดโอกาสให้เกิดการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง 5.หลักการเลือกตั้งเป็นการทั่วไป และเคารพในเจตจำนงของประชาชนเสียงข้างมาก 6.หลักการเลือกตั้งที่ไม่ส่งเสริมให้เกิดการทุจริตคอร์รัปชั่น

ดังนั้น วิธีและกระบวนการปฏิรูปการคัดเลือกคนดีเข้าสู่รัฐสภา จึงควรปฏิรูปทั้งระบบเป็นองค์รวมตั้งแต่ระบบการเลือกตั้ง ระบบการคัดสรรผู้สมัครให้ยึดโยงกับสมาชิกพรรคการเมืองหรือประชาชนปฏิรูประบบพรรคการเมืองให้เป็นพรรคของประชาชน ปรับปรุงและพัฒนาคณะกรรมการการเลือกตั้ง ซึ่งเป็นองค์กรและกลไกการจัดการเลือกตั้งให้มีประสิทธิภาพในการบริหารจัดการและการป้องปรามการซื้อสิทธิขายเสียงให้มีประสิทธิผลมากยิ่งขึ้น รวมทั้งส่งเสริมสนับสนุนการสร้างความเข้มแข็งให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมทางการเมือง สร้างจิตสำนึกพลเมืองดีบนวิถีประชาธิปไตย ให้เป็นพลเมืองที่ตระหนักรู้และตื่นตัวทางการเมือง มีส่วนร่วมทางการเมืองในทุกมิติ ทั้งก่อนการเลือกตั้งและหลังการเลือกตั้ง ที่พลเมืองยังคอยติดตามตรวจสอบการทำงาน และการดำเนินการตามนโยบายที่พรรคการเมืองที่เคยหาเสียงไว้

คำถามที่น่าสนใจคือ เนื้องานข้างต้นได้ถูกกำหนดลงในการปฏิรูปการเมืองครั้งนี้อย่างแน่นอนในรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ที่กำลังยกร่างจะเกิดการปฏิรูปจริงหรือไม่ มาตรา 44 จะทำให้เกิดได้หรือไม่ หากทำได้จะต้องใช้เวลาในการขับเคลื่อนนานแค่ไหน เพราะที่ผ่านมาความจริงอย่างสำคัญคือ “เมื่อมีรัฐธรรมนูญใหม่ มิได้หมายความว่าการปฏิรูปนั้นสำเร็จและเสร็จแล้ว หากเป็นเพียงการเริ่มต้นก้าวแรกเท่านั้น”

น่าสนใจอย่างยิ่งว่า เผด็จการ คสช.กำลังสร้างประชาธิปไตยไม่ใช่ได้แค่จัดทำรัฐธรรมนูญที่เป็นกระดาษที่ไร้น้ำยา แต่ต้องมีเจตนารมณ์แห่งกฎหมาย (The spirit of the law) ที่สามารถจัดทำให้เกิดวัฒนธรรมทางการเมือง (Political Culture) แบบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขให้เกิดขึ้นอย่างแท้จริงก็น่าเป็นห่วงที่ว่า “เงื่อนไขของความสำเร็จไม่ได้อยู่ที่เงื่อนเวลาของกฎหมาย” แต่เป็นเงื่อนไขหรือเหตุปัจจัยอื่นๆ ที่เรียกว่า “ความพร้อมของการเป็นประชาธิปไตย” ที่มาพร้อมๆ กันกับ “ความไว้วางใจทางการเมืองของ คสช.” ว่าจะต้องเกิดบรรยากาศแห่งการมีส่วนร่วมทางการเมืองแบบที่สร้างสรรค์เท่านั้น คงต้องตระหนักกันดีๆ ว่า หากรัฐธรรมนูญฉบับพร้อมใช้ แต่ “คน” ไม่พร้อมใช้จะเกิดอะไรขึ้น? หรือรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไม่พร้อมใช้ แต่ “คน” พร้อมที่จะทำอะไรสักอย่าง? การเลือกตั้งจึงเป็นเรื่องไม่แน่นอน ขึ้นอยู่กับเหตุ เงื่อนไข เวลา คน (พลเมือง) และ คสช.ที่ต้องมีสักวันเกิดขึ้น จะเกิดขึ้นเร็วก็อาจไม่ดี เพราะวัฒนธรรมทางการเมืองของคนไทยยังไม่เปลี่ยน และหากเกิดขึ้นช้าก็ไม่สมศักดิ์ศรีของการเป็นรัฏฐาธิปัตย์ แบบนี้สำคัญที่สุดคือ เรื่องของ “ความเป็นพลเมือง” หรือ “กำลังของเมือง” ดังนั้น สปช. หรือแม่น้ำทั้ง 5 สาย ควรจัดทำหรือต้องมีแผนและขั้นตอนการปฏิรูปอย่างจริงจัง เมื่อภายหลังประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่แล้วมีเรื่องอะไรต้องดำเนินการก่อน-หลัง มีอะไรบ้าง ต้องทำให้ “คนไทย” เข้าใจก่อน และมากกว่า “คนต่างแดน” และปฏิเสธเรื่องของกาลเวลาไม่ได้ และปฏิเสธไม่ได้ว่าไม่ใช่เรื่องของฉัน