รื้อใหญ่ท่องเที่ยวหมู่เกาะ แก้คนทะลักทำลายธรรมชาติ

โดย...ธเนศน์ นุ่นมัน

ภาพถ่ายมุมสูงของ “เกาะตาชัย” ที่เผยแพร่ในโลกออนไลน์ ฉายภาพความเสียหายของแนวปะการัง ซึ่งถูกระบุว่าเป็นผลพวงจากธุรกิจท่องเที่ยว โดยมีแนวปะการังถึง 70% ได้รับผลกระทบ

กลายเป็นคำถามร้อนถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับเกาะเล็กๆ พื้นที่ราว 12 ตารางกิโลเมตร ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน จ.พังงา

อะไรคือความเหมาะสม-เส้นแบ่ง ระหว่างธุรกิจท่องเที่ยวกับการอนุรักษ์?

ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ ประธานอนุกรรมการปฏิรูปทะเลไทย สภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) กล่าวในวงเสวนาเรื่อง “วิกฤตการท่องเที่ยวทางทะเล” ซึ่งจัดขึ้นโดยมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อวันที่ 25 มี.ค.ที่ผ่านมา ไว้อย่างน่าสนใจ

“สิ่งที่เกิดขึ้นกับเกาะตาชัย และอีกหลายพื้นที่ สะท้อนถึงความล้มเหลวของการท่องเที่ยวอุทยานแห่งชาติทางทะเลที่มีมาอย่างยาวนาน ทั้งในเชิงนโยบายที่ขาดความชัดเจน รวมถึงการคัดสรรบุคลากรเข้ามาทำงานในอุทยานทางทะเลอย่างไม่มีประสิทธิภาพ ได้คนมาจากการวิ่งเต้นและจากคนของนักการเมือง” ประธานอนุกรรมการปฏิรูปทะเลไทย กล่าว

นักวิชาการรายนี้ กล่าวต่อไปว่า อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลันเพียงแห่งเดียว มีคนอยากมาทำงานโดยสมัครเป็นหัวหน้าอุทยานถึง 40 คน และต้องจ่ายเงินค่าตำแหน่งอีกหลายล้านบาท ขณะที่ผลกระทบ
ที่มีต่อปะการังบนเกาะตาชัยที่เสียหายไปถึง 70% กลับไม่มีการตรวจสอบจนปัญหาลุกลาม ทั้งหมดหมายความว่า ถึงเวลาแล้วที่จะต้องแก้ระบบที่ไม่โปร่งใสทั้งระบบ

“ขณะนี้หมู่เกาะพีพี จ.กระบี่ กำลังติดอันดับ 1 ใน 5 ของโลกที่ห่วยแตกที่สุดของโลก เกิดนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยวที่มีการนำเรือขนนักท่องเที่ยวจำนวนนับร้อยลำ เข้าไปเหยียบย่ำทำลายแนวปะการัง ขณะที่เม็ดเงินการท่องเที่ยวทำรายได้เข้ากับประเทศเพียง 15% ถามว่าอีก 85% ไปอยู่ที่ไหน”อาจารย์ธรณ์ ตั้งคำถาม

สมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ ขยายความว่า ทราบมาว่าหลายพื้นที่มีนักธุรกิจจากประเทศจีนเข้ามาซื้อโรงแรม ร้านอาหาร นำเรือเร็วมาขนทัวร์จีนมากินมาใช้ในธุรกิจของเขา เงินรายได้จึงไม่ได้อยู่กับไทย และนั่นไม่ใช่รูปแบบการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน เพราะไม่มีแผนการท่องเที่ยวของประเทศใดในโลกที่ไม่ใส่ใจทรัพยากรธรรมชาติของตัวเอง

“ถึงตอนนี้การประกาศปิดเกาะก็ไม่สามารถบอกได้ว่าจะฟื้นกลับมาเหมือนเดิมได้แค่ไหน ที่ผ่านมากรณีปะการังเสียหายก็มักจะฟื้นฟูกลับมาได้ แค่ 1% เท่านั้น” นักวิชาการผู้คร่ำหวอดกล่าวชัด

สำหรับการดำเนินการหลังจากนี้ อาจารย์ธรณ์จะเสนอให้จัดลำดับการดูแลทรัพยากรทางทะเลออกเป็น 4 พื้นที่ ประกอบด้วย 1.พื้นที่ระดับวิกฤตที่มีการท่องเที่ยวโดยไม่มีการควบคุม เช่น หมู่เกาะพีพี จ.กระบี่ 2.ระดับรุนแรง มีการท่องเที่ยวมากและมีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้น เช่น หมู่เกาะสุรินทร์ หมู่เกาะสิมิลัน จ.พังงา หมู่เกาะอาดังราวี จ.สตูล

3.พื้นที่ระดับปานกลาง มีการท่องเที่ยวมากแต่ยังมีแนวโน้มที่จะควบคุมได้ เช่น หมู่เกาะลันตาหมู่เกาะรอก หมู่เกาะห้อง 4.พื้นที่ระดับพิเศษ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ไม่ควรมีการท่องเที่ยว เช่น เกาะตาชัย

ทั้งนี้ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ได้ขอให้ทำยุทธศาสตร์การปฏิรูป โดยแบ่งระดับการจัดการ ระดับความรุนแรงของแต่ละพื้นที่ สังคายนาการจัดการท่องเที่ยวทางทะเล ครอบคลุมทั้งการทำโซนนิ่งพื้นที่ใช้สอย พื้นที่ท่องเที่ยว การจัดเก็บรายได้

สอดคล้องกับ ทรงธรรม สุขสว่าง ผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์ป่าไม้และสัตว์ป่า กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช ที่ระบุเช่นกันว่า วิกฤตการท่องเที่ยวทางทะเลไทยไม่ใช่เพิ่งเกิดขึ้น แต่สะสม
มานานนับ 10 ปี ก่อนหน้านี้กรมอุทยานฯ เคยประเมินอุทยานทางทะเลร่วมกับทางองค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (ไอยูซีเอ็น) พบว่าสถานภาพของอุทยานแห่งชาติทางทะเลอยู่ในภาวะตกต่ำมาก เช่น แนวปะการังภูเก็ต ที่ถูกทำลายจากการพัฒนาพื้นที่โรงแรม ที่พักรีสอร์ท เพื่อรองรับแหล่งท่องเที่ยว

สาเหตุสำคัญเกิดจากนโยบายการส่งเสริมการท่องเที่ยวของรัฐบาลในหลายยุค และการเปิดแหล่งท่องเที่ยวใหม่ ที่เรียกว่า “อันซีน” อย่างกรณีเกาะตาชัย อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน จ.พังงา ที่การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) นำไปใช้โปรโมท เพื่อดึงเม็ดเงินรายได้เข้าประเทศ จนทำให้ถูกนำไปโปรโมท และดึงนักท่องเที่ยวเข้าไปในพื้นที่มากเกินและเกิดผลกระทบต่อทรัพยากรในพื้นที่

ทรงธรรม ยอมรับว่า การจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ในเขตอุทยานแห่งชาติ ไม่สามารถทำได้จริง เพราะส่วนใหญ่เป็นการท่องเที่ยวเพื่อรองรับคนจำนวนมาก ดังนั้นจึงเห็นด้วยกับการปฏิรูปอุทยานทางทะเล ที่ สปช.จัดทำข้อเสนอให้แยกสำนักจัดการอุทยานทางทะเลออกเป็นองค์กรใหม่ และปฏิรูปทางด้านบุคลากร ซึ่งเห็นด้วยว่าควรต้องผลักดันให้เป็นรูปธรรม

ทั้งหมดเป็นข้อเสนอที่ต้องรับฟัง และนำไปสู่การปฏิบัติอย่างจริงจังและรวดเร็วที่สุด