บุคลากรการท่องเที่ยวของไทย ไม่พอและไม่พร้อมในการเข้าสู่เออีซี (ตอนที่ 1)

เป็นที่ทราบกันแล้วว่า อาเซียนได้มีการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ด้านการท่องเที่ยว 5 ปี ซึ่งปี 2558 นี้จะเป็นปีสุดท้ายของแผน ส่วนหนึ่งของแผนของอาเซียนที่สำคัญคือ มีความพยายามร่วมกันในการพัฒนาบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว การบริการ และสิ่งอำนวยความสะดวกด้านการท่องเที่ยว

แต่เป็นที่น่าเสียดายที่ยุทธศาสตร์ด้านการท่องเที่ยวดังกล่าว ยังไม่เป็นที่รู้จักและขาดทรัพยากรสนับสนุนจนไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควรในการเตรียมความพร้อมของประเทศสมาชิกด้านบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่งงานสำคัญในธุรกิจโรงแรม ภัตตาคารและการท่องเที่ยว

ผลการศึกษาผมที่ทำให้กับกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาพบว่า ประเทศไทยไม่มีนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการเตรียมความพร้อมให้กับบุคลากรวิชาชีพท่องเที่ยวโดยตรง แต่ที่จริงตลาดแรงงานไทยมีผู้สนใจทำงานด้านโรงแรมถึง 2.7 แสนคน ตัวแทนท่องเที่ยว 0.62 แสนคน และทำงานด้านที่เกี่ยวข้องกับอาหารและภัตตาคารสูงถึง 1.9 ล้านคน โดยในปี 2556 พบว่า มีนักเรียนระดับ ปวช.ปีสุดท้ายประเภทวิชาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวมากกว่า 1.3 หมื่นคน ระดับ ปวส.มากกว่า 1.6 หมื่นคน และจบสาขาเกี่ยวกับโรงแรมและการท่องเที่ยวอีกมากกว่า 6,500 คน

ซึ่งผู้จะจบการศึกษาเหล่านี้จะถูกดูดซับเข้าไปในตลาดแรงงานไม่หมด เนื่องจากผู้เรียนบางคนเห็นว่า การเรียนสาขานี้เรียนง่าย-จบง่าย แต่ไม่ได้ตั้งใจจริงที่จะทำงานอย่างจริงจังในสาขาที่เกี่ยวข้องกับโรงแรม ภัตตาคาร และการท่องเที่ยว หรือบางคนหันไปเรียนต่อระดับปริญญาโทในสาขาอื่นๆ แทน ทำให้กิจการด้านนี้ขาดแคลนแรงงาน

และคงไม่แปลกใจที่เห็นแรงงานจากประเทศในกลุ่มอาเซียนเริ่มทยอยเข้ามาทำงานในประเทศไทยมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะจากประเทศฟิลิปปินส์และเวียดนาม เป็นต้น ขณะที่การเคลื่อนย้ายแรงงานวิชาชีพของไทยไปยังอาเซียนยังคงมีไม่มากนัก และส่วนใหญ่ไปทำงานในสาขาโรงแรมที่สิงคโปร์และร้านอาหารในมาเลเซีย

จากการศึกษาผลกระทบเชิงลึก พบว่า เหตุผลหนึ่งที่ประเทศไทยขาดแคลนบุคลากรระดับต่างๆ ในภาคบริการนี้ เป็นเพราะว่าสถานประกอบการที่เกี่ยวข้องสาขาโรงแรมและการท่องเที่ยว ซึ่งในปี 2557 มีจำนวนมากกว่า 1.3 หมื่นแห่ง จากการสำรวจของสำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่า ความต้องการแรงงานในกลุ่มนี้มีประมาณ 2.7 หมื่นคน/ปี และยังไม่สามารถหาคนบรรจุได้ภายใน 6 เดือน ซึ่งอยู่ในภาวะขาดแคลนแรงงานสูงถึง 1.7 หมื่นคน ซึ่งถ้าพิจารณาจากความต้องการของบุคลากรที่เกี่ยวข้องมีภาพข้อได้เปรียบและเสียเปรียบของแรงงานไทย ดังนี้

สาขาโรงแรมข้อได้เปรียบ คือ 1.ลักษณะการบริการแบบ Thainess และ Service Mind 2.วัฒนธรรมไทยที่เป็นเอกลักษณ์ เอื้อต่อการทำงานของบุคลากรวิชาชีพท่องเที่ยว 3.มีสถานศึกษาที่เปิดการเรียนการสอนที่เกี่ยวข้องอย่างหลากหลาย

ข้อเสียปรียบ คือ 1.ภาษาและการสื่อสาร 2.ยังคงมีการขาดแคลนบุคลากรในเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ 3.ทัศนคติของคนรุ่นใหม่ที่เลือกงานและต้องการเรียนสูง

สาขาการท่องเที่ยวข้อได้เปรียบ คือ 1.ความใส่ใจในการพัฒนาระบบมาตรฐานวิชาชีพของภาครัฐ 2.ประเทศไทยมีรูปแบบการท่องเที่ยวที่หลากหลาย รวมถึงวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์

ข้อเสียเปรียบ 1.ความไม่แน่นอนทางการเมืองในประเทศ ส่งผลโดยตรงต่อภาพลักษณ์การท่องเที่ยวของประเทศ 2.นโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยวที่ขาดความต่อเนื่อง 3.ศักยภาพของผู้ประกอบการส่วนใหญ่เป็นผู้ประกอบการประเภท SMEs จึงทำให้มีทุนน้อย4.บุคลากรยังขาดความรู้ความเข้าใจในวัฒนธรรมประเทศสมาชิก 5.ความไม่เคร่งครัดในการบังคับใช้กฎหมาย

ถ้าจะให้ประเมินคุณภาพของแรงงานไทยแล้ว จากการศึกษาพบว่าแรงงานไทยไม่ค่อยมีสมรรถนะในวิชาชีพโดดเด่นมากนัก โดยเฉพาะด้านทักษะการแก้ปัญหา ทักษะคอมพิวเตอร์ การทำงานร่วมกันเป็นทีม เทคนิคการปฏิบัติงาน และที่สำคัญเหนืออื่นใดที่เป็นจุดอ่อนของบุคลากรในวิชาชีพนี้ของไทยคือ อ่อนภาษาต่างประเทศ โดยเฉพาะภาษาอังกฤษ และความสามารถในการบริหารจัดการโดยเฉพาะสาขาโรงแรม ภัตตาคาร และร้านอาหารคนไทยมีสมรรถนะไม่เป็นไปตามความคาดหวังของผู้ประกอบการมากที่สุด

แต่ถ้าพิจารณาเฉพาะด้านท่องเที่ยวแล้วจะพบว่า แรงงานไทยระดับฝีมือและผู้เชี่ยวชาญ มีปัญหามากที่สุด ที่ไม่เป็นไปตามความคาดหวังของผู้ใช้

จากข้อเท็จจริงที่พบจึงอาจจะฟันธงได้ว่า แรงงานไทยขาดแคลนทั้งในด้านจำนวนและคุณภาพ ถ้าหากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาปล่อยเลยตามเลยก็จะพบว่า การเป็นประชาคมอาเซียนส่งผลให้ธุรกิจด้านโรงแรม ภัตตาคาร และการท่องเที่ยวจะเติบโตมากยิ่งขึ้น

แต่คนไทยอาจจะไม่สามารถตักตวงผลประโยชน์ที่พึงได้มากเท่าที่ควร ถ้ากระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาไม่ให้ความสนใจกับ “คนทำงานด้านโรงแรม ภัตตาคาร และการท่องเที่ยว"