ไม่รับคำด่า

โดย...ชังเซม โชสัง เครือข่ายพุทธิกา http://www.budnet.org

“ขับรถหัวกล้วย อ้ายสลัด!” เสียงกระเป๋ารถเมล์เปิดประตูตะโกนด่ารถเมล์สายเดียวกันอีกคันหนึ่ง ปลุกผมให้ลืมตาขึ้นจากการหลับ อันที่จริงผมชินเสียแล้วกับเหตุการณ์แบบนี้ รถร่วมฯ ขับแข่งกันเพื่อแย่งผู้โดยสาร นี่คือสาธารณูปโภคพื้นฐานในบ้านเราที่ผู้คนจำใจต้องใช้บริการ จะแก้ให้ดีได้คงต้องว่ากันในระยะยาว

ต่อคำที่กระเป๋ารถเมล์ด่าทอออกไป ผมสังเกตเห็นว่าคนขับรถเมล์คู่กรณีไม่ได้แยแสสนใจ ดูท่าเสียงการจราจรบนท้องถนนจะกลบเสียงด่าไปหมด ก็มีแต่คนในรถคันเรานี่ล่ะ ที่ได้ยินกันไปเต็มสองหู

ถ้อยคำด่าทอนั้นแม้เป็นเพียงการเปล่งเสียงจากลำคอ สั่นสะเทือนเป็นคลื่นเสียงเข้าสู่โสตประสาท แต่หลายครั้งทำให้เราเจ็บลึกถึงใจ ในกรณีที่ผมได้ยินคำด่าของกระเป๋ารถเมล์ ผมกลับไม่รู้สึกอะไร คำถามนี้ตอบง่ายๆ ตรงๆ ตามประสาปุถุชนว่า ก็เพราะเขาไม่ได้ด่าเรา (กู)

ในพระสูตรชื่อ อักโกสกสูตร เป็นตัวอย่างที่อ้างถึงการที่พระพุทธองค์ทรงไม่รับคำด่าของพราหมณ์อักโกสก ความว่า ตาพราหมณ์ผู้นี้แกทราบว่าพระพุทธเจ้าได้บวชให้กับญาติของแก แกจึงโกรธเป็นฟืนเป็นไฟ เดินทางมาพบพระพุทธองค์เพื่อด่าบริภาษพระพุทธองค์ด้วยถ้อยคำต่างๆ เมื่อปล่อยให้ตาพราหมณ์ด่าจนเสร็จแล้ว พระพุทธองค์ทรงตรัสแก่พราหมณ์ว่า

ดูกรพราหมณ์ ท่านมีญาติมิตร แขกเหรื่อ มาเยี่ยมบ้างไหม?

ตาพราหมณ์ตอบว่า... ก็มีมาเยี่ยมบ้าง

พระพุทธองค์ตรัสถามต่อว่า... แล้วเวลาเขามาเยี่ยม ท่านจัดเตรียมของกินของดื่มให้เขาไหม?

ตาพราหมณ์ตอบว่า... ก็จัดให้เป็นบางครั้งบางคราว

พระพุทธองค์ทรงถามอีกว่า... แล้วถ้าญาติมิตร แขกเหรื่อเหล่านั้นไม่รับของกินของดื่มที่ท่านจัดไว้ให้ ของนั้นจะเป็นของใคร?

ตาพราหมณ์ตอบว่า... ถ้าพวกเขาไม่รับ ของเหล่านั้นก็เป็นของข้าอย่างเดิม

พระพุทธองค์จึงตรัสว่า... ดูกรพราหมณ์ เช่นเดียวกัน ท่านด่าเราผู้ไม่ด่าอยู่ ท่านโกรธเราผู้ไม่โกรธอยู่ ท่านหมายมั่นเราผู้ไม่หมายมั่นอยู่ เราไม่รับการด่าของท่าน การด่าของท่านก็เป็นของท่านผู้เดียว

และยังทรงตรัสต่อไปว่า... ดูกรพราหมณ์ ผู้ใดด่าตอบคนที่ด่าอยู่ โกรธตอบคนที่โกรธอยู่ หมายมั่นตอบคนที่หมายมั่นอยู่ เรากล่าวว่า เขาย่อมบริโภคด้วยกัน ย่อมกระทำตอบกัน แต่เราไม่บริโภคร่วม ไม่กระทำตอบร่วมกับท่าน การด่าของท่านก็เป็นของท่านผู้เดียว

เจอแบบนี้เข้าไป ตาอักโกสกพราหมณ์ก็เงิบเป็นธรรมดาสิครับ สุดท้ายแล้วแกก็สำนึกได้และขอบวชเป็นภิกษุในพุทธศาสนา

แต่ปุถุชนอย่างเราๆ คงยังไม่สามารถทำลายอัตตาหมดสิ้นได้อย่างพระพุทธองค์ท่าน ปุถุชนอย่างเราๆ จึงไม่เจ็บอะไรเวลาที่เขาไม่ได้ด่าเรา (กู) แต่ถ้าเขามาด่าเราเมื่อไหร่ ล่ะก็... “เดี๋ยวมึงเจอกู” (ฮ่า) ก็ในสภาพแวดล้อมหรือสถานการณ์ที่สะดวกสบายนี้เอง เราอาจคิดว่าเราเป็นคนใจดีมีเมตตา ใครมาด่าฉันฉันจะยิ้มให้ได้ แต่พอตกอยู่ในสถานการณ์อึดอัดขัดข้องจริงๆ บางทีผู้ใจดีมีเมตตานี่แหละที่ลุกขึ้นมาคว้าอะไรก็ได้ใกล้ตัว ฟาดใส่ศีรษะคนที่มาด่า ยิ่งในชีวิตคนเมืองที่ต้องออกไปทำงาน ขับรถฝ่าการจราจรอันติดขัด แถมด้วยเพื่อนร่วมทางที่คอยเบียดคอยแทรกอยู่ตลอดเวลา โอกาสจะกระทบกระทั่งกันบนท้องถนนเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ง่ายดาย ดังนั้น ในฐานะปุถุชนคนธรรมดา เราต้องรู้จักอุบายเล็กๆ น้อยๆ เพื่อประคับประคองใจของเรา เวลาที่มีคนมาด่า มาโกรธ มานินทาว่าร้ายเรา

บางครั้งอาจจะด้วยการข่มจิตใจ

บางครั้งอาจด้วยการเบี่ยงเบนจิตใจตนเองไปเรื่องอื่น

บางครั้งอาจจะด้วยการแผ่เมตตา

บางครั้งอาจจะด้วยการมีสติระลึกความโกรธหรือความคิดนึกที่อาจเกิดขึ้นมาในใจของเราเอง

จนกว่าเราจะละวางตัวตน ทำลายความหลงผิดที่คิดว่ามีอัตตาของเราจนหมดสิ้นแล้วนั่นแหละ

ฟังดูเหมือนยากนะครับ แต่ไม่ยากนักหรอกหากค่อยๆ ทำไปจนกลายเป็นนิสัย

พระอาจารย์เซิ่งเอี๋ยนแห่งพุทธศาสนานิกายฉาน (เซ็น) ในไต้หวัน สอนไว้อย่างร่วมสมัยว่า จงเป็นเหมือนกระดานซับเสียง เมื่อเสียงมากระทบกับกระดานซับเสียง เสียงจะหายไปเอง เช่นเดียวกัน เมื่อมีคนมาด่าหรือชมเรา จงเพียงแค่ “รู้” อย่างชัดแจ้ง ต่อเสียงนั้นโดยไม่ตั้งชื่อ ไม่ให้ค่า ไม่ไล่ตาม ไม่ตอกย้ำ และไม่ปล่อยให้มีปฏิกิริยาโต้ตอบใดๆ เกิดขึ้น เราจะสามารถมีชีวิตอยู่ในโลกอันวุ่นวายอย่างไม่ตึงเครียดกดดัน เราจะมีชีวิตเป็นอิสระและสุขสบาย

วิธีไม่รับคำด่าหรืออย่างน้อยก็รับมาแต่สูญสลายมันเสียด้วยการ “รู้” และ “วาง” อย่างเท่าทัน ท่านอาจนำไปลองใช้ในชีวิตประจำวันดูนะครับ เพราะชีวิตประจำวันที่ต้องเผชิญปัญหานานาประการนี่แหละ คือมรรคาอันนำเราไปสู่ความสงบสันติได้โดยแท้จริง หากเราสามารถประสานมันเข้ากับการฝึกตนเองได้อย่างแนบแน่นในทุกขณะ...ดีขึ้นวันละ 0.001 เปอร์เซ็นต์ ก็เยี่ยมแล้วครับ