จัดระเบียบ ‘ขอทาน’ สาวไม่ถึงแก๊งค้ามนุษย์

โดย...ทีมข่าวในประเทศโพสต์ทูเดย์

การจัดระเบียบขอทาน เป็นปัญหาเรื้อรังที่หลายฝ่ายยังแก้ไม่ตก แต่ทันทีที่มีกระแสข่าวเรื่องขบวนการค้ามนุษย์ที่แฝงตัวและเชื่อมโยงอยู่ในกลุ่มขอทาน ภายหลังสหรัฐออกมาระบุว่า ประเทศไทยมีการแสวงหาประโยชน์จากการค้ามนุษย์ ท่าทีของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก็ออกมาสกัดกั้นขบวนการนี้ โดยเฉพาะกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) ที่ขยับจัดระเบียบขอทานในกรุงเทพมหานคร ไม่ให้ตกเป็นเป้าสายตาชาวโลก ว่าไม่เอาจริงเอาจังกับปัญหานี้

วิธนะพัฒน์ รัตนาวลีพงษ์ หัวหน้าโครงการรณรงค์ยุติธุรกิจเด็กขอทาน มูลนิธิกระจกเงา กล่าวว่า ที่ผ่านมา พม.เคยลงพื้นที่ตรวจสอบ แต่ไม่พบว่ามีขอทานเป็นเหยื่อของการค้ามนุษย์ เพราะใช้วิธีการเมื่อเห็นเด็กนั่งอยู่ริมถนนจะเชิญตัวขึ้นรถ ก่อนมาคัดกรองที่บ้านมิตรไมตรี กทม.เท่านั้น วิธีการดังกล่าวจึงไม่ทราบว่าใครอยู่เครือข่ายการค้ามนุษย์

วิธนะพัฒน์ แนะนำว่า หากจะให้มีความชัดเจนในเรื่องนี้ ควรใช้วิธีการ เช่น ตรวจสอบว่าเด็กอยู่ในข่ายค้ามนุษย์หรือไม่ เข้าไปสังเกตพฤติกรรม สอบสวนตัวเด็กว่าเด็กเดินทางมากับใคร โดยมีการแยกสอบ การลงพื้นที่จึงยังไม่เกิดผลเท่าที่ควร เนื่องจากไม่ใช้วิธีการสืบสวนสอบสวน ทำให้เข้าไม่ถึงต้นตอการค้ามนุษย์ และขอทานที่จับส่วนใหญ่เป็นกัมพูชา จีน เวียดนาม ปากีสถาน และไทย

หัวหน้าโครงการรณรงค์ยุติธุรกิจเด็กขอทาน ระบุอีกว่า ขอทานที่จับได้ส่วนใหญ่เป็นรูปแบบขอทานยากจน และกลุ่มขอทานเทียมเช่น แกล้งขาขาด แขนขาด สาเหตุที่ทำให้การจับกุมสาวไม่ถึงกลุ่มค้ามนุษย์ ซึ่งอาจมาจากการประชาสัมพันธ์มากเกินไป รูปแบบทำงานเดิมๆ จนขบวนการค้ามนุษย์ไหวตัวทัน

“รูปแบบขอทานมีหลากหลาย อาทิ ‘เด็กเป่าแคน’ ส่วนใหญ่เป็นเด็กจาก จ.สุรินทร์ ศรีสะเกษ เดิมทีเด็กกลุ่มนี้มีวัฒนธรรมเรื่องของหมอแคน ดังนั้นจะมีทั้งเด็กหารายได้เสริม บางส่วนก็ถูกบังคับขอทาน เด็กกลุ่มนี้มีโอกาสขยายตัวสูงขึ้น เพราะความยากจน มี ‘ขอทานเช่า’ กลุ่มนี้จะมีนายทุนตระเวนหาเด็กเช่าจากผู้ปกครอง โดยมีการเช่าแบบ ‘รายวันและรายเดือน’ เช่น ขอเช่าเด็ก 1 คน เป็นระยะเวลา 6 เดือน ก็คิดค่าใช้จ่ายตามระยะเวลา พอครบกำหนด นายทุนจะนำเด็กมาส่งคืน วัยซึ่งเป็นที่ต้องการในกลุ่มนี้ อยู่ที่ประมาณ 5 ขวบ เพราะเป็นวัยที่สามารถเรียกความสงสารได้ดี” วิธนะพัฒน์ กล่าว

วิธนะพัฒน์ แสดงความกังวลว่า การกวาดล้างขอทาน 3 ครั้งที่ผ่านมา ยังไม่มีการบูรณาการปัญหา ทำงานเชิงป้องกันเท่าที่ควร จึงพบว่ากลุ่มข้ามชาติยังสามารถกลับมาทำซ้ำอีก ซึ่งหมายความว่า กระบวนการส่งตัวกลับยังไม่มีประสิทธิภาพ รวมถึงเรื่องป้องกันไม่ให้วนสู่วงจรเดิมก็ยังไร้ผล กรณีดังกล่าวจะเป็นโจทย์สำคัญของการจัดระบบสวัสดิการให้กลุ่มขอทานในอนาคต โดยเฉพาะยิ่งใกล้เปิดเสรีอาเซียนแนวโน้มขอทานข้ามชาติจะเพิ่มขึ้น

ด้าน พุฒิพัฒน์ เลิศเชาวสิทธิ์ อธิบดีกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ กล่าวว่า การจับกุมขอทานที่ผ่านมาถือว่าได้ผลในระดับหนึ่ง จับได้ 1,187 คน เฉลี่ยคนไทย 700 กว่าคนและต่างชาติ 400 กว่าคน รูปแบบทั้งหมดเป็นรูปแบบเดิมๆ ทั้งนี้การกวาดล้างจับขอทานยังทำปกติทุกวันทั่วประเทศ มีการจัดชุดออกหาข่าวตรวจตามที่ได้รับแจ้งจากประชาชน แต่ไม่มีการประชาสัมพันธ์ จึงเกรงว่ากลุ่มขอทานจะไหวตัวทัน เนื่องจากคาดว่ามีแก๊งค้ามนุษย์มาเกี่ยวข้อง

พุฒิพัฒน์ กล่าวว่า ถือเป็นนโยบายหลักและจะต้องมีการทำระบบจัดการขอทานให้เกิดความยั่งยืนในการปราบปรามขอทาน ซึ่งขณะนี้ทางกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เตรียมแก้ไขกฎหมายขอทาน พ.ร.บ.ควบคุมคนขอทาน พ.ศ. 2484 เน้นแยกวณิพกออกจากขอทาน เพิ่มบทลงโทษขอทานให้หนักขึ้น เน้นการคุ้มครองผู้ตกเป็นเหยื่อ และบทลงโทษอย่างหนักกับผู้ที่แสวงหาประโยชน์ กฎหมายทั้งหมดอยู่ระหว่างการพิจารณาของสมาชิกสภานิติบัญญัติ หรือ สนช.แล้ว