แอนิเมชั่นฝีมือไทย

ซิป้า หรือสำนักงานส่งเสริมอุตสาหกรรมซอฟต์แวร์แห่งชาติ เป็นชื่อขององค์การมหาชน สังกัด รมต.ไอซีที (ซึ่งปัจจุบัน ครม.มีมติให้เสนอร่าง พ.ร.บ.เพื่อเปลี่ยนชื่อใหม่ เป็นกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม) ทำการศึกษาข้อมูลประจำปี 2556/2557 เรื่อง ตลาดแอนิเมชั่น ร่วมกับ TDRI จนได้ข้อมูลที่น่าสนใจมาเล่าให้ผู้อ่านได้ทราบดังนี้ครับ

แต่ก่อนอื่นผมขอปูพื้นให้ก่อน ข้อแรก แอนิเมชั่นยังมีที่ให้โตได้อีกมากในโลกทุกยุคสมัย เพียงแต่การผลิตแอนิเมชั่นนั้นมีต้นทุนสูง ทำให้ผู้ว่าจ้างไม่ว่าจะรัฐหรือเอกชนตัดสินใจช้าเวลาจะให้คิดหรือผลิตแอนิเมชั่นมาประกอบในกิจกรรมและกิจการของตน

มนุษย์โลกเสพสัญลักษณ์มาโดยตลอด...ลายเส้นนั้นชวนให้คนมองมากกว่าอักษร สัญลักษณ์ ช่วยตัดรายละเอียดบางอย่างออกไป เหลือแต่เส้นสายที่จำเป็นในการส่งความหมาย สัญลักษณ์จากลายเส้นจึงช่วยทำให้เรื่องยากง่ายขึ้น ป้ายบอกทิศทาง ป้ายแบ่งห้องน้ำหญิงชาย ป้ายสัญญาณจราจร ถ้าใช้อย่างมีศิลปะจะช่วยทำให้มีพลังมาก ใช้พื้นที่น้อยกว่าตัวอักษร และโดยทั่วไปภาษาสัญลักษณ์ไม่ค่อยติดขัดในการแปลความ

อย่างภาษาพูดในญี่ปุ่น ภาษาสัญลักษณ์ถูกนำมาใช้อย่างกว้างขวาง สังคมวัฒนธรรมญี่ปุ่นก็รู้จักนำมาใช้อย่างแพร่หลาย ทั้งภาคธุรกิจและราชการ ทั้งส่วนกลางและท้องถิ่น

แอนิเมชั่น คือ การนำภาพนิ่งมาเคลื่อนไหวให้ต่อเนื่องกันด้วยความเร็วสูง คล้ายแนวคิดเรื่องฟิล์มหนังนี่แหละ แต่มันเป็นภาพประดิษฐ์ ไม่ใช่ภาพถ่ายบันทึกเหตุการณ์จริง

ในอดีตคนเห็นแอนิเมชั่นเป็นเพียงเครื่องมือสร้างความบันเทิงให้เด็ก แต่ปัจจุบันใครๆ ก็ชอบแอนิเมชั่น เพราะทุกเพศวัยและภาษายอมรับว่าแอนิเมชั่นทำเรื่องยากให้ดูง่าย เพียงแต่แอนิเมชั่นที่ดีก็ต้องออกแบบให้เหมาะกับผู้รับต่างกลุ่ม ต้องออกแบบเสียงบรรยายและดนตรีประกอบที่มีเสน่ห์เพียงพอ ไม่งั้นงานแอนิเมชั่นเหล่านั้นก็จะย้อนแย้งในตัวเอง ระหว่างเสียง ภาพ จังหวะ อารมณ์ ซึ่งย่อมกระทบกับเนื้อหาที่อยากจะส่งออกมา

ทีนี้มาดูข้อมูลจากการศึกษาที่เอ่ยถึงข้างต้นครับ แอนิเมชั่นของไทยมีการผลิตเพื่อส่งออกเพียงปีละ 748.9 ล้านบาท ซึ่งน้อยอย่างเหลือเชื่อ แม้ในข้อมูลไม่ได้ระบุ แต่ผมเคยสื่อสารกับพรรคพวกในอุตสาหกรรมนี้แล้ว ส่วนหนึ่งคงมาจากต้นทุนของเราสูงกว่าคู่แข่งอยู่ ค่าแรงทำแอนิเมชั่นของบริษัทไทยนั้น แม้จะสูงกว่าแอนิเมชั่นที่ทำในฟิลิปปินส์ อินเดีย เวียดนาม แต่ก็ถูกกว่าที่ทำจากสหรัฐ นิวซีแลนด์ ญี่ปุ่น หรือในหลายกรณีก็ยังถูกกว่าจีนด้วย

สิ่งที่ต่างกันนอกจากราคาแล้วก็คือ คุณภาพงาน และทัศนคติในการทำงานของทีมทำแอนิเมชั่นในแต่ละประเทศ ทีมไทยมีคุณภาพดีเยี่ยม มีทัศนคติต่อการปรับแก้เมื่อถูกวิจารณ์งานจะไม่หน้างอ รวมทั้งมีความตรงต่อเวลาดีมาก แต่ยังต้องช่วยพัฒนาเทคนิคการเล่าเรื่องให้มีลีลา มีชั้นเชิงสูงขึ้น ผูกเรื่องให้ละเอียดขึ้น

ทีมจากชาติอื่นๆ ในเอเชีย มักมีงานตัวอย่างด้านแอนิเมชั่นที่ดูเยี่ยมยอด แต่พอให้ผลิตจริง กลับควบคุมคุณภาพไม่เสมอต้นเสมอปลาย เวลาจะให้แก้งานหรือถูกวิจารณ์เข้าก็จะแผลงฤทธิ์มีอาการทั้งดื้อเงียบ (คือไม่เถียง แต่ก็ไม่ค่อยแก้!) และดื้อสว่าง (เถียงและไม่แก้!)

ค่าแรงคนทำงานเป็นส่วนหนึ่งของต้นทุนแน่ล่ะ แต่อย่างว่านะครับ คนต้องกินต้องใช้ตามความจำเป็นของค่าครองชีพ ดังนั้น เงินเฟ้อ เงินฝืด จึงมีผลต่อการออกแบบจินตนาการในแอนิเมชั่น

ต้นทุนหลักอีกอย่าง คือ ค่าสิทธิ ค่าทรัพย์สินทางปัญญาในการใช้ซอฟต์แวร์โปรแกรมคอมพิวเตอร์ในการผลิตแอนิเมชั่น ซึ่งสูงถึง 812 ล้านบาท (ยังดีที่มูลค่าผลิตเพื่อใช้ในประเทศยังมีอยู่อีก 3,156 ล้านบาท ไม่ได้นำเข้ามาเพื่อผลิตส่งออกอย่างเดียว)

เราส่งออกงานแอนิเมชั่นในปี 2556 มูลค่า 749 ล้านบาท ซึ่งเมื่อเทียบกันถือว่าพอฟัดพอเหวี่ยงกับการส่งออกมะขามไทย คือ ปี 2557 ไทยส่งออกมะขามไปต่างประเทศ 760 ล้านบาท!

เทียบให้ดูเพื่อให้เห็นขนาดมูลค่าโดยเปรียบเทียบเท่านั้นนะครับ...ว่าเรายังส่งออกแอนิเมชั่นเราไปน้อยมาก ตลาดการบริโภคมะขามในโลกนี้ยังไงก็มีขนาดจำกัดกว่าขนาดของตลาดการบริโภคแอนิเมชั่นอย่างไม่น่าจะเทียบกันได้

และฝีมือผลิตแอนิเมชั่นไทยก็อยู่ในชั้นพระกาฬ คนไทยมีส่วนโดยตรงในงานแอนิเมชั่นหลายเรื่องที่มีผลงานระดับก้องโลก แต่มักมีสัญญาห้ามเปิดเผยข้อมูลทางการค้าบังคับไว้ จึงทำให้ไม่อาจเปิดเผยชื่อหนัง ชื่อคาแรกเตอร์ที่ผลิตในไทยได้

ดังนั้น ถ้าหากเราสามารถผลิตแอนิเมชั่นที่เราเป็นเจ้าของเอง แต่สามารถนำไปใช้ได้ในวงกว้าง ผมเชื่อว่างานด้านนี้จะให้ทั้งรายได้ และให้ทั้งความน่าเชื่อถือต่อวงการดิจิทัลคอนเทนต์ไทย ทุกแขนง ทุกสาขาอีกมาก...

คล้ายกับหนังแอนิเมชั่นสอนการใส่เข็มขัดนิรภัยบนจอในเครื่องบิน ถ้าเราหนุนให้ออกแบบแอนิเมชั่นไทยปรากฏตัวมากขึ้น ทั้งในอาคารบริการสาธารณะอย่างโรงพยาบาล สถานีรถขนส่ง สนามบิน ธนาคาร ท่าเรือ หรือแม้แต่ตามสำนักงานบริการของราชการทั้งหลาย หรือทำตัวเป็นผู้ประกาศข้อมูลของสถานี TV แอนิเมชั่นแบบนี้ขายออกได้ครับ เพียงแต่แปลภาษาเข้าไปก็จะสามารถส่งขายเพิ่มในต่างประเทศที่ยังต้องการอีกมากมายเหลือเกิน