ธรรม เครื่องรักษามิตร

ท่านผู้อ่านที่เคารพ ในโลกนี้มีสิ่งที่น่าปรารถนามากมาย แต่สิ่งหนึ่งที่เราปฏิเสธไม่ได้ก็คือ การมีมิตรที่ดี เพราะนำความสุขความเจริญมาให้ อย่างน้อยก็ไม่ทำให้เราเดือดร้อน เป็นที่ไว้ใจได้ และยังช่วยแนะประโยชน์ มิตรที่ดีย่อมช่วยตักเตือนเมื่อเราประมาท คอยช่วยป้องกันอันตราย เป็นเพื่อนให้กำลังใจยามมีทุกข์ ยามมีสุขก็คอยชื่นชมพลอยยินดี

ความจริงในทางธรรมท่านเรียกมิตรที่ดีว่า “มิตร” ส่วนมิตรที่ไม่ดีท่านเรียกว่า “คนเทียมมิตร” คือไม่ใช่มิตรนั่นเอง หรือไม่ก็กระทำเสแสร้งทำเสมือนกับเป็นมิตรแต่ไม่ใช่ ดังนั้นคำว่า “มิตร” จึงเป็นคำที่ดีในตัวเองเลยทีเดียว ดังนั้น “มิตร” จึงไม่ใช่สิ่งที่หาได้ง่ายและเป็นสิ่งที่น่าปรารถนา

ในอิฏฐสูตรพระพุทธเจ้าจึงทรงแสดงว่า มิตรเป็น 1 ใน 10 ของธรรม 10 ประการที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ หาได้ยากในโลก (ธรรม 10 ประการ คือ โภคสมบัติ วรรณะ ความไม่มีโรค ศีล พรหมจรรย์ มิตร ความเป็นพหูสูต ปัญญา ธรรม และสัตว์ทั้งหลาย)

เมื่อมิตรเป็นสิ่งที่ดี การที่จะได้มาและการดูแลรักษาก็มีอยู่ อีกทั้งการกระทำให้เสื่อมมิตรก็มีเช่นกัน พระพุทธเจ้าทรงแสดงว่า “การไม่แกล้งกล่าวให้คลาดจากความจริงเป็นอาหารของมิตรทั้งหลาย” หากจะพิจารณาดูแล้วมิตรที่แท้จริงและดีต่อเราด้วยความจริงใจ มิตรที่ดีเขาไม่ได้ปรารถนาอะไร ไม่ได้ปรารถนา ลาภ ยศ เงินทอง หรือกระทำดีต่อเราเพื่อหวังพึ่งพาอาศัย เพราะคนที่ทำอะไรดีต่อเราเพื่อความปรารถนาเหล่านั้น ย่อมเป็นเพียงคนเทียมมิตร ไม่ใช่มิตรอย่างแน่นอน

มิตรแท้ มิตรที่ดีจึงปรารถนาเพียงความเชื่อใจไว้ใจ จึงไม่แปลกที่ความเชื่อใจหรือ Trust เป็นแก่นสารของความเป็นเพื่อน หากเราไม่สามารถมั่นใจว่าเพื่อนจะจริงใจต่อเรา อย่างนี้ก็คงไม่ใช่เพื่อนที่แท้จริงต่อกัน ความเชื่อใจก็คงไม่พ้นเรื่องของสัจจะ ความจริง เพราะมิตรย่อมไม่ “แกล้ง” คือ “ตั้งใจ” ที่จะพูดให้คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง หากผู้ใดจงใจคือตั้งใจ คือ แกล้งที่จะพูดให้คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง ผู้นั้นย่อมเสื่อมจากมิตร

ส่วนมากการที่จะแกล้งพูดแกล้งกล่าวให้คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริงนั้น ก็มักจะเป็นเพราะต้องการได้ผลประโยชน์บางอย่าง โดยไม่คำนึงถึงผลเสียที่จะเกิดกับเพื่อน ถึงกับตั้งใจกล่าวให้ผิดจากความเป็นจริง เช่น การใส่ร้าย นินทา การพูดส่อเสียดให้เกิดความแตกแยก หรือพูดเอาดีเข้าตัวเอาชั่วเข้าเพื่อน หรือการหลอกลวง กระทำหวังผลประโยชน์อันมิชอบ ก็จะต้องอาศัยการกระทำเช่นนี้ การกล่าวนั้นไม่ได้หมายถึงการพูดทำนั้น รวมการเขียน การกระทำต่างๆ ที่สื่อออกไป

ดังนั้น ผู้ที่จริงใจตรงไปตรงมา ไม่มีความปรารถนาจะทำร้ายมิตร ไม่มีความปรารถนาเอาผลประโยชน์ ย่อมไม่แกล้งกล่าวให้คลาดจากความจริง การไม่แกล้งกล่าวให้คลาดจากความจริง จึงเป็นอาหารของมิตรทั้งหลาย

การเป็นผู้มีมิตรดี ท่านยังแสดงไว้ว่า “ความเป็นผู้มีมิตรดี เป็นอาหารของศีลทั้งหลาย” นั้นหมายถึง ศีล อย่างที่เรารู้จักกัน อีกทั้งยังรวมถึงข้อวัตรปฏิบัติอันดีงามอื่นๆ อีกด้วย เพราะมิตร ย่อมชักชวนไปในทางดี ทางที่ไม่เสื่อมเสีย ไม่หลอกลวง หรือชักจูงไปหาผลประโยชน์ ผู้ที่มีจิตใจที่ดี ที่ตรงต่อเพื่อนย่อมช่วยแนะนำ รักษาเพื่อนโดยความจริงใจ ผู้ที่เป็นมิตรย่อมตักเตือนเมื่อเพื่อนประมาท ย่อมพยายามช่วยเหลืออย่างสุดความสามารถ ไม่นิ่งดูดายเมื่อเห็นว่าเพื่อนจะมีภัย ไม่ใช่ทิ้งกันฉันไปก่อน เอาตัวรอดคนเดียว อย่างนี้ก็ไม่ใช่มิตร

คนที่ชักชวนเราไปทำชั่วสนุกสนานแต่เป็นการมัวเมานั่นก็ไม่ได้เป็นมิตร แท้จริงเห็นแก่สนุกบ้าง เห็นแก่กินบ้าง เห็นแก่เที่ยวเล่นบ้าง คนแบบนี้มีมากไม่เข้านิยามของมิตรที่แท้จริง มิตรแท้ต้องเป็นกัลยาณมิตร คือ เป็นมิตรที่ดี เป็นคนที่ดี ย่อมไม่ชักจูงเพื่อนไปในทางเสียหายและก็ย่อมไม่แกล้งกล่าวให้ผิดจากความเป็นจริงด้วย

เรื่องของการพูดจึงมีความสำคัญในการรักษามิตรและในการสร้างมิตร เพราะเป็นสิ่งที่แสดงออกจากใจ สื่อสารให้คนอื่นได้รู้ คนบางคนชอบพูดหรือกระทำให้เพื่อนเขาแตกกัน เพื่อให้เขามารักเรามาเป็นเพื่อนเป็นฝ่ายเรา อย่างนี้เรียกว่า “การพูดส่อเสียด” เอาเรื่องทางนี้ไปพูดทางโน้น โดยยุให้เขาแตกสามัคคี แล้วมารักเราเห็นดีเห็นงามกับเรา

การกระทำอย่างนี้ ก็เป็นเรื่องจงใจที่เรียกว่าแกล้งนั่นแหละ นับว่าเป็นการทุศีลอย่างหนึ่ง เป็นเหตุให้แตกจากมิตร เพราะเป็นผลกรรมของการพูดส่อเสียด เมื่อกระทำแล้วเขาแตกกันก็เรียกว่า ล่วงกรรมบท

เป็นกรรมหนักอย่างหนึ่ง แต่จะหนักแค่ไหนก็ขึ้นอยู่กับคุณของผู้ที่เรายุให้เขาแตกกัน เช่น การกระทำให้สงฆ์แตกกัน คือ สังฆเภท เป็นอนันตริยกรรม ตกนรกเลยทีเดียว ตัวอย่างเช่น พระเทวทัตได้กระทำกรรมข้อนี้

เรื่องของมิตร เรื่องของความสามัคคีปรองดอง นับว่าเป็นเรื่องใหญ่เรื่องสำคัญทีเดียว คนเราบางทีแค่คำพูดไม่กี่คำ ยุยงไม่กี่คำ ก็ทำให้คนที่ดีต่อกันเป็นมิตรกันแตกกันได้ จึงเป็นเรื่องควรระวัง เพราะต่อไปตัวผู้นั้นจะได้รับผลกรรม พอมีมิตรสหายที่ดีก็จะแตกกันบ้าง

อย่าลืมว่าเราปรารถนาสิ่งใดจากเพื่อน ก็ควรกระทำสิ่งนั้น คนเราจะต้องการอะไรมากจากเพื่อน ถ้าไม่ใช่เพียง ความจริงที่ประกอบด้วยความจริงใจและความไม่ปรารถนาร้าย มิใช่หรือ...