คนบางระกำ...ทุกข์ช้ำระกำใจทุกฤดู

เรื่อง..ชินวัฒน์ สิงหะ

อ.บางระกำ เป็นอีกอำเภอหนึ่งของจ.พิษณุโลกที่ระกำสมชื่อในช่วงฤดูฝนไม่สามารถเพาะปลูกอะไรได้เพราะทุกปีอำเภอแห่งนี้กลายเป็นแก้มลิงรับน้ำเหนือหลากท่วมสร้างความชอกช้ำให้กับชาวบ้านต้องอพยพสิ่งของสัตว์เลี้ยงไปอยู่ในพื้นที่สูงเพื่อความปลอดภัย ขณะที่ฤดูแล้งก็แล้งกระหน่ำดินแตกระแหงเพราะน้ำแห้งขอดทำการเกษตรไม่ได้

นี่คือเสียงสะท้อนของ ส้มลิ้ม กันจร อายุ 67 ปี อยู่บ้านเลขที่ 267 หมู่ 10 ต.ท่านางงาม อ.บางระกำ จ.พิษณุโลก บอกว่า วิถีชีวิตของชาวบ้านที่นี่ต้องทนทุกข์แสนเข็นเพราะช่วงฤดูฝนต้องอยู่กับน้ำท่วมนานนับเดือนทำมาหากินไม่ได้วันๆนั่งดูแต่เวิ้งน้ำ ขณะที่หน้าแล้งก็แล้งหนักทำอะไรไม่เพราะแหล่งน้ำธรรมชาติแห้งขอด

"สมัยรุ่นพ่อรุ่นแม่ทำนาตลอดทั้งปี แต่ปัจจุบันนี้ทำได้แค่ครั้งเดียวหลังน้ำท่วมลดลง ส่วนหน้าแล้งไม่ต้องพูดถึงน้ำแห้งขอดไม่สามารถทำนาได้ก็เพราะไม่มีน้ำทำนา ชาวบ้านต้องหันไปทำอาชีพอื่นเสริมสร้างรายได้ หรืออพยพแรงงานไปรับจ้างต่างถิ่น"ส้มลิ้มเล่าถึงความระทมทุกข์ของชาวบ้านบางระกำ"

เช่นเดียวกับ สมจิตร เชียวชาญ อายุ 60 ปี อยู่หมู่บ้านเดียวกับส้มลิ้ม บอกว่า ทุกวันนี้ความเป็นของชาวบ้านยากลำบากไม่ว่าจะเป็นหน้าฝน หรือ หน้าแล้ง เพราะพื้นที่แห่งนี้กลายเป็นพื้นที่แก้มลิงรับน้ำเหนือไหลหลากน้ำท่วมหนักทุกปีโดยรัฐบาลจ่ายเงินชดเชยไม่กี่พัน ไม่แตกต่างช่วงหน้าแล้งทุกข์ระทมซ้ำเติมเข้าใส่ แหล่งน้ำธรรมชาติแห้งขอดสร้างความเดือดร้อนไปทุกหย่อมหญ้า ส่วนการช่วยเหลือจากหน่วยงานรัฐก็ยังไม่มี

"ยิ่งปีนี้ทางกรมชลประทานประกาศขอความร่วมมืองดทำนาปรังเพราะน้ำกักเก็บในเขื่อนภาคเหนือมีน้อย หยุดทำนาต่างหันมาทำอาชีพอื่นแทนเพื่อประทังชีวิตให้อยู่รอดไปวันๆ"สมจิตร ระบายถึงความทุกข์ระทม"

กฤษณะ บุตรบูรณ์ หัวหน้าฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 3 โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษายมน่าน สำนักชลประทานที่ 3 จ.พิษณุโลก บอกว่า ปีนี้น้ำต้นทุนในเขื่อนสิริกิติ์และเขื่อนแควน้อยบำรุงแดนก็อยู่ในเกณฑ์ต่ำ เป็นแหล่งหลักของโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษายมน่าน ที่จะส่งผ่านมาทางคลองเมม คลองบางแก้ว หรือแม่น้ำยมสายเก่า และได้หยุดการส่งน้ำมานานแล้ว

วิบูลย์ ตั้งเกษมวิบูลย์ นายกเทศมนตรีเทศบาลตำบลบางระกำเมืองใหม่ บอกว่า วิธีการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมหรือการอยู่ร่วมกันระหว่างคนกับน้ำ ตลอดจนการแก้ไขปัญหาภัยแล้ง ที่เป็นระบบของชาวบางระกำ ซึ่งสามารถปรับตัวให้อยู่กับภัยน้ำท่วมและภัยแล้งได้  และจะเป็นแนวทางศึกษาสำหรับชุมชนซึ่งมีวิถีชีวิตความเป็นอยู่คล้ายกับชาวอ.บางระกำ และนำไปประยุกต์ใช้ในหมู่บ้านได้เช่นกัน

อ.บางระกำ เป็น 1 ใน 9 อำเภอของจ.พิษณุโลก ตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2449 โดยมีขุนเผด็จประชาดุลย์ เป็นนายอำเภอคนแรก เดิมชื่อ อ.ชุมแสงสงคราม ต่อมาวันที่   24   เมษายน   พ.ศ. 2460  พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงมีพระราชโองการให้เรียกชื่ออำเภอตามชื่อตำบล  ซึ่งเป็นที่ตั้งที่ว่าการอำเภอ จึงได้เปลี่ยนชื่อจากอำเภอชุมแสงสงครามมาเป็น “อำเภอบางระกำ” ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา