มาตรการ ‘ช่วยเหลือ’ หรือ ‘หลอกลวง’ เกษตรกร? (ตอนแรก)

ความเดือดร้อนของเกษตรกรชาวไร่ชาวสวน หรือจะบอกว่าเป็นความเดือดร้อนของผู้ผลิตในภาคการเกษตรของประเทศนั้น ดูเหมือนว่าจะเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจ และได้รับความเห็นอกเห็นใจจากสังคมมากขึ้นตามลำดับ

ทั้งนี้ เนื่องจากความยากลำบากที่เกิดขึ้นนั้น เป็นความยากลำบากที่เกิดขึ้นจริง มีคนจำนวนไม่น้อยที่เดือดร้อนและทุกข์ยากกับปัญหาทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในภาคการเกษตร และความเดือดร้อนนั้นก็กำลังขยายวงไปเป็นปัญหาอื่นๆ อีกหลายปัญหาด้วยกัน เช่น การเป็นพื้นฐานสำคัญของปัญหาความเหลื่อมล้ำ ปัญหาการอพยพ โยกย้ายถิ่นฐานของประชาชนในประเทศ ปัญหาความขัดแย้งระหว่างประชาชนกับภาครัฐ (การบุกรุกพื้นที่สาธารณะและป่าสงวน) ตลอดจนเป็นสาเหตุของปัญหาสังคมอื่นๆ รวมทั้งเป็นปัญหาต่อการบริหารประเทศโดยรวมด้วย จนเห็นได้ว่า ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลใดที่มีโอกาสเข้ามาบริหารประเทศก็จะต้องเผชิญกับโจทย์ใหญ่ที่จะต้องแก้ไขปัญหาในภาคการเกษตร

ดังนั้น ประเด็นปัญหาในเรื่องนี้จึงไม่ใช่ว่าเรา (สังคมโดยรวม) ควรจะต้องมีมาตรการในการช่วยเหลือเกษตรกรหรือไม่ เพราะคำตอบน่าจะมีอยู่แล้วว่าน่าจะต้องมีการช่วยเหลือ แต่ประเด็นที่มีความสำคัญมากกว่าน่าจะเป็นว่า เราจะช่วยเหลือกันด้วยมาตรการอะไร และผู้ที่จะต้องมีส่วนร่วม ยอมรับและให้ความร่วมมืออย่างมากที่สุดในกระบวนการของการให้ความช่วยเหลือนั้นก็น่าจะต้องเป็นเกษตรกรเอง จึงจะทำให้การให้ความช่วยเหลือนั้นเป็นไปอย่างยั่งยืน

การให้ความช่วยเหลือแก่เกษตรกรในลักษณะที่ไม่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างยั่งยืน ไม่ทำให้เกษตรกรยืนได้บนขาของตัวเอง คงจะไม่ต่างอะไรกับการหลอกล่อเด็กให้ยอมตามโดยใช้ขนมหวาน ทั้งๆ ที่รู้ว่าการให้ขนมหวานกับเด็กไปนั้น ไม่ได้ก่อให้เกิดประโยชน์ใดๆ เลย รังแต่จะทำให้เด็กติดขนมหวาน และเรียกร้องหามันตลอดเวลา และถ้าเมื่อใดที่ไม่ได้ดังต้องการ ก็จะไม่พอใจ ร้องไห้ ฟูมฟาย นอกจากนั้นการติดขนมหวานของเด็กนั้นยังอาจก่อให้เกิดความเสียหายกับสุขภาพของเด็กเองด้วยในอนาคต

ดังนั้น จึงต้องมีการวิเคราะห์ ทบทวนกันให้ดีและรอบคอบว่า มาตรการในลักษณะใดจึงจะเป็นมาตรการที่เหมาะสมเพื่อการช่วยเหลือเกษตรกรจากความเดือดร้อนที่เกิดขึ้น ลำพังการช่วยจ่ายค่าใช้จ่ายของเกษตรกร (ไม่ว่าจะเป็นค่าปุ๋ย ค่ายาฆ่าแมลง หรือค่าอะไรก็ตามที) คงไม่ใช่แนวทางที่เหมาะสมโดยเฉพาะในระยะยาว เพราะจะเป็นเพียงการเอาเงินของภาครัฐไปจ่ายเป็นค่าปัจจัยการผลิตแทนเกษตรกรเท่านั้น ถ้ามีการดำเนินมาตรการในลักษณะนี้ต่อไปเรื่อยๆ โดยไม่มีกำหนด ก็จะทำให้เกษตรกรเคยชิน และเสพติดการช่วยเหลือแบบนี้ต่อไปเรื่อยๆ ในอนาคตจนยากที่จะเลิกได้ จริงๆ แล้ว การให้ความช่วยเหลือในลักษณะนี้ หรือการช่วยเหลือโดยให้รัฐออกมาซื้อสินค้าเกษตรเพื่อพยุงราคาเอาไว้ แล้วก็เจรจาต่อรองกันว่าจะพอใจกันที่ราคาเท่าไหร่ ล้วนแต่เป็นมาตรการที่จะก่อให้เกิดผลเสียในระยะยาว ได้แก่

1) ทำให้การยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันโดยการเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิตเกิดขึ้นได้ยาก หรือเกิดขึ้นได้ช้า เพราะจะเป็นการเปิดช่องให้เกษตรกรที่ด้อยประสิทธิภาพในการผลิตสามารถดำเนินการผลิตได้ต่อไปโดยอาศัยภาครัฐเป็นผู้จ่ายค่าใช้จ่ายที่เป็นต้นทุนการผลิตให้ รัฐก็จะมีภาระทางการคลังที่จะต้องแบกรับ และมีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้นเป็นลำดับ เพราะการให้ความช่วยเหลือทำให้กิจกรรมการผลิตสินค้าเกษตรมีความได้เปรียบเหนือกว่าการผลิตในภาคเศรษฐกิจอื่น ดึงดูดให้ทรัพยากรการผลิตของประเทศไหลเข้าไปในภาคการเกษตรเพิ่มมากขึ้นโดยไม่จำเป็น ขาดการพัฒนาประสิทธิภาพการผลิตจากการจัดสรรทรัพยากรการผลิต (Efficiency gains from better allocation of resources)

2) การให้ความช่วยเหลือในลักษณะของการให้ภาครัฐจ่ายชดเชยค่าใช้จ่ายการผลิตให้บางส่วน ทำให้เกิดคำถามในเชิงบริหารจัดการว่าต้นทุนของการให้ความช่วยเหลือนั้น ควรจะถูกนำไปใช้ในกิจกรรมการลงทุนอื่นของภาครัฐ ซึ่งจะให้ผลตอบแทนได้ดีกว่าหรือไม่ เหตุใดกิจกรรมอื่นในทางเศรษฐกิจจึงไม่ได้รับการช่วยเหลือในลักษณะเดียวกันนี้บ้าง และที่สำคัญกว่านั้นคือ เหตุผลใดที่ทำให้เราจะต้องประคับประคองให้กิจกรรมที่ผลิตแล้วมีต้นทุนการผลิตสูงกว่า เพราะขาดประสิทธิภาพ หรือเพราะโครงสร้างทางเศรษฐกิจของประเทศได้เปลี่ยนแปลงไปมากแล้ว จนกิจกรรม ทางเศรษฐกิจ (การทำการเกษตร) ในรูปแบบเดิมนั้นไม่ได้มีความสอดคล้องกับความได้เปรียบโดยเปรียบเทียบ (Comparative Advantage) อีกต่อไปแล้ว

ในสัปดาห์หน้า กลับมาติดตามต่อกับมาตรการช่วยเหลือเกษตรกรที่ยั่งยืน ภายใต้โครงสร้างทางเศรษฐกิจและปัจจัยการผลิตที่เปลี่ยนแปลงไปกันต่อครับ