เลือกตั้งแบบเยอรมัน?

ท่านผู้อ่านคงจะพอจำได้ว่าเราได้เคยพูดคุยกันถึงเรื่องของการเลือกตั้งแบบสัดส่วนกันไปหลายคราว ซึ่งก็ได้เคยคุยกันไปแล้วเช่นกันด้วยว่าระบบสัดส่วนนั้นมีอยู่สองลักษณะ คือ ระบบสัดส่วนแบบเขต กับอีกลักษณะหนึ่ง คือ ระบบสัดส่วนแบบบัญชีรายชื่อ

ระบบสัดส่วนดังที่ได้เคยพูดถึงกันไปนั้น เป็นระบบการเลือกตั้งที่ออกแบบมาเพื่อแก้ปัญหาในเรื่องความไม่ได้สัดส่วนกันของการเลือกของบรรดาผู้มีสิทธิเลือกตั้งทั้งหลาย เช่น ระบบคะแนนนำกำชัย (First Past the Post – FPTP) ซึ่งคะแนนของผู้ที่ได้รับการเลือกสูงที่สุดในเขตเลือกตั้งใดๆ จะเป็นสิ่งที่ชี้การได้เป็นผู้แทนของผู้ลงสมัครรับเลือกตั้ง คะแนนที่ผู้สมัครรายอื่นๆ ได้รับ ไม่มีความหมายใดๆ ในความเป็นจริง เป็นเพียงตัวฐานให้พิจารณาว่าคนที่ได้รับเลือก ได้รับเลือกโดยมีผู้ที่ไม่ได้รับเลือกเป็นใคร อย่างไรบ้าง และคะแนนของผู้ที่ได้มอบให้กับผู้ที่ไม่ได้รับเลือก ก็จะไม่ได้ถูกนำมาพิจารณาใดๆ เลย

เมื่อการเลือกแบบที่เรียกกันด้วยภาษาง่ายๆ ว่ายิงลูกโดด หรือเขตเดียวเบอร์เดียว ก่อให้เกิดปัญหาความไม่ได้สัดส่วน นั่นคือ คนที่เลือกคนในลำดับอื่นๆ ไม่ใช่ลำดับที่หนึ่ง ไม่ได้ถูกนำมาพิจารณา ทั้งๆ ที่อันที่จริงคะแนนรวมของคนทุกคนที่มาเลือกในเขตแต่ละเขตนั้น หากนำมารวมกันอาจจะมากกว่า หรือหากไม่ได้พิจารณาว่าผู้ที่ได้รับเลือกจะต้องได้คะแนนเสียงเกินกว่ากึ่งหนึ่งของผู้ที่มาใช้สิทธิ ก็ต้องบอกว่ามากกว่าคะแนนที่ผู้ที่ได้รับเลือกเป็นลำดับที่หนึ่งได้รับเสียด้วยซ้ำ

คงจะเห็นกันแล้วว่า เมื่อคะแนนสูญหายเช่นนี้ เท่ากับว่าผู้ที่มาใช้สิทธิเลือกตั้งที่ไม่ได้เลือก มาใช้สิทธิเปล่าๆ ไม่เห็นตัวผู้แทนของตนเองมาในรูปแบบใดเลย ประเทศจำนวนหนึ่ง ซึ่งไม่ได้มีแค่เยอรมันเท่านั้น ประเทศอื่นๆ ประกอบไปด้วย แอลเบเนีย โบลิเวีย ฮังการี อิตาลี เลโซโท เม็กซิโก นิวซีแลนด์ เวเนซุเอลา จึงได้คิดระบบใหม่ขึ้นมา

ประเทศเหล่านี้พยายามออกแบบระบบเลือกตั้งที่แก้ปัญหาของคะแนนเสียงสูญหายไปจากเขต โดยการสร้างบัญชีรายชื่อขึ้นมา ก็เพื่อจะสร้างความเป็นสัดส่วนให้เกิดขึ้น โดยการให้บรรดาพรรคการเมืองทั้งหลายที่ส่งผู้สมัครลงในเขตเลือกตั้งซึ่งใช้วิธีการเลือกตั้งแบบเขตเดียวคนเดียวแทบทุกประเทศเหล่านี้ ยกเว้นฮังการีที่ใช้ระบบเลือกตั้งสองครั้ง เพื่อเป็นการเติมเต็มสำหรับคะแนนเสียงที่ขาดหายไปในส่วนของเขต โดยการให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้เลือกบัญชีรายชื่อของพรรคการเมืองด้วย จากนั้นคำนวณทั้งสองระบบอย่างสัมพันธ์กัน ซึ่งรายละเอียดจะได้นำเสนอในวาระหน้า

ระบบเช่นนี้เรียกว่าระบบสัดส่วนแบบผสม มิใช่ระบบเยอรมันครับ