นักวิชาการชี้โจทย์ใหญ่ปฏิรูปอยู่ที่พรรคการเมือง

นักวิชาการ ชี้ โจทย์ปฏิรูปโครงสร้างการเมือง ไม่ใช่ระบบการเลือกตั้ง แต่เป็นการปฏิรูปพรรคการเมือง เนื่องจากเป็นผู้กุมฐานเสียงประชาชน

เมื่อวันที่ 18 ธ.ค. มูลนิธิเอเชีย (Asia Foundation) ได้จัดงานเสวนา เรื่อง "ระบบการเลือกตั้งที่สะท้อนทุกเสียงของประชาชน" โดย นายสติธร ธนานิธิโชติ นักวิชาการสถาบันพระปกเกล้า กล่าวว่า ปัญหาของระบบการเลือกตั้งแบบเดิมของไทย คือ 1.) ความไม่สอดคล้องระหว่างจำนวนที่นั่งในสภา กับคะแนนนิยมที่ได้จากประชาชน 2.) ผู้แทนที่ได้รับการเลือกตั้งไม่ได้เป็นตัวแทนของเสียงข้างมากในเขตเลือกตั้งอย่างแท้จริง เพราะ สส. เขต 81.8% ได้รับคะแนนนิยมไม่ถึง 50% ของผู้มีสิทธิเลือกตั้งในพื้นที่ (ผลการเลือกตั้ง สส. วันที่ 3 ก.ค. ปี 54) ทั้งนี้รูปแบบการเลือกตั้ง สส. ที่จะแก้ปัญหาดังกล่าวมี 3 ทางเลือก คือ การเลือกตั้งแบบเสียงข้างมากเด็ดขาด (ผู้ชนะจะต้องได้คะแนนเกินกึ่งหนึ่ง) เลือกตั้งแบบจัดลำดับความนิยม และเลือกตั้งแบบผสม โดยคะแนนนิยมของพรรค ที่พิจารณาจากคะแนนที่ได้ในระบบบัญชีรายชื่อ ส่งผลต่อจำนวน สส. เขต

ฉะนั้นจึงเสนอให้ใช้ระบบเลือกตั้งแบบคู่ขนาน ซึ่งมีรูปแบบเหมือนกันกับการเลือกตั้ง ปี 54 ที่มีจำนวน สส.บัญชีรายชื่อ เป็น 3 เท่าของ สส.เขต แต่เปลี่ยนวิธีการเลือก สส. เขต โดยใช้ระบบเขตใหญ่เบอร์เดียว (Single Non3transferable Vote) ยกตัวอย่างเช่น ระบบเดิมกำหนดให้ สส. บัญชีรายชื่อ จำนวน 125 คน และ สส. แบ่งเขต 375 คน โดย 1 เขต เลือก สส. ได้ 1 คน แต่ระบบใหม่ สส. บัญชีรายชื่อ จำนวน 125 คน และ สส. แบ่งเขต 375 คน โดยเปลี่ยนเป็นการเลือกตั้งเขตใหญ่ (เช่น จังหวัดเป็นเขตเลือกตั้ง) เลือก สส. ได้ 1 คน

ด้าน นายอรรถสิทธิ์ พานแก้ว อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์(มธ.) กล่าวว่า กรณีจำนวน สส. ในรัฐสภา ไม่สะท้อนเสียงของประชาชน และกรณีไม่มีตัวแทนของพรรคขนาดเล็กในรัฐสภา ไม่ใช่ปัญหาหลักของระบบการเลือกตั้งไทย เพราะหากพิจารณาผลการเลือกตั้ง ตั้งแต่ ปี 39 - ปี 54 พบว่า จำนวน สส. มีความสอดคล้องกับพื้นที่ และ พรรคการเมืองขนาดเล็กมีโอกาสได้ที่นั่งในรัฐสภา (เช่น การเลือกตั้ง ปี 54 พรรครักประเทศไทย เป็นต้น)

"ปัญหาสำคัญของระบบการเลือกตั้งไทยแบบเดิม คือพรรคการเมืองที่มีเสียงข้างน้อย ไม่มีบทบาทในรัฐสภา กล่าวคือไม่ใช่ตัวแปรสำคัญในกระบวนนิติบัญญัติ เช่น การรับรองกฎหมาย ฯลฯ และไม่สามารถทำหน้าที่ในการตรวจสอบฝ่ายบริหารได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น การอภิปรายไม่ไว้วางใจ และการถอดถอนผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง เป็นต้น ฉะนั้นจึงเห็นว่าระบบการเลือกตั้งแบบผสม(Mixed System) มีความสอดคล้องกับบริบทของสังคมไทย เนื่องจากได้สัดส่วนของที่นั่งในรัฐสภาสอดคล้องกับคะแนนเสียง กอปรกับได้ สส. ที่เป็นตัวแทนของพื้นที่"นายอรรถสิทธิ์กล่าว 

นายประจักษ์ ก้องกีรติ อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ มธ. กล่าวว่า กรรมาธิการ(กมธ.) ปฏิรูปการเมือง สภาปฏิรูปแห่งชาติ(สปช.) และ กมธ. ยกร่างรัฐธรรมนูญ มีข้อเสนอปฏิรูประบบเลือกตั้งที่หลากหลายเกินไป ไม่ว่าจะเป็นข้อสรุปของ กมธ. อนุ กมธ. และสมาชิกในคณะนั้นๆ ล้วนมีความเห็นที่แตกต่างกัน

ทั้งนี้ข้อเสนอต่างๆ ควรคำนึงปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคม พิจารณาจากรัฐธรรมนูญ ปี 40 ออกแบบระบบการเลือกตั้งให้พรรคการเมืองมีความเข้มแข็ง เพื่อเสถียรภาพทางการเมือง ขณะที่รัฐธรรมนูญ ปี 50 ออกแบบระบบการเลือกตั้งเพื่อทำลายหลักการของรัฐธรรมนูญ ปี 40 เพราะพรรคการเมืองมีความเข้มแข็งมากเกินไป รวมถึงการแก้ไขระบบการเลือกตั้งในสมัย "รัฐบาลอภิสิทธิ์" ที่จงใจสร้างความได้เปรียบในสัดส่วนของ สส. บัญชีรายชื่อ จนกระทั่งการร่างรัฐธรรมนูญปัจจุบัน จะต้องพิจารณาปัญหาที่สำคัญของโครงสร้างการเมือง ก่อนการออกแบบระบบเลือกตั้ง ซึ่งไม่ว่าจะออกแบบอย่างไรจะไม่มีต่อผลการเลือกตั้งมากนัก เพราะปัจจัยสำคัญของการเลือกตั้งขึ้นอยู่กับฐานเสียงในแต่ละพื้นที่ ซึ่งพรรคการเมืองหลัก 2 พรรค มีฐานเสียงครอบคลุมในแต่ละพื้นที่อยู่แล้ว

"โจทย์ของการเมืองไทย ไม่ใช่การพยายามเพิ่มที่นั่งให้กับพรรคการเมืองขนาดเล็ก เพราะไม่ว่าจะออกแบบระบบการเลือกตั้งแบบใด จะส่งผลต่อจำนวนที่นั่งในรัฐสภาของพรรคการเมืองขนาดเล็กไม่มากนัก ซึ่งไม่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงใด ไม่มีอำนาจต่อรอง มีที่นั่งเพียงเพื่อขอส่วนแบ่งผลประโยชน์จากพรรคใหญ่ที่ได้เสียงข้างมาก ฉะนั้นหัวใจสำคัญของการปฏิรูปโครงสร้างการเมือง จึงขึ้นอยู่กับพรรคการเมือง ไม่ใช่ระบบเลือกตั้ง จะทำอย่างไรที่จะทำให้เกิดกลุ่มพรรคการเมืองที่สามารถต่อรองหรือสร้างความเปลี่ยนแปลงในรัฐสภา ซึ่งขณะนี้ยังไม่มีกลไกที่เอื้อให้เกิดกลุ่มพรรคเมืองลักษณะนั้นในประเทศไทย"นายประจักษ์กล่าว