ปฏิรูปการเมืองไทย:ข้อคิดเตือนใจ

“ปฏิรูปการเมือง” เป็นเรื่องที่กล่าวขานกันมากมานานแสนนาน อาจเกี่ยวกับวิธีคิดที่อยากจะได้เห็นรัฐที่ดีที่สุด การเมืองที่มีเสถียรภาพ ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดี รวมทั้งอยากเห็นนักการเมืองที่มีคุณธรรมและจริยธรรม เป็นต้น จะเห็นได้ว่ามีองค์ประกอบสำคัญอยู่ที่ความรู้ ความเข้าใจ ในระบบการเมืองและการนำไปปฏิบัติเพื่อให้เกิดการเมืองในฝันที่แท้จริง ที่ผ่านมาพบว่าการเมืองเป็นเรื่องของวิถีชีวิตของพลเมืองทุกผู้ทุกนาม ไม่แบ่งชนชั้นวรรณะ ทุกคนเกี่ยวข้องการเมืองทั้งทางตรงและทางอ้อม จึงเป็นเรื่องยากที่สุดที่จะให้ทุกคนมองการเมืองเหมือนกันเข้าใจตรงกัน และนี่แหละคือสัจธรรมการเมือง    ที่แท้จริง กล่าวคือ ไม่มีใครให้ความหมายความเข้าใจการเมืองเหมือนกันได้ทุกลมหายใจ

“ปฏิรูปการเมือง” มักจะมีการกล่าวอ้าง โดยมีการจัดตั้งเป็นคณะกรรมาธิการด้านต่างๆ คณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญขึ้นมาศึกษาผลดี ผลเสีย ข้อจำกัด และประโยชน์ที่จะได้รับจากการปฏิรูปการเมือง เราทำกันมามากแล้วปรากฏในวิทยานิพนธ์ ระดับปริญญาโท-เอก ก็มีให้เห็นเยอะก็ไม่ควรจะเสียเวลามากหากจะมีการรวบรวมข้อมูลใหม่ น่าจะมีการถอดบทเรียนถึงความล้มเหลวของการปฏิรูปการเมืองที่ผ่านมา แล้วจึงหามาตรการหรือช่องทางใหม่ในการลดข้อจำกัดดังกล่าว

“ปฏิรูปการเมือง” มักมีความเชื่อมโยงการแก้ไขรัฐธรรมนูญทุกครั้ง เพราะเหตุที่ว่าเรามีสมมติฐานว่า กฎหมายคือเครื่องมือสำคัญของการปฏิรูปการเมือง หากแต่เรามีปัญหาตามมามากมาย อาทิ การตีความในบทบัญญัติต่างๆ ที่ไม่เหมือนกัน การไม่เคารพกฎหมาย การไม่นำกฎหมายให้มีผลบังคับใช้จริง พบว่าในรัฐธรรมนูญเป็นแนวทางหลักที่มีเจตนารมณ์ปรับเปลี่ยนโครงสร้างระบบการเมือง ตลอดจนค่านิยมและทัศนคติความเชื่อทางการเมือง ให้เปลี่ยนไปในทิศทางที่เอื้อต่อการพัฒนาระบบการเมือง โดยเฉพาะความเป็นระบอบประชาธิปไตยที่มีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ดังนั้นเราอาจต้องคิดใหม่ว่าการพัฒนาการเมืองโดยการปฏิรูปการเมืองจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมทางการเมืองควบคู่กับรัฐธรรมนูญไปพร้อมๆ กัน

“ปฏิรูปการเมือง” ต้องเกี่ยวกับความต้องการที่แท้จริงของประชาชน ที่ผ่านมาเราได้ใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนในเชิงปริมาณที่เน้นจำนวนผู้เข้าร่วมประชุม หรือสุดท้ายแล้วเราดูที่ผลของการออกเสียงประชามติคงไม่เพียงพอ จำเป็นต้องมีการสร้างความรู้ความเข้าใจที่เป็นระบบ ไม่รวบรัด ตัดตอน มีความพิถีพิถัน เพื่อให้เป็นการปฏิรูปการเมืองของประชาชนที่แท้จริง จึงมีคำถามที่น่าสนใจว่า คนไทยเราต้องการปฏิรูปการเมืองจริงหรือไม่ รวมทั้งมีผู้สนใจเหตุบ้านการเมืองอันนำไปสู่การตกผลึกทางความคิดที่จะปฏิรูปการเมืองสักกี่คน อย่างไรก็ตามก็ต้องตอบว่าเป็นเรื่องที่ดีที่อย่างน้อยมีคนไทยที่ต้องการเห็นบ้านเมืองดีขึ้น และต้องต่อสู้ทางการเมืองด้วยวิธีการปฏิรูปการเมือง จึงเป็นเหตุให้จะมีเวทีให้ผู้คนเหล่านี้ได้แสดงออกทางความคิด ผลักดันอุดมการณ์ที่ฝันให้เป็นจริงได้

“ปฏิรูปการเมือง” เป็นเครื่องมือสำคัญของรัฐบาลที่จะทำให้เกิดความสมานฉันท์ได้อีกทางหนึ่ง หากทุกฝ่ายหวังดีต่อการพัฒนาการเมืองไทยที่แท้จริง จะทำให้เกิดการเรียนรู้ทางการเมืองร่วมกันในที่สุด จะเป็นการสร้างการเมืองในฝันร่วมกัน ทุกคนจะมีส่วนสำคัญในการเป็นเจ้าภาพร่วมกัน หากแต่ทุกฝ่ายต้องตั้งใจจริง ไม่ทำให้การปฏิรูปการเมืองเป็นเหตุให้เกิดความเหลื่อมล้ำทางการเมือง หรือความยุติธรรมไม่บังเกิดขึ้น หรือการแบ่งฝักแบ่งฝ่ายที่แย่ลงไปอีก ก็ต้องประเมินสถานการณ์อย่างใกล้ชิดว่าปฏิรูปการเมืองครั้งนี้ควรดำเนินการอย่างไร ที่ประเทศชาติได้ผลประโยชน์มากที่สุด ต้องมีการประเมินความเป็นไปได้อย่างต่อเนื่อง

“ปฏิรูปการเมือง” ที่ผ่านมาให้ความสำคัญในเรื่องของคน โดยเฉพาะคุณภาพของนักการเมืองที่มีคุณธรรมและจริยธรรม และมีผลทำให้นักการเมืองหลายคนได้รับโทษทัณฑ์ทางการเมือง ไม่ว่าจะเป็นการเว้นวรรคทางการเมือง 5 ปี หรือการถูกถอดถอนออกจากผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ฯลฯ ล้วนแล้วแต่สร้างความไม่พึงพอใจให้กับนักการเมืองเหล่านั้น จึงทำให้การปฏิรูปการเมืองต้องตรึกตรองให้ดีว่า ไม่ใช่เป็นการทำให้นักการเมืองเหล่านั้นพ้นผิด หรือนิรโทษกรรม แต่อย่างไรคงต้องให้ความรับผิดชอบเรื่องนี้เป็นของประชาชนผู้เป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตย ได้เป็นผู้ให้ความเห็นต่อไป กอปรกับการปฏิรูปการเมืองเป็นเรื่องที่ต้องมองในเชิงยุทธศาสตร์ที่ทำให้ระบบการเมืองดำเนินต่อไปได้อย่างต่อเนื่อง ไม่ชะงักงันและติดหล่มอยู่ในความคิดของการล้างความผิดให้กับบุคคลหรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง

“ปฏิรูปการเมือง” เจ้าภาพหลักในการทำครั้งนี้ต้องมากกว่าสภาปฏิรูปแห่งชาติด้วยเหตุที่บทเรียนการปฏิรูปการเมือง คนไทยทุกชนชั้นตื่นตัวทางการเมืองสูงขึ้น มีแนวความคิด อุดมการณ์ทางการเมืองที่หลากหลาย การมีส่วนร่วมในการปฏิรูปการเมืองต้องเป็นไปในเชิงคุณภาพมากกว่าเชิงปริมาณ บนพื้นฐานของความเป็นจริงทางการเมืองไทยที่ไม่ดัดจริต ไม่เห่อค่านิยมตะวันตกจนละเลยความเป็นไท

“ปฏิรูปการเมือง” จึงไม่ใช่ความฝัน แม้ที่ผ่านมาได้ทำและได้บทเรียนสำคัญมาแล้วคือ รัฐธรรมนูญไม่ใช่คำตอบสำเร็จรูปของการปฏิรูปการเมือง หากแต่คำตอบที่ดีได้แก่ความตั้งใจจริงของทุกฝ่ายที่อยากให้บ้านเมืองดีกว่าเก่า โดยทุกคนยอมเสียสละสิทธิบางอย่างเพื่อทำให้เกิดระบบการเมืองที่ดีกว่าเดิม และส่วนใหญ่มีสัญญาใจร่วมกัน นอกจากนี้การปฏิรูปการเมืองไม่ใช่เป็นหน้าที่ของรัฐบาลหรือ คสช. เท่านั้น หากความจริงหน้าที่และความรับผิดชอบนี้เป็นของคนไทยทุกคน เราจะนับหนึ่งร่วมกัน และเราจะคิดร่วมกัน แลกเปลี่ยนความคิดเห็นร่วมกัน สุดท้ายเราจะมีฉันทามติร่วมกันเพื่อประโยชน์สุขของพี่น้องคนไทยเราทุกคน