ขอพิสูจน์ความบริสุทธิ์ ไม่เขียนรธน.เพื่อใคร

การเข้ามาสู่สภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) ของ "พล.อ.เลิศรัตน์ รัตนวานิช" หรือ "เสธ.อู้" เป็นที่จับตาของสังคมอย่างมาก สืบเนื่องจากเป็นนายทหารที่มีประสบการณ์ทางการเมืองมาอย่างยาวนาน ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเกือบได้ขึ้นถึงตำแหน่งสูงสุดในกองทัพอย่างผู้บัญชาการกองทัพบก แต่สุดท้ายก็พลาดไป จนกระทั่งผันตัวเองมาเป็นสว.สรรหา และได้ทำหน้าที่เป็นกลางไกล่เกลี่ยความขัดแย้งระหว่างกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) ที่ชุมนุมประท้วงเมื่อปี 2553 กับรัฐบาลพรรคประชาธิปัตย์ และเมื่่อสิ้นสุดตำแหน่ง สว. ชื่อของ พล.อ.เลิศรัตน์ ก็ได้เงียบหายไปในทางการเมืองพอสมควร จนกระทั่งได้สวมสูทสมาชิก สปช.เดินเข้าสภาอีกครั้ง

หลังการเข้ายึดอำนาจของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) "เสธ.อู้" ไม่เพียงแค่ได้รับเก้าอี้สมาชิก สปช.เท่านั้น แต่ยังได้มีตำแหน่งใน สปช.อีกด้วย เช่น ประธานคณะกรรมการประสานงานกิจการ สปช.ชั่วคราว (วิป สปช.) ซึ่งปัจจุบันได้ส่งมอบตำแหน่งให้กับประธาน สปช. จนมาถึงการเข้ามาในตำแหน่งกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญในสัดส่วนของ สปช.

โพสต์ทูเดย์ได้มีโอกาสพูดคุยกับ พล.อ.เลิศรัตน์ ในหลายๆ เรื่อง ทั้งเรื่องการทำอย่างไรที่จะให้รัฐธรรมนูญใหม่ได้รับการยอมรับจากทุกฝ่าย ไปจนถึงการปฏิรูปกองทัพ

พล.อ.เลิศรัตน์ มองสถานการณ์ความขัดแย้งในประเทศไทย ว่า วิกฤตการเมืองเกิดขึ้นควบคู่ไปกับภาวะความด้อยโอกาสของคนในสังคม เพราะกลุ่มทุนจะอาศัยความร่ำรวยของตนเองในการแสวงหาผลประโยชน์จากประชาชนส่วนล่าง ฉะนั้น การแก้ไขปัญหาทางการเมือง จะต้องแก้ไขความเหลื่อมล้ำที่เกิดขึ้นควบคู่กัน เพราะวิกฤตการเมืองไม่ได้เกิดจากนักการเมืองเลวเพียงอย่างเดียว แต่การแก้ไขความเหลื่อมล้ำของส่วนล่างก็สำคัญไม่แพ้กัน

"เพราะคนมีสตางค์ไปซื้อเสียง พอเป็นใหญ่แล้วจะมาถอนทุน จากนั้นก็กลับไปซื้อเสียงอีกต่อ การเมืองแบบภายใต้ระบบทุนก็จะมีไปตลอด เพราะฉะนั้นรัฐธรรมนูญฉบับใหม่นี้จึงวางหลักเพื่อมุ่งแก้ปัญหา 2 ประการควบคู่กัน คือ 1.การวางมาตรการไม่ให้คนไม่ดีเข้าสู่การเมือง คนที่ประพฤติผิดออกจากการเมืองตลอดไป และ 2.ลดความเหลื่อมล้ำเพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจและสังคมให้กับคนส่วนล่าง ซึ่งเป็นการแก้ไขปัญหาในเชิงโครงสร้างที่สำคัญที่สุด"

พล.อ.เลิศรัตน์ ให้ทัศนะเพิ่มเติมลงไปอีกว่า ความขัดแย้งระหว่างบุคคลไม่ใช่ปัจจัยหลักของปัญหาที่เกิดขึ้นเพียงอย่างเดียว หากแต่เป็นความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจที่สั่งสมมานาน ถ้าทำให้คนส่วนล่างสามารถยกระดับฐานะดีขึ้นและไม่ถูกครอบงำด้วยกลุ่มการเมือง สาระสำคัญของรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ จึงต้องมุ่งวางกลไกส่วนนี้เกินกว่า 50% ส่วนการวางกฎเกณฑ์เพื่อให้คนไม่ดีต้องไม่สามารถเข้าสู่ระบบการเมืองได้นั้น จะอาศัยแนวทางที่มีการบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2557 อาทิ กลไกที่ป้องกันผู้ที่เคยถูกตัดสิทธิทางการเมือง หรือผู้ที่ต้องคดีล้มละลายแบบทุจริต ไม่ให้กลับเข้าสู่ระบบการเมืองตลอดชีวิต ไม่อย่างนั้นไม่เข็ดหลาบ สรุปคือไม่ให้คนไม่ดีเข้าสู่การเมือง และหากผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองประพฤติมิชอบ ก็จะไม่สามารถกลับสู่ระบบการเมืองตลอดชีวิต

หลักการเรื่องการตัดสิทธิทางการเมืองอาจถูกครหาว่าจงใจสกัดกลุ่มสส. หรือ สว. และกลุ่มอดีตนักการเมืองที่ถูกเพิกถอนสิทธิทางการเมืองก่อนหน้านี้หรือไม่ ? เสธ.อู้ ตอบว่า  "เรื่องบ้านเลขที่ 111 นั่นอีกเรื่องหนึ่ง เรื่องของคนทำผิดและคนที่ไม่ได้ทำผิด หากยึดหลักความเป็นธรรม คนที่ทำผิดจะต้องงดเว้นจากการเมือง แต่จะห้ามกลุ่ม 111 ทั้งหมดหรือไม่ จะต้องไปดูกฎหมายอีกครั้ง รวมถึงกลับไปพิจารณาคำพิพากษาของศาลรัฐธรรมนูญ ว่าเป็นความผิดจากคนคน เดียว หรือมีคนติดร่างแหไปด้วย"

ในฐานะอดีตนายทหารรุ่นใหญ่และผู้เห็นการเปลี่ยนแปลงของรัฐธรรมนูญไทยหลายฉบับ คิดว่าการจะทำให้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไม่สร้างวังวนแห่งความขัดแย้งอีก อยู่ที่การสร้างกระบวนการร่างรัฐธรรมนูญที่ยึดความยุติธรรมเป็นหลัก ประกอบกับการสร้างการยอมรับในรัฐธรรมนูญ ซึ่งทั้งสองปัจจัยจะต้องเกิดขึ้นพร้อมกัน ทั้งหมดก็เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาแบบรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550 อีก โดยเวลานั้นมีปัญหามาจากการที่บางฝ่ายมองว่าองค์กรอิสระไม่มีความเป็นธรรม เพราะกระบวนการสรรหาและการได้มาซึ่งบุคคลที่มาดำรงตำแหน่งตามองค์กรต่างๆ ดังกล่าวมาจากการใช้ดุลยพินิจของคนไม่กี่คน เมื่อไม่ยอมรับกระบวนการสรรหาองค์กรอิสระ จึงทำให้ไม่ยอมรับการตัดสินไปด้วย ดังนั้น เป็นโจทย์ใหญ่ที่สำคัญที่คณะกรรมาธิการยกร่างฯ จะต้องนำมาพิจารณาเพื่อวางรากฐานและกลไกไม่ให้เกิดปัญหาแบบเดิมอีก

อย่างไรก็ตาม พล.อ.เลิศรัตน์ คิดว่าสิ่งที่สำคัญที่จะช่วยสนับสนุนให้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่เป็นที่ยอมรับได้ คือ การสร้างกระบวนการการมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย เพื่อเป็นข้อพิสูจน์และหลักฐานว่ารัฐธรรมนูญฉบับใหม่ตั้งอยู่บนความเป็นธรรม ไม่ได้เลือกปฏิบัติต่อกลุ่มคนกลุ่มหนึ่งกลุ่มใด ซึ่งถ้าทำได้เป็นผลสำเร็จและเกิดผลในเชิงรูปธรรม ย่อมจะช่วยให้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่สามารถสร้างความปรองดองให้เกิดขึ้นได้ในระยะยาว

"คณะกรรมาธิการยกร่างฯ จะพิสูจน์ให้ได้ว่าร่างรัฐธรรมนูญบนพื้นฐานของความเป็นธรรม ไม่ได้ร่างขึ้นมาเพื่อกีดกัน หรือประสงค์ร้ายต่อกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง ผมเชื่อว่ากรรมาธิการยกร่างฯ 36 คน และอนุกรรมาธิการอีกจำนวนมากจะสามารถพิสูจน์ตนเองได้ คงไม่มีใครยอมถูกกล่าวหาว่าร่างรัฐธรรมนูญแบบเลือกข้าง หรือ One Side กรรมาธิการยกร่างฯ ทั้ง 36 คน จะช่วยกันออกความเห็นว่าแนวทางไหนดีที่สุดและแนวทางไหนจะเป็นประโยชน์แก่ประเทศชาติมากที่สุด"

พล.อ.เลิศรัตน์ ขยายความว่า คณะกรรมาธิการยกร่างฯ จะต้องเข้าใจมุมมองของแต่ละฝ่ายอย่างรู้เท่าทัน เพื่อให้การนำข้อเสนอที่ได้จากหลายส่วนมาใส่ไว้ในรัฐธรรมนูญนำไปสู่การสร้างประโยชน์ให้กับประชาชนอย่างแท้จริง ยกตัวอย่างเช่น การรับฟังความคิดเห็นจากพรรคการเมือง คณะกรรมาธิการยกร่างฯ จะมีกระบวนการวิเคราะห์ว่าข้อเสนอที่พรรคการเมืองเสนอนั้น อย่างที่มาของนายกรัฐมนตรีเป็นไปเพื่อประโยชน์ของประชาชนและประเทศชาติ หรือเป็นข้อเสนอที่หยิบยกขึ้นมาเพื่อประโยชน์ของพรรคการเมืองเอง ซึ่งคณะกรรมาธิการยกร่างฯ จะต้องนำมากลั่นกรองและพิจารณาให้รอบคอบ

"เหมือนกับเราเป็นหมอ ก็ต้องดูว่าจะฉีดยาไปตรงไหน ใช้ยาแบบไหน เพียงแต่เราก็ต้องยึดหลักประชาธิปไตยและความเสมอภาค เป็นธรรมกับทุกพรรค ทุกฝ่าย กติกาบางอย่างที่ไม่เป็นธรรมก็จะไม่ผ่านที่ประชุมคณะกรรมาธิการยกร่างฯ ส่วนข้อมูลที่มาจากการทำโพลก็ไม่ได้หมายความว่าเมื่อได้ข้อมูลมาแล้วจะสามารถนำมาใช้ได้ทันที เพราะคณะกรรมาธิการยกร่างฯ จะต้องวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของข้อเสนอต่อปัญหาทั้งระบบว่าจะแก้ไขได้หรือไม่อีกครั้งผ่านกระบวนการของคณะกรรมาธิการยกร่างฯ"

ทั้งนี้ ผลที่ได้จากความพยายามในการรับฟังความคิดเห็นจากทุกภาคส่วน โดยเฉพาะพรรคการเมืองเริ่มปรากฏเป็นรูปธรรม ไม่ว่าจะเป็นการเชิญพรรคการเมืองใหญ่เข้าเสนอข้อคิดเห็น รวมถึงแบบสอบถามที่ส่งไปยังพรรคการเมือง 74 พรรค ซึ่งขณะนี้มีพรรคการเมืองตอบกลับมาทั้งหมด 23 พรรค โดยหนึ่งในนั้นคือพรรคเพื่อไทย ได้ข้อสรุปประเด็นสำคัญที่พรรคการเมืองเห็นตรงกัน อาทิ ควรมีการเพิ่มจำนวนผู้คัดเลือกบุคคลที่จะมาดำรงตำแหน่งในองค์กรตามรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ ส่วนประเด็นที่มาของนายกรัฐมนตรี เห็นว่าควรมาจากรัฐสภา จำนวน สส. ในระบบปาร์ตี้ลิสต์ควรเป็น 100 คน เพราะพรรคการเมืองส่วนใหญ่เป็นพรรคขนาดเล็ก จึงอยากไปสู่ในสนามแบบเขตมากกว่า ท้ายที่สุดคือประเด็นการสังกัดพรรคของ สส. เห็นว่า สส.ยังคงต้องสังกัดพรรค ส่วนข้อครหาเกี่ยวกับการไม่มีอิสระในการโหวตนั้น สามารถแก้ไขได้ โดยการออกพระราชบัญญัติให้ สส.มีเอกสิทธิ์ในการลงมติได้อย่างมีอิสระ เป็นต้น             

แม้คณะกรรมาธิการยกร่างฯ จะยืนยันว่ากระบวนการรับฟังความคิดเห็นเป็นหัวใจสำคัญของการจัดทำรัฐธรรมนูญใหม่ แต่เมื่อกระบวนการดังกล่าวกลับดำเนินการภายใต้กฎอัยการศึก ที่พบการใช้อำนาจห้ามจัดเวทีกิจกรรมทางการเมือง ทำให้เกิดความสงสัยว่ากระบวนการรับฟังความคิดเห็นที่คณะกรรมาธิการยกร่างฯ กำลังดำเนินการอยู่นี้ จะถือเป็นเพียงแค่พิธีกรรมหรือไม่

พล.อ.เลิศรัตน์ มีมุมมองต่อเรื่องข้างต้นว่า "การรับฟังความคิดเห็น เป็นแนวทางที่ถูกกำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว สปช. และกรรมาธิการยกร่างฯ ต้องรับฟังความคิดเห็นอย่างบริสุทธิ์ใจ แต่ขณะนี้สปช. และกรรมาธิการยกร่างฯ เพิ่งจัดตั้งคณะอนุกรรมาธิการที่จะเข้ารับฟังความคิดเห็นแล้วเสร็จ  หากจะกล่าวหาว่าเป็นพิธีกรรม เป็นเรื่องที่คนบางกลุ่มคิดเอาเอง สังคมจะต้องพิจารณาถึงข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นก่อนการสรุปว่ากระบวนการต่างๆ เป็นไปอย่างบริสุทธิ์ใจหรือไม่"

"การกล่าวหาว่าเป็นพิธีกรรม เป็นเรื่องของคนที่คิดเอาเอง หากเลือกจะฟังคนเหล่านั้น ผมก็ตอบแทนไม่ได้ ส่วนหนึ่งเป็นความคิดของสื่อมวลชน ชอบไปคิดแทนคนไม่กี่คน แล้วมาตั้งเป็นคำถาม มันไม่ถูกต้อง เพราะมีสื่อมวลชนบางคนจะมองโลกในแง่ร้าย ถามแบบเสี้ยม ซึ่งเป็นคำถามที่ไม่เกิดประโยชน์ ไม่ได้ทำให้บ้านเมืองเดินไปได้"

"จะต้องเห็นใจทุกฝ่าย เห็นใจทหารที่เข้ามาทำงานวันนี้ เห็นใจ สปช. และ กมธ.ยกร่างฯ ยังไม่ทันได้ทำงาน สื่อถามเลยว่า พิธีกรรมหรือไม่ คำตอบของมันไม่ใช่พิธีกรรม การร่างรัฐธรรมนูญเริ่มต้นจากศูนย์ ไม่มีต้นทุน ไม่มีพิมพ์เขียวอยู่เลย ส่วนสื่อบางคนหรือคนบางคนจะไปพูดอย่างไร เป็นสิทธิของเขา ถ้า คสช.เห็นว่ากระทบความมั่นคงเขาก็ไปคุย แต่สิ่งที่เรากำลังทำอยู่ หากจะเรียกว่าพิธีกรรม ผมก็ไม่รู้จะอธิบายอย่างไร "

พล.อ.เลิศรัตน์ ย้ำอีกว่า "เราไม่สามารถนำความเห็นจากทุกฝ่ายที่ขัดแย้งกันมาใส่ในรัฐธรรมนูญได้ แต่ผมเชื่อว่าจะสามารถร่างรัฐธรรมนูญ ที่ถูกใจคนทุกกลุ่มกว่าทุกครั้งที่ผ่านมา นั่นคือความคาดหวังของเรา ขอให้สื่อหนักแน่น ไม่ช่วยกันเขียนในแง่ลบ แต่หากเริ่มกระบวนการรับฟังแล้วไม่ทั่วถึง ตำหนิได้ แต่นี่ยังไม่ได้เริ่ม กล่าวหาแล้วว่าเป็นพิธีกรรม เป็นการไม่ให้ความยุติธรรมกับคนทำงาน"

กองทัพปฏิรูปตัวเองได้

ในอีกมุมของการปฏิรูปประเทศ มีคำถามที่น่าสนใจตามมาว่า "กองทัพ" ควรเป็นหนึ่งในองค์กรของประเทศที่สมควรถูกปฏิรูปด้วยหรือไม่ เช่นเดียวกับพรรคการเมือง รัฐสภา องค์กรอิสระ และกระบวนการยุติธรรม หลังจากกองทัพได้เข้ามาแทรกแซงการเมืองด้วยการรัฐประหาร จึงเป็นโจทย์สำคัญที่ว่าคณะกรรมาธิการยกร่างฯ จะเข้ามากำหนดความสัมพันธ์ระหว่างกองทัพกับการเมืองผ่านรัฐธรรมนูญหรือไม่อย่างไร

พล.อ.เลิศรัตน์ ในฐานะอดีตนายทหารชั้นผู้ใหญ่ในกองทัพ ให้มุมมองว่า การปฏิรูปกองทัพมันอยู่ที่สัญชาตญาณว่าจะเริ่มปฏิรูปมุมไหน แต่อยากบอกว่ากองทัพประเทศไทยมีกระบวนการปฏิรูปตัวเองภายในทุกปีอยู่ตลอด ไม่ว่าจะเป็นโครงสร้าง วิธีการ และหลักสูตรการศึกษา ในต่างประเทศกองทัพมีบทบาทสำคัญเป็นอย่างมากในฐานะผู้คอยพิทักษ์ผลประโยชน์ของชาติ รักษาความสงบสุขภายในประเทศ และเมื่อกลับมามองที่ประเทศไทยก็จะพบว่าประเทศเรามีปัญหาทางการเมืองที่ไม่สามารถแก้ไขได้เป็นจำนวนมาก ตรงนี้เองจึงจำเป็นที่กองทัพต้องเข้ามาแก้ไขปัญหาเพื่อให้ประเทศเดินหน้า เพราะกองทัพมีหน้าที่รักษาความมั่นคงของชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ ธำรงประชาธิปไตยของชาติ พร้อมกับตระหนักเสมอว่าจะให้ประเทศล่มสลายไม่ได้

"เท่าที่ดูจากรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว เมื่อปฏิรูปเสร็จก็จะนำประเทศและการเมืองเข้าสู่การเลือกตั้ง ใครอยู่พรรคไหนอย่างไรก็ว่าไป ไม่มีส่วนไหนที่จะทำให้กองทัพเข้าไปสู่การเมืองได้ เมื่อร่างรัฐธรรมนูญเสร็จ ซึ่งผมเชื่อว่าจะเสร็จตามกำหนดแน่ จะไม่มีส่วนได้ที่เปิดโอกาสให้กองทัพเข้าไปเกี่ยวข้องกับการเมือง เพราะถึงอย่างไรกองทัพเองไม่มีบทบาททางการเมืองอยู่แล้ว"

เมื่อถามถึงบทบาทของกองทัพไทยในอนาคต หลังจากการปฏิรูปแล้วควรวางบทบาทตัวเองอย่างไร เพื่อให้สอดคล้องกับระบอบประชาธิปไตยที่มีการวางรากฐานกันใหม่ พล.อ.เลิศรัตน์ ตอบว่า "ทหารมีหน้าที่ส่งเสริมประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข"

"เหตุผลที่กองทัพจะต้องเข้ามามีบทบาทในระบบการเมือง เพราะสังคมไทยไม่เคยมีการปฏิรูปอย่างแท้จริง การยึดอำนาจครั้งนี้ก็เพื่อปฏิรูปประเทศอย่างจริงจัง โดยใช้โอกาสที่ประเทศถึงทางตัน จึงเข้าควบคุมอำนาจเพื่อนำไปสู่การปฏิรูป ผมเคยเห็นการปฏิวัติหลายครั้ง ไม่เคยมีการเปลี่ยนแปลงไปในทางบวก เว้นแต่ครั้งนี้ เพราะการปฏิรูปที่ทำกันอยู่จะนำไปสู่การแก้ไขกฎหมายหลายฉบับ โครงสร้างขององค์กรต่างๆ รวมถึงวิถีชีวิตของข้าราชการ"

พล.อ.เลิศรัตน์ ย้ำทิ้งท้ายว่า คิดว่าทหารมีความจริงใจและตั้งใจกับการปฏิรูปประเทศในครั้งนี้ เพราะทหารเองก็อยากเห็นประเทศเดินหน้า และทุกคนอยู่ภายใต้กติกาที่ช่วยส่งเสริมคนดีและป้องกันการทุจริตในอนาคต