การปฏิรูประบบการคลังของไทยผ่านหน่วยงาน Parliamentary Budget Office

ในปัจจุบัน นักวิชาการหลายฝ่ายยังมองว่า การดำเนินนโยบายการคลังของไทยในปัจจุบัน ยังมีข้อบกพร่องในเรื่องการขาดความต่อเนื่องในการดำเนินนโยบายเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์หรือยุทธศาสตร์ในระยะปานกลางถึงระยะยาว รวมไปถึงยังขาดการคำนึงถึงความเสี่ยงทางการคลังที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต และมีความโน้มเอียงไปสู่การขาดดุลงบประมาณ (Deficit Bias)

สาเหตุหลัก เนื่องจากรัฐบาลมีการใช้นโยบายสวัสดิการสังคมต่างๆ อย่างมากมาย โดยอาจจะไม่ได้คำนึงภาระการคลังที่เกิดขึ้นตามมา

จากงานศึกษาที่ผ่านมา เราจะพบว่าปัจจัยเชิงสถาบันทางการคลังที่ดีสามารถนำไปสู่การดำเนินการทางการคลัง (Fiscal Performance) ของประเทศที่ดีขึ้น

ดังนั้น ปัจจัยเชิงสถาบันที่เกี่ยวข้อง ได้แก่

1) วิธีการงบประมาณที่สนับสนุนให้เกิดความรับผิดชอบทางการคลังในระยะยาว รวมถึงสนับสนุนให้เกิดความโปร่งใสในการจัดทำงบประมาณ เช่น การจัดทำแผนงบประมาณระยะปานกลาง (Mediumterm budgetary planning) และการมีกฎหมายว่าด้วยความรับผิดทางการคลัง (Fiscal responsibility laws) ในประเทศออสเตรเลียและนิวซีแลนด์

2) การมีกฎเกณฑ์การคลัง (Fiscal rules) ที่ดีเพื่อช่วยควบคุมการใช้ดุลพินิจของรัฐบาลในการดำเนินนโยบายทางการคลังหรือลดความเอนเอียงในการจัดทำงบประมาณขาดดุลอย่างต่อเนื่อง และช่วยสนับสนุนการมีวินัยทางการคลัง

3) การจัดตั้งองค์กรทางการคลังที่เป็นอิสระ (Independent fiscal institution) หน่วยวิเคราะห์งบประมาณของรัฐสภา (Parliamentary Budget Office : PBO) หมายถึง หน่วยงานที่เป็นอิสระจากฝ่ายบริหารและมีความเป็นกลางทางการเมือง

หน่วยงานนี้จะทำหน้าที่นำเสนอการวิเคราะห์งบประมาณ จัดทำการคาดการณ์ทางเศรษฐกิจและงบประมาณรายรับรายจ่าย ดุลการคลัง และหนี้สาธารณะ รวมทั้งนำเสนอผลการวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงนโยบายการคลังทั้งด้านรายรับและรายจ่าย การใช้จ่ายเงินนอกงบประมาณ หรือกิจกรรมทางการคลังและกึ่งการคลังอื่นๆ

ตัวอย่างของหน่วยงานที่ดำเนินการมาแล้ว เช่น Parliamentary Budget Office ประเทศแคนาดา (ก่อตั้งปี ค.ศ. 1974) National Assembly Budget Office (NABO) ประเทศเกาหลีใต้ (ก่อตั้งปี ค.ศ. 2003) Office for Budget Responsibility (OBR) ประเทศอังกฤษ (ก่อตั้งปี ค.ศ. 2010) โดยหน่วยงานนี้เป็นที่ยอมรับนับถือ และถือเป็นต้นแบบ คือ Congressional Budget Office (CBO) ประเทศสหรัฐอเมริกา (ก่อตั้งปี ค.ศ. 1974)

ผมคิดว่า แนวคิดการจัดตั้ง Parliamentary Budget Office ในวันนี้ก็น่าสนใจนะครับ แต่นั่นหมายถึงว่า เราจะต้องมีหน่วยงานด้านนโยบายการคลังที่มีการดำเนินการที่มีความอิสระจากฝ่ายบริหาร

ขณะเดียวกัน ต้องมีความรับผิดชอบต่อรัฐสภาและสาธารณชน ซึ่งปัจจุบันมีหลายภาคส่วนกำลังผลักดันให้มีการจัดตั้ง PBO เพื่อช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับรัฐสภาในการวิเคราะห์งบประมาณและวิเคราะห์ผลการดำเนินนโยบายการคลังของประเทศ

ซึ่งแม้ว่าการมีองค์กรอิสระทางการคลังจะเป็นส่วนหนึ่งของปัจจัยเชิงสถาบันที่สามารถนำไปสู่การดำเนินการทางการคลังของประเทศที่ดี และสนับสนุนต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่ดีของประเทศได้ แต่ผมคิดว่า สิ่งที่สำคัญที่สุด คือ ความตั้งใจของรัฐบาลที่จะดำเนินนโยบายทางการคลังที่มีความรับผิดชอบ และสนับสนุนต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจในระยะยาวของประเทศอย่างแท้จริง และคำนึงถึงภาระทางการคลังและความเสี่ยงทางการคลังในอนาคตครับ