ทำไมต่อต้านสัมปทานรอบ 21

ประกาศ “การยื่นคำขอสิทธิสำรวจและผลิตปิโตรเลียม” (รอบที่ 21) ทำให้เกิดปฏิกิริยาค่อนข้างรุนแรงจากคนบางกลุ่ม มีเหตุสมควรแค่ไหนลองมาดูกันทีละประเด็น...

ทำไมเร่งรีบ ความจริงรอบ 21 มีแผนจะเปิดตั้งแต่กลางปี 2555 แต่ด้วยเสียงคัดค้านรัฐบาลที่แล้วจึงไม่ได้ดำเนินการ แต่ก็ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันอย่างกว้างขวางในหลากหลายเวที ทั้งที่เป็นทางการและที่ไม่เป็นทางการอย่างในโซเชียลมีเดีย

หลังรัฐประหารผู้มีอำนาจได้จัดรับฟังความคิดเห็นจาก 2 ฝ่าย เช่นที่ พล.อ.อ.ประจิน จั่นตอง รองหัวหน้า คสช. เป็นประธาน 2 รอบ อีกทั้งมีเวที “ทิศทางพลังงาน” ที่กระทรวงพลังงานจัดใน 4 ภาค และเวทีของหลวงปู่พุทธะอิสระ 4 รอบ

เชื่อว่า คสช.ก็เกรงเสียงคัดค้านแต่จำต้องเดินหน้า เพราะการผลิตปิโตรเลียมในประเทศไม่สามารถสนองการใช้พลังงานที่เพิ่มขึ้น ต้องนำเข้าแพงและผลกระทบสะสมของการเลื่อนรอบ 21 ได้ปรากฏแล้ว การนำเข้าก๊าซ LNG มากขึ้นๆ เพื่อผลิตไฟฟ้าทำให้ค่าไฟเริ่มแพงขึ้น เพราะ LNG แพงกว่าก๊าซธรรมชาติจากอ่าวไทยราวเท่าตัว

ในฐานะรัฐบาลที่มีความมั่นคงกว่าที่มาจากการเลือกตั้ง คสช.ต้องกล้าทำเพื่อรักษาความมั่นคงทางพลังงานและปกป้องประชาชนจากค่าไฟฟ้าที่จะแพงยิ่งขึ้น

เราพึ่งพาก๊าซในการผลิตไฟฟ้าสูงมากถึงเกือบ 70% ซึ่งหากคนไทยยอมรับเชื้อเพลิงอย่าง “ถ่านหินสะอาด” มากขึ้น นอกจากค่าไฟจะถูกลงแล้ว ความเร่งด่วนของรอบ 21 ก็จะลดน้อยลง

ทำไมไม่รอการปฏิรูป 67 เดือนก็รู้ผล สมมติว่าจะเปลี่ยนไปใช้ระบบแบ่งปันผลผลิต (PSC) แทนระบบสัมปทานอย่างที่เรียกร้องกัน ก็ไม่ได้แปลว่าจะเปิดให้สำรวจได้ทันที เพราะจะต้องมีกระบวนการทำกฎหมายใหม่และจัดตั้งองค์กรที่จะบริหารระบบใหม่ ซึ่งใช้เวลาอย่างน้อยเป็นปีๆ

ที่สำคัญ ระบบแบ่งปันผลผลิตไม่ได้ทำให้รัฐได้ส่วนแบ่งมากขึ้น เพราะเป็นเรื่องของศักยภาพทางปิโตรเลียม อย่างนอร์เวย์ศักยภาพสูง ทำให้รัฐได้ผลตอบแทน 80% ทั้งที่ใช้ระบบสัมปทาน แต่นิการากัวศักยภาพต่ำ รัฐจึงได้แค่ 40% ทั้งที่ใช้ PSC ประเทศไทยศักยภาพปานกลาง รัฐได้เฉลี่ย 58% ถ้าจะเก็บสูงเหมือนนอร์เวย์ก็คงไม่มีใครมาลงทุนและคงไม่มีรัฐบาลไหนกล้าเสี่ยงลงทุนเอง

หลายๆ ประเด็นที่ถูกหยิบยกว่า PSC ดีกว่าสัมปทานนั้น ในทางปฏิบัติไม่ได้แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

ทั้งสองปัจจัยเป็นความเสี่ยงต่อการทุจริตคอร์รัปชั่นแล้วยังเสี่ยงที่จะสร้างความล่าช้าอีกด้วย ยกตัวอย่างกรณีพื้นที่ทับซ้อนไทยและเวียดนามที่แบ่งเขตกันปี 2540 ฝั่งไทยที่ใช้ระบบสัมปทานพัฒนาก๊าซ (แหล่งอาทิตย์) ขึ้นมาใช้ประโยชน์ตั้งแต่ปี 2551 เวียดนามใช้ PSC สำรวจพบก๊าซเช่นกัน แต่ยังไม่สามารถพัฒนาได้จนบัดนี้

ระบบสัมปทานโปร่งใสกว่า เพราะมีการประมูลแข่งขันว่าใครจะลงทุนมากและจ่ายผลประโยชน์เพิ่มให้รัฐมากกว่า มีสัญญาเป็นมาตรฐานแบบยืดหยุ่นสูงตามระบบ Thailand III ที่ใช้กำกับสัมปทานตั้งแต่ปี 2532 คือ ถ้าพบน้อยเก็บน้อย พบมากก็เก็บมาก ที่ผ่านมาสัดส่วนกำไรรัฐของ Thailand III รวมอยู่ที่ 72%

ทำไมไม่มีประชาพิจารณ์ อาจจะยังไม่มีกิจกรรมที่ใช้ชื่อ “ประชาพิจารณ์” แต่ได้มีเวทีรับฟังความคิดเห็นมากมายดังกล่าวข้างต้นตามข้อเขียนของ มีชัย ฤชุพันธุ์ สาระของประชาพิจารณ์ คือ ให้ข้อมูล ชี้แจง แสดงเหตุผล และรับฟังความคิดเห็นของประชาชนเพื่อนำไปชั่งน้ำหนัก และหาทางเยียวยาหากมีความเดือดร้อน... “มิใช่จะแสวงหาความเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยต่อโครงการ”

จะเห็นว่ารอบ 21 หลีกเลี่ยงพื้นที่ที่คาดว่าจะมีปัญหา เช่น พื้นที่ป่าสงวนอุทยานแห่งชาติ พื้นที่ใกล้ฝั่งและไม่มีการเข้าไปในพื้นที่ทับซ้อนกับประเทศเพื่อนบ้าน

“กลุ่มทุนต่างชาติจะเข้ามาผูกขาด” ต้องชั่งน้ำหนักด้วยความเป็นจริงทางกายภาพและข้อกฎหมายต่างๆ อาทิ ผู้ผลิตต้องพยายามขายในประเทศก่อนส่งออก รัฐสั่งห้ามส่งออกน้ำมันดิบชั่วคราวได้ หรือสั่งการอื่นตามอำนาจ พ.ร.ก.แก้ไขและป้องกันภาวการณ์ขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิง (2516) รัฐสามารถควบคุมป้องกันการใช้อำนาจเหนือตลาดด้วย พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า ซึ่งก็กำลังมีการปฏิรูป อีกทั้งปริมาณสำรองอยู่ใต้พิภพไทย ก๊าซที่ขุดได้ต้องส่งทางท่อขึ้นฝั่งไทย และบุคลากรที่ดำเนินการผลิตก็เป็นคนไทยแทบทั้งสิ้น

หากบริษัทไทยประสงค์จะลงทุนย่อมมีสิทธิประมูลเต็มที่ ทั้งนี้กลุ่มที่พร่ำบอกว่า ปิโตรเลียมไทยผลิตง่ายกำไรงาม ควรจะพิสูจน์ความจริงด้วยการรวมตัวกันเข้ามาประมูลสัมปทานรอบนี้ให้ชนะขาดไปเลย

แม้แปลงสัมปทานรอบ 21 ทั้งหมดจะเป็นการ “เวียนเทียน” พื้นที่ซึ่งเคยสำรวจมาบ้าง แต่ก็เป็นคนละเรื่องกับแหล่งเอราวัณและบงกชภายใต้ Thailand I ที่จะหมดสัญญาในปี 2565 ซึ่งรัฐบาลจะต้องหาทางใช้ประโยชน์ให้มากที่สุด ทั้งในแง่รายได้รัฐและการกำกับให้เกิดการผลิตอย่างเต็มที่ เพราะปิโตรเลียมเมืองไทยไม่ใช่ว่าเปิดก๊อกแล้วจะไหลออกมาเองเรื่อยๆ ขนาดแอ่งปัตตานีที่ผลิตมาแล้วกว่า 30 ปี ก็ยังมีการสูญเปล่าจากหลุม Dry Hole ที่เจาะแล้วผลิตไม่ได้

อนึ่ง ในขณะที่กระบวนการประมูลสัมปทานจะใช้เวลาอีกหลายเดือนกว่าจะเสร็จสิ้น รัฐบาลสงวนสิทธิที่จะยกเลิกประกาศนี้ได้ เช่น หากคาดการณ์ราคาน้ำมันเพิ่มสูงกว่าปัจจุบันมาก หรือหากมีการปฏิรูปเปลี่ยนแปลงระบบจริงๆ

แต่ผู้บริหารประเทศต้องรับผิดชอบผลกระทบต่อความมั่นคงทางพลังงาน และค่าไฟฟ้าที่จะแพงขึ้นเพราะการสำรวจล่าช้า รวมทั้งต้นทุนแฝงที่อาจจะเกิดขึ้นในระบบ PSC โดยไม่มีการเพิ่มกำไรให้รัฐ