"ปฏิรูปท้องถิ่น...ปฏิรูปประเทศไทย"

การกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เกิดขึ้นและเห็นผลแห่งความเปลี่ยนแปลงได้อย่างชัดเจนที่สุดเป็นช่วงระยะเวลาหลังจากการบังคับใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 เพราะนับจากเวลานั้นได้มีการออกกฎหมายกระจายอำนาจ และมีการขับเคลื่อนประเด็นเรื่องการกระจายอำนาจอย่างชัดเจน หากแต่คำถามที่ยังคงต้องทำความเข้าใจกันให้ชัดเจน คือ เป้าหมายหรือความสำเร็จของการกระจายอำนาจ ซึ่งมักจะเข้าใจผิดว่า เป้าหมายของการกระจายอำนาจ คือ ความสำเร็จในการถ่ายโอนภารกิจ แต่แท้จริงแล้วความสำเร็จของการกระจายอำนาจและเป้าหมายที่แท้จริง คือ “การนำอำนาจของการแก้ปัญหาไปไว้ใกล้กับปัญหาที่สุด” และที่สำคัญองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นยังต้อคงไว้ซึ่ง...

“เสน่ห์และความสวยงามขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น คือ การทำงานที่แตกต่างกัน คิด และทำไม่เหมือนกัน แตกต่างตามวิถีชีวิตและสถานะ ภูมิสังคมของแต่ละแห่ง”

การปฏิรูปท้องถิ่น : เปลี่ยนวิธีคิด เปลี่ยนวิธีทำงาน

การปฏิรูปท้องถิ่นที่สำคัญต้องยึดหลักว่า “ต้องทำแตกต่าง” ซึ่งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องเปลี่ยนใน 2 เรื่องหลัก คือ เปลี่ยนวิธีคิด และเปลี่ยนวิธีทำงาน ซึ่งวิธีคิดนั้นจะต้องเอาประชาชนเป็นตัวตั้ง และต้องเปลี่ยนวิธีทำงานให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตและการดำเนินงานของประชาชน เพราะถ้าเราเปลี่ยน 2 เรื่องนี้ได้ การปฏิรูปท้องถิ่นจะไม่ใช่เรื่องที่ไกลตัวอีกต่อไป

หากกล่าวถึงเรื่องกระบวนการคิดต้องถือว่า วิธีคิดแรก ที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องเปลี่ยน คือ ต้องมองว่าการบริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไม่ใช่เป็นเพียงการบริหารเทศบาล อบจ. หรือ อบต. แต่การบริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น คือ การบริหารพื้นที่ความรับผิดชอบที่มีปัญหาแตกต่างกัน มีต้นทุนแตกต่างกัน และที่สำคัญต้องคิดว่าการบริหารเทศบาลเป็นการบริหารการเมือง ไม่ใช่แค่การบริหารองค์กร วิธีคิดที่สอง คือ ต้องคิดว่าจะสร้างจิตวิญญาณของเมือง ของพื้นที่ โดยให้ประชาชนได้มีโอกาสกำหนดลมหายใจของตัวเอง ต้องให้ประชาชนเกิดความรู้สึกเป็นเจ้าของ อยากเข้ามามีส่วนร่วม อยากร่วมทำงาน อยากเข้ามาตรวจสอบการทำงาน อยากมาแสดงความคิดเห็น

เมื่อวิธีคิดขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเปลี่ยน จึงส่งผลต่อรูปแบบและวิธีการทำงาน วิธีการในการจัดบริการสาธารณะต่างๆ ต่อประชาชน ภาคธุรกิจเอกชน ประชาสังคม ส่วนราชการในพื้นที่ได้มีส่วนร่วมในการบริหารและการดำเนินงานพัฒนาท้องถิ่นมากยิ่งขึ้น เมื่อใดที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเชื่อมวิธีคิด กับ วิธีการทำงาน แบบที่เรียกว่า “การทำงานและเป็นเนื้อเดียวกับวิธีคิด” องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นก็จะอยู่ในใจประชาชน และสุดท้าย “ความศรัทธา” จะเป็นสิ่งเดียวที่ทำให้ประชาชนและองค์กรปกครองท้องถิ่นอยู่ในภาวะที่เอื้ออาทรต่อกัน ความเข้าใจซึ่งกันและกัน จะทำให้เกิดการพัฒนาที่แสดงความเป็นน้ำหนึ่งอันเดียวกันต่อไปในอนาคต

การบริหารเมือง : การโตของเมืองอย่างชาญฉลาดเพื่อการเป็นเมืองฉลาด

PWC ได้ศึกษาเรื่อง Future of the cities (อนาคตของเมือง) ว่าจะต้องมีหัวใจที่สำคัญ คือ Vision into reality ซึ่งในความเป็นจริงมีเมืองหลากหลายรูปแบบ ทั้ง เมืองที่หลับใหล ซึ่งเป็นเมืองที่ไม่ทำอะไรที่แก้ปัญหาเลย เมืองแห่งการผจญภัย เป็นเมืองแบบที่ต้องคอยแก้ปัญหาไปเรื่อยๆ แต่ไม่มีวิสัยทัศน์ระยะยาว เมืองช่างฝัน เป็นแบบเมืองที่มีโครงการต่างๆ เพื่อเอาใจประชาชน และ เมืองสุดท้ายคือ เมืองที่มีวิสัยทัศน์และนำไปสู่การปฏิบัติจริง ซึ่งเป็นเมืองแห่งโอกาส เป็นเมืองที่มี Vision to reality เกิดขึ้นได้จากผู้นำ มีความร่วมมือระหว่างราชการและสภาในท้องถิ่นเพื่อร่วมกันกำหนดทิศทางว่าอยากพัฒนาไปในทิศทางใด

ฉะนั้น วันนี้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องคิดเรื่องการโตของเมืองอย่างฉลาด (Smart growth) เพื่อจะได้เป็นเมืองฉลาด (Smart city) ซึ่งมีองค์ประกอบสำคัญที่เรียกว่า 5G ดังต่อไปนี้

G1 : Green and Clean ต้องคิดเรื่อง “กายภาพ” และ “จิตใจ” ไปด้วยพร้อมกัน ซึ่งก็คือ การให้ความสำคัญกับคุณธรรมของประชาชน มุมมองของชีวิตจิตใจที่ดี

G2 : Generosity เป็นเมืองท้องถิ่นใจดี ที่เน้นเรื่องความเท่าเทียม ครอบคลุม และเป็นธรรม

G3 : Good Governance เป็นการทำงานอย่างมีธรรมาภิบาล และรับผิดชอบต่อประชาชน

G4 : Generate Revenue เป็นการให้ความสำคัญกับการสร้างรายได้ของท้องถิ่น เพื่อให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีงบประมาณต่อไปในการพัฒนาเมือง

G5 : Go Inter เป็นการมุ่งที่เปิดโอกาสการเรียนรู้ เพิ่มพูนประสบการณ์ มุมมอง และบทเรียนต่างๆ ในการพัฒนาเมือง พัฒนาท้องถิ่นผ่านการศึกษาดูงาน

ดังนั้น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นสามารถทำให้เมืองเติบโตอย่างฉลาดได้ด้วยแผน 5G และผู้นำก็เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดเมืองที่ฉลาด (Smart city) เพราะผู้นำสามารถกำหนดทิศทางขององค์กรได้ หากแต่เพียงผู้นำคนเดียวคงจะไม่เพียงพอแล้ว ดังนั้นผู้บริหารท้องถิ่นจึงคำนึงถึงความเป็นไปได้ในเชิงงบประมาณ รายได้ การเงินต่อการบริหารงาน หรือการออกแบบองค์กรของตนเองใหม่ ซึ่งตอบสนองความต้องการของท้องถิ่นได้อย่างเหมาะสม การทำงานร่วมกันจึงมีความสำคัญเพื่อให้สอดรับกับความเป็นอยู่ของคนในเมือง การจัดลำดับความสำคัญ การทำงานร่วมกับ “หุ้นส่วน” ทั้งสภาท้องถิ่น ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม ชุมชน และส่วนราชการ ผู้บริหารต้องสร้างพลัง ความคิด ความพร้อม ความมุ่งมั่นให้คนในองค์กรก่อน และต้องพุ่งให้ทะลุอุปสรรคของปัญหา ความมุ่งมั่นและทำมันอย่างจริงจังซึ่งเป็นเรื่องที่สำคัญ