ร่วมคิดร่วมทำ ความสุขสร้างได้ในชุมชน
8...สำนักสนับสนุนการสร้างสุขภาวะ ในพื้นที่และชุมชน สสส.
ศ.นพ.ประเวศ วะสี เคยกล่าวไว้ว่า สังคมนั้นใหญ่กว่าการเมือง ถ้าสังคมเข้มแข็ง การเมืองก็จะมีคุณภาพ เมื่อสังคมทุกภาคส่วนสามารถรวมตัวกันทำอะไรดีๆ ได้นั้น การเมืองของเราก็จะมีคุณภาพตามไปด้วย เราต่างก็ทำความดีกันได้ทันที เพราะไม่ต้องขออนุมัติจากใคร มันเริ่มจากตัวเราเอง
หากเราจะคิดกันเล่นๆ ว่า ประเทศที่น่าอยู่นั้นควรจะประกอบไปด้วยสิ่งใดบ้าง อาจมีตัวอย่างที่พอจะยกกันขึ้นมาประกอบได้ว่า ควรจะมีเศรษฐกิจที่ดี ประชาชนมีอาชีพที่มั่นคงถ้วนหน้า มีหัวใจความเป็นมนุษย์ เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีไมตรีต่อกัน และมีสันติประชาธรรม ที่ต่างก็เคารพศักดิ์ศรีคุณค่าความเป็นมนุษย์อย่างเท่าเทียมกัน
หน่วยที่ย่อยที่สุดของความเป็นประเทศคือ ครอบครัว จากครอบครัวขยายขึ้นมาเป็นชุมชน แต่ละชุมชนคือฐานของความมั่นคงในชีวิต สังคม วัฒนธรรมและทรัพยากร แน่นอนว่าการพัฒนาโดยเอาความจริงเป็นตัวตั้ง จะง่ายกว่าการพัฒนาจากข้างบนลงล่าง ซึ่งถือเป็นเรื่องของอำนาจ เงิน และมายาคติ หากชุมชนท้องถิ่นถือว่าเป็นฐานล่างของสังคม มีความมั่นคงแข็งแรง ก็จะสามารถรองรับให้สังคมทั้งหมดลงตัวและยั่งยืน
ดังเช่นที่ ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ พื้นที่ซึ่งอาจยกเป็นต้นแบบของตำบลน่าอยู่ มีระบบกระบวนการ มีส่วนร่วมที่น่าสนใจ เริ่มต้นจากตัวนายก อบต.ดอนแก้ว มีแนวคิดเรื่อง
“ข่วงกำกี๊ด” ข่วง ถือเป็นวัฒนธรรมดั้งเดิมของคนล้านนา ซึ่งเป็นเวทีพูดคุย นายก อบต.ดอนแก้ว จึงนำรูปแบบนี้มาเป็นเครื่องมือสร้างการมีส่วนร่วมของทุกคนในการบริหารและออกแบบกิจกรรมเพื่อการพัฒนาตำบลภายใต้แนวคิด
“ค้นหา (แกนนำ) พัฒนา (องค์ความรู้) สร้างเครือข่าย (ต่อยอดความคิด สนับสนุนกิจกรรมและขยายสู่พื้นที่อื่น)” โดยยึดหลักเป้าหมายการพัฒนาว่า ชุมชนน่าอยู่ สิ่งแวดล้อมไม่เป็นพิษ เศรษฐกิจดี ผู้คนมีคุณธรรม และประชาชนต่างก็มีส่วนร่วม ถ้าหัวใจความสำเร็จของชุมชนเข้มแข็งอยู่ที่การเรียนรู้ร่วมกันในการปฏิบัติ เราอาจมองเห็นสิ่งที่เข้ามาเกี่ยวพันเป็นองค์ประกอบซึ่งกันคือ ความรู้ ที่อาจเป็นทั้งจากตัวคนหรือความรู้ที่ได้จากการวิจัยและการเรียนรู้ ซึ่งถือเป็นสิ่งสำคัญ เพราะหากมีแต่ความรู้โดยที่เราไม่ได้เรียนรู้ก็เหมือนไม่มีประโยชน์อันใดส่วนสุดท้ายคือ การจัดองค์กร เมื่อคนในชุมชนทำงานร่วมกันไป ก็จะเกิดผู้นำธรรมชาติขึ้นมาเอง เกิดองค์กรชุมชน เป็นเครื่องมือในการจัดการที่ช่วยให้การเรียนรู้ร่วมกันในการปฏิบัติเป็นไปได้อย่างดียิ่งขึ้น
อย่างเช่นเมื่อสิบปีก่อน สุทัศน์ คำมาลัย ผู้ใหญ่บ้านสบสาและหนองฟาน ยึดอาชีพทำฟาร์มหมูอยู่ในหมู่บ้าน ทำให้ชาวบ้านกว่า 100 ครัวเรือนได้รับความเดือดร้อนจากกลิ่นและแมลงวันที่รบกวน กระทั่งนอนไม่ค่อยหลับ ในที่สุดจึงพากันไปเรียกร้องให้ อบต.ดอนแก้ว จัดการกับปัญหาดังกล่าว ด้วยข้อเรียกร้องที่สุทัศน์เองก็เกิดความวิตกกังวล เนื่องจากเขาต้องเลิกกิจการฟาร์มหมูที่ลงทุนไปไม่ใช่น้อย
สุทัศน์พยายามหาทางออกอยู่หลายวิธี และเมื่อเขาไปร่วมสัมมนากับมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และทราบว่ากองทุนเพื่อการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานได้ให้การสนับสนุนผ่านกรมส่งเสริมการเกษตร ด้วยการอุดหนุนเงินลงทุนสร้างบ่อก๊าซชีวภาพเพื่อบำบัดน้ำเสียและผลิตพลังงานทดแทน เขาจึงไม่รีรอที่จะขอความสนับสนุนในครั้งนั้น และสุดท้ายรอยยิ้มก็เกิด เขายังคงทำฟาร์มหมูในหมู่บ้านได้ต่อไป และชาวบ้านทั้งหมดก็ได้ใช้ก๊าซชีวภาพฟรีจากฟาร์มของเขา
นอกจากนี้ อบต.ดอนแก้ว ยังมีการบำบัดขยะที่ชาวบ้านต้องการแก้ปัญหาขยะล้นเมือง เริ่มจากกำจัดขยะในครัวเรือนของตัวเองก่อน โดยคัดแยกขยะเปียกและขยะที่ย่อยสลายได้ไปทำปุ๋ยหมักเพื่อบำรุงดิน และคัดแยกขยะรีไซเคิลมาใช้เพื่อให้เกิดประโยชน์ ขณะเดียวกันยังรวมกลุ่มจัดตั้งธนาคารขยะทองคำ (ธนาคารวัสดุรีไซเคิลเพื่อชุมชน) สำหรับให้บริการรับฝากขยะ ซึ่งรายได้จากส่วนนี้พวกเขาก็นำไปพัฒนาชุมชนต่อไป
ต.ดอนแก้ว นอกจากจะมีการจัดการเรื่องสิ่งแวดล้อมที่ดีแล้ว ในเรื่องของวัฒนธรรมชุมชนพวกเขาก็มีแหล่งเรียนรู้ผะหญาล้านนาเพื่อเป็นสถานที่ฝึกและสอนวัฒนธรรมประเพณีเก่าแก่ของล้านนาให้กับคนรุ่นใหม่ในท้องถิ่นได้อนุรักษ์สืบไป
และเมื่อทุกสิ่งอย่างดูดีเช่นนี้แล้ว หากเราอยู่ในครอบครัวที่ไม่เข้าใจกัน ก็อาจเกิดปัญหาและไม่มีความสุขในครอบครัวได้ ที่นี่จึงมีลุงทองคำ บุญสูง ผู้อาวุโสประจำตำบลที่ประกาศให้บ้านของตัวกลายสภาพเป็นศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชน อบต.ดอนแก้ว บ้านไม้ทรงสูงหลังนี้ไม่เคยเงียบเหงา และพร้อมต้อนรับต่อผู้คนที่มีเรื่องทุกข์ใจและอยากหาใครสักคนเป็นที่ปรึกษา
ส่วนผู้พิการ ผู้สูงอายุ ทาง อบต.ดอนแก้ว ก็เปิดโครงการฝึกอาชีพในด้านต่างๆ ขณะที่เยาวชนและกลุ่มวัยรุ่นก็ไม่ปล่อยให้อยู่ว่างๆ มีกิจกรรมมากมายให้ เช่น โครงการ อย.น้อย ทำประโยชน์เพื่อส่วนรวม ด้วยการเป็นอาสาสมัครพิทักษ์อาหารปลอดภัยกับบทบาทสายลับสุ่มตรวจความสะอาดของร้านอาหาร ลงพื้นที่ไปตรวจตราร้านอาหารว่ามีความสะอาดปลอดภัยต่อผู้บริโภคในชุมชน
ทุกวันนี้หากเราถามชาวบ้านดอนแก้วว่า ความสุขนั้นเราหาได้จากที่ไหน...เราก็มักจะได้รับคำตอบว่า ความสุขนั้นเราหาได้จากที่บ้านนี่ล่ะ ที่หมู่บ้านของพวกเขา ที่นี่มีความสุขดีอยู่แล้ว... พวกเขาสามารถสร้างสุขได้ในชุมชนของตัวเอง สุขที่ไม่ต้องขวนขวายหามาอย่างยากเย็น สุขที่ได้ร่วมกันคิด ร่วมกันสร้างให้ชุมชนของพวกเขาน่าอยู่ สุขจากใจที่เป็นจิตอาสา เป็นความสุขที่คนในชุมชนมีให้ต่อกัน และไม่หวังสิ่งตอบแทน n
