จับตา 10 ภัยคุกคามฉุดเศรษฐกิจ

โดย...ณัฏฐญา เมฆสมณะศักดิ์

ส่งสัญญาณเป็นที่แน่ชัดแล้ว สำหรับการเติบโตทางเศรษฐกิจของโลกในปีนี้และปีหน้า ที่มีแนวโน้มปรับตัวลดลงอย่างแน่นอน โดยกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) และธนาคารโลก (เวิลด์แบงก์) ต่างออกมาปรับลดคาดการณ์การเติบโตทางเศรษฐกิจทั้งในปีนี้และปีหน้ากันอย่างถ้วนหน้าในช่วงสัปดาห์นี้

ไอเอ็มเอฟยังระบุด้วยว่า โอกาสที่โลกจะเข้าสู่ภาวะเศรษฐกิจถดถอยนั้นแทบจะเป็นไปไม่ได้ หรือหากเป็นไปได้ก็จะเกิดขึ้นเพียง 1% เท่านั้น อย่างไรก็ตาม คำถามก็คือว่า ไอเอ็มเอฟมองโลกดีเกินไปหรือไม่ เพราะหากมองจากสถานการณ์ของโลกในตอนนี้แล้ว ยังมีปัจจัยอีกมากมายที่มีแนวโน้มว่าจะส่งผลทำให้เศรษฐกิจของโลกเติบโตในระดับที่ช้าลง

เว็บไซต์เทเลกราฟสื่อจากอังกฤษ จึงได้รวบรวม 10 ภัยคุกคามที่เศรษฐกิจโลกอาจจะต้องเผชิญนับต่อจากนี้ไปจนถึงปีหน้าไว้อย่างน่าสนใจ

หนึ่ง ความเสี่ยงทางด้านภูมิรัฐศาสตร์ นับตั้งแต่เกิดสงครามอิรัก ห้วงเวลาในขณะนี้นับเป็นช่วงเวลาที่ตึงเครียดมากที่สุดของโลกก็ว่าได้ เพราะมีความเสี่ยงมาจากหลายพื้นที่ของโลก ไม่ว่าจะเป็นความตึงเครียดระหว่างรัสเซียและยูเครน ที่ได้ดึงเอาชาติตะวันตกเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องด้วย จนได้ส่งผลให้ความสัมพันธ์ของทั้งสองฝ่ายอยู่ในภาวะไม่สู้ดีนัก ไปจนถึงกระทั่งเกิดการคว่ำบาตรในด้านที่เกี่ยวกับเศรษฐกิจด้วย

ขณะเดียวกัน ในพื้นที่แถบตะวันออกกลางเองก็เกิดการต่อสู้กันระหว่างกลุ่มติดอาวุธรัฐอิสลาม (ไอเอส) กับกองกำลังทหารของอิรักและชาวเคิร์ด ซึ่งไอเอสนั้นถูกมองจากบรรดาชาติตะวันตกว่าเป็นกลุ่มก่อการร้าย ซึ่งในท้ายที่สุดได้ส่งผลทำให้ตะวันตกนำโดยสหรัฐ ตัดสินใจที่จะเข้าร่วมทำลายกลุ่มไอเอสด้วยการโจมตีทางอากาศ ที่ในท้ายที่สุดแล้วย่อมจะทำให้ประเทศเหล่านี้เผชิญกับค่าใช้จ่ายด้านการทหารที่สูงมากขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สอง ราคาของก๊าซและน้ำมัน สถานการณ์ทั้งในยูเครนและตะวันออกกลาง ต่างเป็นภัยคุกคามต่อการผลิตน้ำมันและก๊าซ เพราะอย่างอิรักนั้นนับเป็นประเทศในองค์การประเทศผู้ส่งน้ำมันเป็นสินค้าออก (โอเปก) ซึ่งหากการเข้ายึดของกลุ่มไอเอสขยายวงกว้างมากขึ้นและกระทบกับการผลิตแล้ว ย่อมส่งผลให้ราคาเพิ่มขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เช่นเดียวกันกับสถานการณ์ในรัสเซีย ที่รัสเซียนั้นเป็นประเทศผลิตก๊าซรายใหญ่ของโลก ซึ่งหากรัสเซียจงใจตัดระงับการส่งก๊าซไปยังยุโรป ก็จะส่งผลให้ราคาเพิ่มขึ้นเช่นกัน

กระนั้นก็ตาม ปัจจัยข้อนี้นับว่าเป็นความเสี่ยงที่น้อยที่สุดในทุกๆ ข้อ เนื่องจากในขณะนี้โลกกำลังเผชิญกับช่วงน้ำมันขาลง อันเนื่องมาจากผลกระทบจากการเข้ายึดของไอเอสนั้นยังไม่รุนแรงมากนัก และความต้องการน้ำมันของโลกอยู่ในระดับต่ำ เพราะเศรษฐกิจที่เติบโตช้าลง รวมไปถึงความสามารถที่มากขึ้นของสหรัฐ ที่มีวิธีในการสกัดน้ำมันดิบออกมาจากแหล่งชั้นหินดินดาน (เชลออยล์) ที่ส่งผลให้ซัพพลายของโลกเพิ่มขึ้น

สาม ภาวะเศรษฐกิจชะลอตัวของจีน ต้องยอมรับว่าเศรษฐกิจจีนมีการเติบโตในระดับเลข 2 หลักมาโดยตลอด ทว่าที่ผ่านมาจีนโตโดยพึ่งพาการส่งออก และพึ่งพาการลงทุนในโครงการต่างๆ เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจ จีนจึงต้องการที่จะหันไปพึ่งพาการบริโภคภายในประเทศแทน ซึ่งจุดนี้นับว่าเป็นจุดเปลี่ยนของประเทศที่อาจจะทำให้เศรษฐกิจจีนชะลอตัวลง

นอกจากนี้แล้ว ไอเอ็มเอฟยังเตือนด้วยว่า จีนจะยังเผชิญกับความเสี่ยงการเติบโตในระยะสั้น โดยขณะนี้จีนกำลังเผชิญราคาบ้านและการลงทุนในอสังหาริมทรัพย์ที่ตกต่ำ ซึ่งทั้งสองปัจจัยเป็นแรงขับเคลื่อนที่สำคัญของเศรษฐกิจจีน โดยยอดการซื้อบ้านในช่วง 8 เดือนแรกของปีนี้ ปรับลดลงถึง 11% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีที่แล้ว ภายหลังจากที่ธนาคารต่างๆ พยายามรัดกุมในการปล่อยสินเชื่ออสังหาริมทรัพย์ เพื่อป้องกันการเกิดภาวะการผิดชำระหนี้

สี่ การปรับนโยบายทางการเงินของธนาคารกลางสหรัฐ (เฟด) เป็นเวลานานแล้วที่บรรดานักลงทุนเคยชินกับกระแสเงินที่ทางเฟดอัดฉีดเข้าสู่ระบบการเงินโลก นับตั้งแต่เกิดวิกฤตเศรษฐกิจ ทว่าในขณะนี้ทางเฟดนั้นส่งสัญญาณค่อนข้างแน่ชัดแล้วว่า จะยกเลิกมาตรการผ่อนคลายเชิงปริมาณ (คิวอี) ภายในเดือนนี้หรือเดือนหน้า รวมไปถึงการปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยที่อาจจะมีขึ้นในช่วงกลางปีหน้า

แน่นอนว่า บรรดาประเทศตลาดเกิดใหม่เคยเผชิญกับความผันผวนมาแล้วครั้งหนึ่งจากการส่งสัญญาณว่าจะลดคิวอี และแม้ว่าในครั้งนี้หลายฝ่ายอาจจะเตือนให้รับมือ ทว่าก็ยังคงมีความเสี่ยงสูงที่ในครั้งนี้โลกอาจจะต้องเผชิญกับความผันผวนอีกครั้งหนึ่งจากภาวะทุนไหลออก และค่าเงินอ่อนค่าลงอย่างรวดเร็ว

ห้า ความเสี่ยงเงินฝืดในยูโรโซน เดินเข้าใกล้ภาวะเงินฝืดไปทุกขณะ สำหรับ 18 ประเทศยูโรโซน ที่ในเดือน ก.ย.ที่ผ่านมา อัตราเงินเฟ้อขยายตัวเพียง 0.3% เท่านั้น ซึ่งเป็นระดับที่ต่ำที่สุดในรอบ 5 ปี อันเป็นสัญญาณที่สะท้อนว่าเศรษฐกิจของภูมิภาคดังกล่าวไม่ได้กระเตื้องขึ้นมากนัก จากการที่ผู้บริโภคในภูมิภาคไม่ยอมใช้จ่าย โดยทางไอเอ็มเอฟเองก็เตือนว่าการเติบโตทางเศรษฐกิจที่ชะลอตัว และเงินเฟ้อที่ตกต่ำในยูโรโซนนั้นจะเป็นประเด็นปัญหาหลักต่อเศรษฐกิจของโลก

ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวนับว่าอยู่ในระดับที่ค่อนข้างอันตราย เพราะก่อนหน้านี้ทางธนาคารกลางยุโรป (อีซีบี) ได้ปรับลดอัตราดอกเบี้ยรีไฟแนนซ์ลงมาอยู่ที่ 0.05% แล้ว ซึ่งต้องคอยดูต่อไปว่านโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจชุดใหม่ที่อีซีบีใช้ จะกระตุ้นตัวเลขเงินเฟ้อได้มากน้อยเพียงใด

หก ภาวะชะงักงันระยะยาวของเศรษฐกิจ เศรษฐกิจที่ยังคงอยู่ในภาวะชะลอตัว อีกทั้งการลงทุนของธุรกิจต่างๆ ไม่ผงกหัวขึ้น โดยธุรกิจส่วนใหญ่เพิ่มกำไรด้วยการตัดลดพนักงาน มากกว่าจะเติบโตจากการลงทุนเพิ่มมากขึ้น

เจ็ด สัดส่วนของหนี้ ในช่วงที่ผ่านมาเศรษฐกิจโลกเติบโตโดยบรรดากลุ่มประเทศตลาดเกิดใหม่ ทว่าการเติบโตนั้นขยายตัวผ่าน “การกู้” เสียเป็นส่วนใหญ่ โดยสัดส่วนหนี้ทั้งหมดของโลก ทั้งหนี้สาธารณะและหนี้เอกชน ปรับตัวเพิ่มขึ้นถึง 20% เมื่อเทียบกับจีดีพีของโลก นับตั้งแต่เกิดวิกฤตทางการเงินเมื่อปี 2008

ขณะเดียวกัน ในอนาคตอันใกล้นี้โลกเองกำลังจะเผชิญกับภาวะดอกเบี้ยขาขึ้น ซึ่งแน่นอนว่าจะส่งผลต่อความสามารถในการชำระหนี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

แปด ความเสี่ยงจากสภาพที่ไม่ได้สะท้อนความเป็นจริงของตลาดทุน จากเดิมที่มีการอัดฉีดของบรรดาธนาคารกลางยักษ์ใหญ่ต่างๆ ส่งผลให้สภาพความเป็นจริงของเศรษฐกิจไม่ถูกเปิดเผยออกมา ซึ่งในความเป็นจริงแล้วความเสี่ยงในตลาดการเงินนั้นถูกประเมินต่ำกว่าความเป็นจริงมาก เพราะเงินที่อัดฉีดเข้ามาจากธนาคารกลางอย่างง่ายๆ ในช่วงที่ผ่านมา และการอัดฉีดเหล่านี้ก็ยังไม่ได้ส่งผลให้เกิดการลงทุนเพิ่มขึ้นแต่อย่างใด

เก้า ฟองสบู่ราคาอสังหาริมทรัพย์ เป็นบทเรียนมาให้เห็นแล้วครั้งหนึ่ง สำหรับวิกฤตการณ์ทางการเงิน ซึ่งรายงานจากเทเลกราฟ ระบุว่า ความเสี่ยงนี้เริ่มจะมีสัญญาณกลับมาให้เห็นอีกครั้ง ทั้งในประเทศกำลังพัฒนา และประเทศพัฒนาแล้ว

สิบ สังคมผู้สูงอายุที่ขยายตัวขึ้น การเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุในหลายประเทศจะเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อศักยภาพการเติบโตทางเศรษฐกิจ ซึ่งจะทำให้หลายๆ ประเทศประสบปัญหาในการให้สวัสดิการทางสังคม รวมไปถึงให้บริการทางสาธารณสุขต่างๆ

แม้ว่า 10 ปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้อาจจะเป็นการมองโลกในแง่ร้ายไปบ้าง ทว่าหากทั่วโลกยังคงเมินเฉยกับความเสี่ยงเหล่านี้ โอกาสที่โลกจะเผชิญกับเศรษฐกิจที่เติบโตลดลงคงจะหนีไม่พ้นอย่างแน่นอน