"แก่นมะกรูด"แม่บทการพัฒนาแก้รุกป่ายั่งยืน

โดย...ทีมข่าวทั่วไปโพสต์ทูเดย์

"แก่นมะกรูด" ชื่อตำบลหนึ่งในแถบภูสูง อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี ตั้งอยู่บนพื้นที่กว่า 14,600 ไร่ เขตป่าสงวนแห่งชาติ ติดเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ความขัดแย้งของรัฐและคนในพื้นที่ จึงหลีกหนีไม่พ้นปัญหาการจัดสรรที่ดินทำกิน การถกเถียงระหว่างวิถีชีวิตของชาวกระเหรี่ยงที่เป็นชนดั้งเดิมในพื้นที่และวิถีแห่งรัฐที่ต้องยึดบัญญัติกฎหมาย รวมถึงวิถีทำกินที่ยึดโยงอยู่กับธรรมชาติและคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน

"โจทย์สำคัญคือการดำเนินงานภายในเขตป่าสงวน เราต้องสร้างความชัดเจนเขตพื้นที่ โดยเฉพาะความถูกต้องตามกฎหมาย" นายสุรพล ปัตตานี รองปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวถึงโจทย์ของการดำเนินงานในพื้นที่ พร้อมระบุว่า การแก้ปัญหาการบุกรุกป่า จะต้องเริ่มจากการสำรวจพื้นที่เขตป่าชัดเจน ส่วนไหนคือที่อยู่อาศัย ป่า หรือป่าที่ถูกบุกรุก รวมถึงแก้ไขปัญหาความยากจนของคนในพื้นที่ ถ้าไม่จนคนไม่บุกรุก

สอดคล้องกับแนวคิดของหม่อมราชวงศ์ดิศนัดดา ดิศกุล ประธานกรรรมการสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ (โครงการปิดทองหลังพระฯ) ว่า "การแก้ปัญหาต้องยึดหลัก เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา" โดยยึดชุมชนเป็นศูนย์ของการแก้ปัญหาบน 3 แนวทาง 1.) เรียนรู้วัฒนธรรมของชนในพื้นที่ 2.) เสริมสิ่งที่เขา ด้วยสิ่งที่มี ขาดบุคคลหรือองค์ความรู้ต้องสนับสนุนให้สอดรับกับปัญหา และ 3.) ลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำ โดยส่งเสริมให้คนสามารถพึ่งพาตนเอง ซึ่งเป็นหัวใจของการพัฒนา สอดรับกับปัญหาที่เกิดในพื้นที่ เมื่อคนมีกิน ก็ไม่ต้องบุกรุกป่า

"เมื่อ 20 กว่าปีที่แล้วเราไม่มีหนี้ พอหันมาปลูกข้าวโพดขาย 3 ปีแรก ก็ยังไม่มีหนี้ แต่พอเริ่มใช่ปุ๋ย ยา รถไถ และขยายพื้นที่เพิ่ม ต้นทุนสูงขึ้น หนี้ของ 4 หมู่บ้าน ที่ว่ารวมกันกว่า 50 ล้าน ก็เริ่มจากตรงนี้" เสียงย้อนเหตุแห่งความเปลี่ยนในพื้นที่ของนายอ้วน ครองวะ กำนันตำบลแก่นมะกรูด 

ไม่ต่างจากเสียงสะท้อนปัญหาของชาวบ้านอย่างนายเจริญกิจ พุ่มจั่น อายุ 40 ปี ที่เติบโตตามวิถีกะเหรี่ยง เคยปลูกข้าว ปลูกพริก และพืชพันธุ์ท้องถิ่น ก่อนผันตัวเป็นเกษตรกรเชิงพาณิชย์ เปิดเผยว่า มีภาระหนี้สินกว่า 2 ล้าน สืบเนื่องจากการลงทุนปลูกพืชเชิงพาณิชย์ อาทิ ข้าวโพด ฟักทอง และกล้วย ฯลฯ บนพื้นที่กว่า 50 ไร่ กอปรกับค้าขายในลักษณะนายหน้าขายปุ๋ย ยา และสารพัดอุปกรณ์การเกษตรที่ต้องใช้การเกษตรเชิงพาณิชย์

นายณัฐพล ภัททกวงศ์ ผู้จัดการสำนักผู้อำนวยการ โครงการปิดทองหลังพระฯ และผู้รับผิดชอบการดำเนินงานในตำบลแก่นมะกรูด เปิดเผยว่า การแก้ไขปัญหาในพื้นที่นี้ต้องเริ่มจากการสำรวจเขตป่าและแปลงเกษตรที่ชัดเจน ก่อนรับรองให้พื้นที่เหล่านี้ถูกต้องตามกฎหมาย เพื่อให้ชาวบ้านมีหลักเขตพื้นที่ทำกินที่ชัดเจ และป้องกันการรุกป่าเพิ่มเติม ซึ่งล่าสุดนายเสถียรพงศ์ มากสิริ รองผู้ว่าราชการจังหวัดอุทัยธานี ที่จะประกาศให้พื้นที่ที่ผ่านการสำรวจ เป็นพื้นที่ที่ประชาชนสามารใช้ประโยชน์จากป่า โดยอาศัยบทบัญญัติในมาตรา 19 ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ เป็นฐานในการสร้างความถูกต้องทางกฎหมายให้กับการทำกินบนพื้นที่ดังกล่าว

"เมื่อเราสามารถบล็อกพื้นที่ป่าได้แล้ว จะทำให้มีขอบเขตพื้นที่ป่า พื้นที่ทำกินที่ชัดเจน ใครจะรุกหรือขยายไม่ได้แล้ว " นายณัฐพล กล่าว

นอกจากนั้นจะต้องส่งเสริมให้ประชาชนมีรายได้จากพืชเศรษฐกิจ ที่ไม่อาศัยพื้นที่มาก เพราะจะเป็นทางหนึ่งในการลดความต้องการพื้นที่สำหรับการเกษตร พืชเศรษฐกิจ อาทิ สตรอเบอร์รี่ อะโวคาโด และกาแฟ จึงเป็นพืชที่ถูกเลือกมาปรับใช้ในพื้นที่ดังกล่าว โดยเริ่มจากกลุ่มทดลอง 20 ครัวเรือน เพื่อเป็นตัวอย่างของการทำเกษตรรูปแบบใหม่ ต่างจากการปลูกพืชเศรษฐกิจเดิม

สอดรับกับนายสุทธิพล ขำเดช ตัวแทนเกษตรและสหกรณ์จังหวัด ชี้ว่า การปลูกข้าวโพด 60 - 70 ไร่ ให้ผลิตภาพเท่ากับการปลูกสตรอเบอร์รี่เพียง 1 ไร่ นอกจากนั้นสตรอเบอร์รี่ยังเป็นผลไม้ที่มีราคาสูง ปัจจุบันเฉลี่ยราคากิโลกรัมละ 200 บาท ผลไม้ชนิดนี้จึงเหมาะกับสภาพพื้นที่และปัญหาที่เกิดขึ้นในตำบลแก่นมะกรูด

หลังการลงพื้นที่สำรวจความคืบหน้าของโครงการในวันที่ 15 ก.ย. ที่ผ่านมา ต้นกล้าสตรอเบอร์รี่ถูกฝั่งยังแปลงดิน ผลิใบรับแสงแดดสลับหยดฝน ต้นใบยังไม่เติบใหญ่หนัก เพราะเพิ่งถูกนำมาปลูกเพียง 2-3 สัปดาห์ ชนกระเหรี่ยงผู้กล้าเสี่ยงเปลี่ยนวิถีเกษตรของตน เฝ้ารอวันที่ผลผลิตจะผลิผลสีแดงในหน้าหนาว หวังเพียงผลิตภาพในฤดูกาลนี้จะนำวิถีชีวิตที่ดีมาสู่ชุมชนแก่นมะกรูด

เกษตรวิถีใหม่จะบรรลุวัตถุประสงค์หรือไม่เป็นส่วนหนึ่งที่ผู้คนเฝ้าติดตาม แต่ "ความกล้า" ที่จะลงมือสร้างการเปลี่ยนแปลงนั้นเพียงพอแล้ว ต่อก้าวแรกของความสำเร็จ