รัฐจัดการหนี้

พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ให้ความสำคัญกับการแก้ไขหนี้สินภาคประชาชนมาก เนื่องจากเป็นห่วงการเป็นอยู่ของคนกลุ่มรากหญ้าที่จะต้องผจญกับการทวงหนี้โหดจากเจ้าหนี้นอกระบบ ถึงขั้น คสช.ต้องออกประกาศจะจัดการกับเจ้าหนี้ที่ทวงหนี้อย่างไร้คุณธรรม

กระทรวงการคลัง ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักที่จะต้องรับผิดชอบในเรื่องนี้ ได้เสนอให้มีการตั้งสถาบันการเงินที่ไม่ใช่ธนาคารพาณิชย์แบบนาโนไฟแนนซ์ ที่ให้กู้เงินได้ไม่เกิน 1 แสนบาท/ลูกค้า 1 ราย และทำไปพร้อมกับการเสนอ พ.ร.บ.การทวงถามหนี้เข้าสู่การพิจารณาของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

แต่ในร่างกฎหมายดังกล่าวถูกท้วงติงมากว่า เนื้อหาไม่ครอบคลุมปัญหาหนี้นอกระบบ ส่วนใหญ่เป็นการจัดระเบียบหนี้ในระบบเท่านั้น แถมจะสร้างปัญหามากกว่าแก้ไขปัญหาอีกด้วย

ปัจจุบันสถิติเรื่องร้องเรียนการติดตามทวงถามหนี้มีปริมาณลดลงอย่างมาก โดยในไตรมาสแรก ปี 2557 มีเรื่องร้องเรียนผ่าน ธปท. รวม 644 รายการ ล้วนแต่เป็นเรื่องของเงินฝาก ตั๋วเงิน เงินให้สินเชื่อ และพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของเจ้าหน้าที่สถาบันการเงิน แต่ไม่มีเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับการทวงถามหนี้เลย

ดังนั้น หากสาระสำคัญของร่างกฎหมายนี้เป็นการคุ้มครองสิทธิของลูกหนี้ ห้ามเจ้าหนี้ทวงหนี้แบบไร้มนุษยธรรม ทวงหนี้ให้เป็นเวลา ห้ามประจาน และอีกหลายประเด็นที่ทางภาคเอกชน โดยเฉพาะสำนักงานติดตามทวงหนี้เป็นห่วงว่าจะทำให้เจ้าหนี้ไม่อยากมีปัญหาการทวงหนี้ ก็ส่งเรื่องฟ้องศาลเพื่อบังคับชำระหนี้เลย โดยไม่มีการเจรจาประนอมหนี้ ซึ่งจะทำให้มีคดีฟ้องร้องมากขึ้นเป็นภาระของศาล

นอกจากนี้ อาจจะมีปฏิกิริยาสะท้อนกลับ ทำให้สถาบันการเงินเข้มงวดไม่ปล่อยสินเชื่อให้กับลูกหนี้รายย่อย เพราะมีความเสี่ยงทวงหนี้ไม่ได้ เพราะถ้าทวงหนี้อาจจะผิดกฎหมาย หากลูกหนี้ถูกปฏิเสธจากสถาบันการเงินที่อยู่ในระบบได้ ก็จะถูกผลักให้ไปกู้เงินนอกระบบ กลายเป็นปัญหาในอนาคต

ลูกหนี้ที่ถูกทวงถามหนี้ส่วนใหญ่เป็นลูกหนี้ที่ผิดนัดชำระหนี้เท่านั้น แต่ลูกหนี้ที่ดีจะไม่ได้รับการประนอมหนี้และต้องจ่ายดอกเบี้ยที่สูงต่อไป

ข้อเสนอของสภาทนายความในเรื่องของการทำโทษคนขยันจ่าย แต่ให้รางวัลคนเบี้ยวหนี้ เป็นสิ่งที่รัฐบาลควรจะพิจารณาให้ดี โดยปกติแล้วการทวงถามหนี้ในระบบนั้นสามารถใช้กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ฟ้องร้องได้ หากฉ้อโกงก็ใช้กฎหมายอาญาดำเนินการ ส่วนเจ้าหนี้หากคิดดอกเบี้ยเกินที่รัฐกำหนดก็จะถูกลงโทษ

ในขณะที่หนี้นอกระบบไม่มีกฎหมายใดๆ จัดการ การทำร้ายร่างกายลูกหนี้ การข่มขู่คุกคามชีวิตจึงเกิดขึ้นเป็นประจำ โดยในบางครั้งมีเจ้าหน้าที่ของรัฐออกไปรับงานนี้เป็นอาชีพเสริม

ดังนั้น การทบทวนกฎหมายทวงหนี้เพื่อที่จะให้ครอบคลุมหนี้นอกระบบนั้นเป็นสิ่งที่สมควร และต้องหาวิธีการดำเนินการให้เป็นไปได้ในทางปฏิบัติด้วย