'การปฏิรูปพลังงาน' ห้ามชกใต้เข็มขัด

โดย...ไพบูลย์ กระจ่างวุฒิชัย /เลอลักษณ์ จันทร์เทพ

“การปฏิรูปพลังงาน” นับเป็นประเด็นหนึ่งที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ให้ความสนใจตั้งแต่เข้ามาบริหารราชการแผ่นดิน เพราะตั้งแต่การรัฐประหาร 22 พ.ค.เป็นต้นมา คสช.ได้แสดงออกถึงความใส่ใจด้วยการประชุมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหลายครั้ง พร้อมกับบรรจุปัญหาพลังงานเอาไว้ในรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2557 เพื่อบังคับให้สภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) ต้องหามาตรการเพื่อนำไปสู่การปฏิรูปอย่างจริงจัง

แต่ต่อมาความหวังดีของ คสช.กลับต้องถูกมองเพ่งเล็งในด้านลบ เมื่อคณะกรรมการสรรหา สปช.ด้านพลังงานที่ คสช.แต่งตั้งขึ้นได้รับการวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นตัวแทนของกลุ่มทุนพลังงาน มาจนถึงการใช้อำนาจตามกฎอัยการศึกจับกุมภาคประชาชนที่ไม่เกี่ยวข้องกับฝ่ายการเมืองในนาม “กลุ่มขาหุ้นปฏิรูปพลังงาน” ที่ใช้สิทธิเรียกร้องการแก้ไขปัญหาพลังงาน

ทั้งหมดนี้จึงทำให้หลายฝ่าย ซึ่งรวมไปถึง “รสนา โตสิตระกูล” อดีต สว.กทม. หนึ่งในภาคประชาชนที่ต่อสู้เรื่องการปฏิรูปพลังงาน มองการทำงานของ คสช.ด้วยสายตาที่เต็มไปด้วยความสงสัย

“รสนา” ให้มุมมองกับ “โพสต์ทูเดย์” ถึงแนวทางการทำงานของ คสช.ว่า ถ้าดูจากประเด็นในการปฏิรูปพลังงาน ต้องบอกว่าในส่วนของตัวบุคลากรที่เข้ามาเกี่ยวข้องก็ล้วนมีความชัดเจนว่าเป็นกลุ่มบุคคลที่มีแนวความคิดไปในทางการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ โดยดูจากซูเปอร์บอร์ด และพอมาดูในส่วนของกรรมการสรรหาสมาชิกสภาปฏิรูป ก็เริ่มเห็นแพ็กเกจที่ชัดเจน การปฏิรูปพลังงานในครั้งนี้มีภาพที่มันเป็นก้อนใหญ่ชัดเจน

ภาพก้อนใหญ่ที่ว่านั้นคืออะไร? รสนา ตอบว่า คือกลุ่มบุคคลที่มีแนวคิดในเรื่องว่าเราควรแปรรูปรัฐวิสาหกิจให้เป็นเอกชน 100% ซึ่งเป็นบุคคลตั้งแต่ระดับซูเปอร์บอร์ดลงมา และเป็นกลุ่มคนที่อยู่ในแวดวงของ ปตท. และเป็นตัวแทนของกลุ่มทุน อย่างไรก็ตามต้องดูต่อไปว่าจะเป็นอย่างไร แต่ถ้าเราดูในฐานของอำนาจรัฐและกลุ่มทุนก็จะเห็นว่ามีความใกล้ชิดกันมากกว่าเมื่อเทียบกับความใกล้ชิดระหว่างอำนาจรัฐกับประชาชน

“เวลาประเทศไทยพูดคำว่ายั่งยืน ปฏิรูป ต้องมีคำถามขึ้นมาก่อนว่าความยั่งยืนของใคร แต่มีแนวโน้มสูงว่าจะเป็นความยั่งยืนของกลุ่มทุน แต่ยังคงต้องดูต่อไป เพราะเวลานี้ยังไม่เริ่มนับหนึ่ง เพียงแต่องค์ประกอบต่างๆ หรือบรรยากาศอะไรต่อมิอะไรมันมีแนวโน้มว่าจะไปทางนั้นมากขึ้น”

ถัดมา รสนา อธิบายถึงบรรยากาศที่ไม่ส่งผลดีต่อการปฏิรูปพลังงานว่า “กลุ่มคนที่อยู่ในซูเปอร์บอร์ดออกมาให้สัมภาษณ์ว่ารัฐไม่ควรถือหุ้นในรัฐวิสาหกิจเลย ควรถือหุ้น 0% เวลาที่เขามองว่าถ้ารัฐถือหุ้นรัฐวิสาหกิจเอาไว้จะทำให้นักการเมืองเข้ามาล้วงลูก และรัฐไม่มีประสิทธิภาพเท่าเอกชน แต่ส่วนตัวมองว่าจริงๆ แล้วนักการเมืองล้วงตับรัฐวิสาหกิจไม่ได้หรอก ถ้าไม่มีกลุ่มทุนคอยสนับสนุนอยู่เบื้องหลัง

“การแปรรูปในกิจการที่มันแข่งขันได้นั้นส่วนตัวไม่ได้ขัดขวาง แต่กิจการที่มีลักษณะผูกขาดโดยสภาพธรรมชาติ หรือกิจการที่ควรเป็นสาธารณูปโภคพื้นฐานอย่างกิจการพลังงาน คิดว่าควรให้รัฐเป็นเจ้าของ 100% แต่การให้เอกชนที่มีประสิทธิภาพไปจัดการกิจการในลักษณะที่มีการผูกขาดโดยธรรมชาติไม่ควรให้เกิดขึ้น เพราะประสิทธิภาพของเอกชนคือกำไร แต่ประสิทธิภาพของรัฐหรือประสิทธิภาพที่ประชาชนอยากเห็นคือการเกิดราคาที่เป็นธรรม การเข้าถึงทรัพยากรอย่างกว้างขวางของประชาชน ความปลอดภัย ดังนั้นต้องมีการตั้งคำถามเป็นอันดับแรกก่อนว่ากิจการพลังงานควรเป็นกิจการสาธารณูปโภคหรือกิจการหากำไร ถ้าเราจะปฏิรูปจริงๆ ควรต้องมีการตั้งคำถามนี้ก่อน”

อดีต สว.กทม.ให้ทัศนะอีกว่า ที่ผ่านมา คสช.ยังไม่เคยตั้งคำถามดังกล่าว พอไม่ตั้งคำถามก็ทำให้เกิดการสะเปะสะปะว่าการปฏิรูปแปลว่าอะไร เผลอๆ การปฏิรูปก็จะกลายเป็นการแปรรูป แต่ไม่ได้มีการตั้งคำถามเบื้องต้นเลยว่าถ้าจะปฏิรูปในเรื่องพลังงานที่เป็นสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานจะทำอย่างไร ซึ่งในหลักการกิจการพลังงานไม่ควรเป็นกิจการหากำไร

“ในอดีตเมื่อครั้งมีองค์การเชื้อเพลิงแห่งชาตินั้นมีนโยบายที่ชัดเจน คือ 1.ต้องทำต้นทุนให้ต่ำที่สุด 2.ช่วยเหลือค่าครองชีพของประชาชน อันนี้ชัดเจนมาก แต่พอมาอยู่ในตลาดหลักทรัพย์ก็กลายเปลี่ยนเป็นลักษณะซีโร่ซัมเกม คือ ต้องมีคนได้ต้องมีคนเสีย ใครได้กำไรมากก็ต้องมีคนได้น้อยลง โดยเมื่อเข้ามาอยู่ในตลาดหลักทรัพย์ก็ต้องมีการตอบสนองต่อผู้ลงทุนผู้ถือหุ้น”

จากแนวทางการปฏิรูปพลังงานที่รสนาเห็นว่า “กำลังจะสะเปะสะปะ” ทำให้รสนาวิเคราะห์พร้อมกับตั้งข้อสังเกตไปว่า คสช.กำลังแก้ไขปัญหาไม่ถูกทาง โดยเฉพาะการประกาศลดราคาน้ำมันของคณะกรรมการบริหารนโยบายพลังงาน (กบง.) เมื่อวันที่ 28 ส.ค.ที่ผ่านมา

“ในเรื่องนี้มานั่งดูตัวเลขก็คิดว่าที่เห็นว่าเป็นการลดราคาในส่วนของภาษีสรรพสามิตและภาษีมูลค่าเพิ่มเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งการลดภาษีน้ำมันเป็นเรื่องที่ไม่เห็นด้วย เพราะพอคุณไปลดภาษีตรงนี้รัฐก็ต้องไปหาภาษีส่วนอื่นมาชดเชย ซึ่งภาษีก็เป็นเงินประชาชน โดยจุดที่ควรต้องลดราคาลงมาให้เกิดความเหมาะสม คือ ตัวเนื้อน้ำมัน ค่าการตลาด และกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ถ้าไม่ลดสิ่งเหล่านี้ก็ไม่อาจเรียกได้ว่าเป็นการปรับโครงสร้างทั้งหมด

“แต่การลดราคาน้ำมันที่เกิดขึ้นทำให้เกิดคำถามขึ้นมาว่ากำลังคิดจะทำอะไรอยู่หรือไม่ โดยอาจเป็นเพียงแค่การดึงดูดให้คนเบี่ยงเบนกระแส ให้คนมาดีใจว่าได้ลดราคาน้ำมันลงแล้วตั้ง 3 บาท ในกรณีของเบนซิน 95 หรือไม่ เช่น ตอนนี้กำลังจะทำประชาพิจารณ์เรื่องแผนพัฒนากำลังการผลิตไฟฟ้า (พีดีพี) ซึ่งเป็นการทำแบบฉุกละหุก เป็นเพียงพิธีกรรมที่ทำให้ครบกระบวนการเท่านั้น โดยไม่รับฟังความคิดเห็นของประชาชนอย่างแท้จริง เป็นการฟังแต่ไม่ได้ยิน”

นอกจาก คสช.กำลังแก้ปัญหาไม่ถูกจุดแล้ว ในความคิดของรสนายังเห็นว่า คสช.กำลังพยายามขีดเส้นในการแสดงออกของภาคประชาชนด้วย โดยเฉพาะภายหลังเกิดเหตุการณ์ทหารและตำรวจจับแกนนำกลุ่มขาหุ้นปฏิรูปพลังงาน ซึ่งเป็นสิ่งที่อดีต สว.กทม.รายนี้มองว่า “เป็นการชกใต้เข็มขัด”

“ปัญหาพลังงานมีมาเป็น 10 ปี ฟ้องร้องกันมาตลอด ประชาชนถูกกันออกจากกระบวนการมีส่วนร่วม การตรวจสอบตลอดเวลา เมื่อมาถึงเวลานี้บอกว่าจะปฏิรูปพลังงาน พวกคุณห้ามพูดนะ ให้ไปพูดกับสภาปฏิรูป แต่ ปตท.พูดทุกวัน แจกเอกสาร ลงหนังสือพิมพ์ แบบนี้เป็นประเภทชกใต้เข็มขัดตลอดเวลาหรือเปล่า แต่คุณบอกว่าให้อยู่เฉยๆ นะ แล้วให้ผมชกอย่างเดียว แต่ถ้าคุณจะได้ต้องไปขึ้นเวที”

แสดงว่ากรณีจับกลุ่มขาหุ้นปฏิรูปพลังงานถือว่าชกใต้เข็มขัดหรือไม่ รสนา ตอบเสียงดังฟังชัดว่า “แน่นอน ปัญหาคือเขาแจกเอกสารของวุฒิสภาด้วยซ้ำไป เวลานี้เราต้องพูดว่าสิ่งที่เราเรียกว่าเรื่องพลังงาน ยังขาดความรู้ คือความรู้หนังสือ เวลานี้ถามหน่อยว่า ประชาชน นักข่าว หรือแม้แต่ผู้บริหารมีความรู้ในเรื่องพลังงานแค่ไหน คุณไม่สามารถที่จะแยกแยะข้อมูลเอามาพูดนี่ถูกต้องหรือไม่ถูกต้อง ทุกครั้งมักบอกว่าข้อมูลประชาชนไม่ถูกต้อง แต่ทำไมเวลา ปตท.ให้ข้อมูลที่ไม่ถูกกลับไม่มีใครว่าอะไร”

รสนาฝาก คสช.ว่า คสช.ควรที่จะต้องฟังเสียงประชาชน การลดราคาน้ำมันวันนี้ไม่ได้ยั่งยืนอะไร เพราะโครงสร้างเหมือนเดิม ที่มาลดคือมาลดในส่วนของภาษี กองทุนน้ำมันฯ เท่ากับว่าเอกชนกำไรเหมือนเดิม เราไม่ได้บอกว่าไม่ให้คุณได้กำไร แต่ค่าใช้จ่ายไม่ได้เกิดขึ้นจริงควรจะตัดออกไป เท่านี้ก็จะสามารถลดราคาได้แล้ว และนอกจากนี้จะต้องเปลี่ยนระบบสัมปทานน้ำมันมาเป็นระบบแบ่งปันผลผลิตด้วย เพื่อให้เกิดการแก้ไขปัญหาในเชิงโครงสร้าง

“มีการพยายามทำให้คนเข้าใจระบบแบ่งปันผลผลิตไปในทางที่ข้อมูลไม่ถูกต้อง โดยบอกว่ารัฐไม่มีทุนที่จะลง รัฐมีความเสี่ยง ทั้งที่ไม่ว่าจะเป็นระบบสัมปทานหรือระบบแบ่งปัน บริษัทน้ำมันจะเป็นคนออกทั้งสิ้น แต่จุดที่ต่างกันคือความเป็นเจ้าของ กรรมสิทธิ์ในเรื่องปิโตรเลียม ข้อมูล อุปกรณ์ ซึ่งจะต้องเป็นของรัฐ

“เปรียบเหมือนกับเจ้าของสวนยางหากเราให้เขาเช่า ผู้เช่าก็จะกรีดหน้ายางโดยไม่รักษาต้นยาง กรีดเอาน้ำยางอย่างเดียว พอสุดท้ายเมื่อถึงเวลาต้นหน้าเหล่านั้นก็จะมีหน้ายางเสียหาย กลับกันถ้าเราให้ใช้วิธีการแบ่งปันสัดส่วนรายได้ การกรีดยางก็จะทำให้หน้ายางถูกรักษาเป็นอย่างดี โดยที่เจ้าของมีสิทธิที่จะเข้าไปดูแลและควบคุม และต้นยางก็ไม่พังเสียหาย”

อย่างไรก็ตาม ที่สุดแล้วรสนาคิดว่าการนำพาประเทศไปสู่การปฏิรูปในทิศทางที่ดีไม่ได้ขึ้นอยู่กับการปฏิรูปพลังงานเพียงอย่างเดียว แต่ต้องปฏิรูปด้านอื่นๆ อย่างเป็นรูปธรรมผ่านการตั้งโจทย์การปฏิรูปให้เกิดความชัดเจน เพื่อให้เกิดแนวทางการแก้ไขปัญหาที่ชัดเจน

“ทุกเรื่องก็เชื่อมโยงกันหมด ไม่ใช่เรื่องพลังงานเรื่องเดียว แต่เรื่องพลังงานเป็นประเด็นที่ไปกระทบกับการดำรงชีวิตของประชาชนมาก ประชาชนจึงตื่นตัวขึ้นมา แต่ประเด็นตรงนี้ต้องมองให้เชื่อมโยงกับทุกเรื่อง เพราะมีมูลค่ามหาศาล

“หัวใจการปฏิรูป คือ การทำให้เกิดการจัดสรรทรัพยากรอย่างเท่าเทียมและเป็นธรรม จะทำอย่างไรที่เรื่องของกรรมสิทธิ์จะกลับมาสู่ประชาชนมากขึ้น ลองคิดดูว่าถ้าเราไม่มีประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจก็คงยากที่จะมีประชาธิปไตยทางการเมือง เพราะคนที่รวยกว่าย่อมมีโอกาสใช้อำนาจได้มากกว่า ประชาชนที่หาเช้ากินค่ำ แค่คุณจะเลี้ยงปากเลี้ยงท้องก็ยากอยู่แล้ว อย่างนี้จะมีเวลาไปคิดในเรื่องการมีส่วนร่วมทางการเมืองและปรับปรุงบ้านเมืองได้อย่างไร ดังนั้นประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจจึงมีความสำคัญที่สุด”