ของแถม

เสน่ห์อย่างหนึ่งในช่วงเปิดเทอมการศึกษาของนักเรียนขาสั้น ยุคต้นเจเนอเรชั่นวาย ปลายเจเนอเรชั่นเอ็กซ์ คือการคอยลุ้น “ของแถม” จากรองเท้านักเรียนใหม่ที่แตกต่างกันไปในแต่ละปี

แน่นอนว่า “เหตุผล” ในการเลือกรองเท้านักเรียนในยุคนั้นจึงอาจไม่ได้อยู่ที่ประสิทธิภาพ ดีไซน์ หรือยี่ห้อ แต่อยู่ที่ว่าของแถมอะไรจะดึงดูดใจได้มากกว่ากัน

คราบไคลความทรงจำยังพอเห็นเค้าลาง “ถังโจรสลัด” หนึ่งในของแถมอันดับต้นๆ ยุคนั้น

รูปลักษณ์ภายนอกเป็นพลาสติกทรงจำลองถังไม้ ด้านบนมีหุ่นโจรสลัดโผล่หัวเหนือปากถัง รอบถังมีร่องสำหรับเสียบมีดโดยรอบนับสิบร่อง

วิธีเล่นแค่ผลัดกันแทงมีดพลาสติกเข้าไปตามร่องด้านข้างถัง ใครเสียบแล้วหุ่นโจรสลัดเด้งออกมาจากถังถือเป็นผู้แพ้หรือชนะแล้วแต่ตกลงกัน

กลไกการทำงานไม่ซับซ้อนอะไรมาก แต่ดึงดูดความสนุกได้อยู่พักใหญ่

อีกชิ้นที่จัดอยู่ในของเล่นคลาสสิกอีกชิ้น คือ สปริงพลาสติกวงๆ จนถึงขณะนี้ก็ยังไม่รู้ชื่ออย่างเป็นทางการของของเล่นเช่นนี้ วิธีเล่นคือปล่อยให้ปลายสปริงด้านหนึ่งไต่ลงมาจากบันไดตามกลไกของปริง ต่อเนื่องไปเรื่อยๆ จนสุดทาง

จะเป็นไปโดยหลักทฤษฎีทางฟิสิกส์ใดๆ ก็ตาม แต่ในวัยนั้นความสนุกมันอยู่ที่เมื่อผ่านด่านบันไดได้ครบทุกขั้นไม่ไปค้างคาอยู่ตรงขั้นใดขั้นหนึ่งแล้ว จากนั้นก็จะเข้าสู่การประยุกต์ปรับหาพื้นผิวต่างระดับอื่นๆ เป็นสนามแข่งประชันจินตนาการกับเด็กคนอื่นๆ

บ่อยครั้งที่ทุกอย่างไม่เป็นไปตามแผน สปริงค้างอยู่ที่พื้นต่างระดับแค่ขั้นแรกๆ แต่นั่นยิ่งทำให้กระบวนการคิดต้องรีบปรับ รีบจูน หาวิธีแก้ไขไปสู่เป้าหมายที่วางไว้

อีกชิ้นที่ยังติดอยู่ในความทรงจำคือ หุ่นปิเก้ ที่ออกมาเข้ากับกระแสบอลโลกในปีนั้น แม้ร่องรอยความทรงจำจะเป็นภาพหุ่นปิเก้หมวกหาย ลูกบอลลูกใหญ่ที่ออกแบบมาเป็นกระปุกออมสิน หลุดออกมาจากตัวหุ่น

แน่นอนว่าของแถมเหล่านี้มีอายุการ “เห่อ” ได้แค่ชั่วครู่ชั่วยาม ไม่กี่สัปดาห์ หรือบางชิ้นอาจจะลากยาวได้เป็นเดือน แต่สุดท้ายก็หมดฤทธิ์ความสนุก พร้อมๆ กับการชำรุดแตกหัก

เหลือแต่รองเท้านักเรียนที่ยังต้องใช้งานไปจนครบปีการศึกษา ไม่ว่าจะชอบใจหรือไม่ แต่ของแถมที่ล่อตาล่อใจย่อมบีบบังคับให้ทนใช้ต่อไป และรอฤดูกาลเปิดเทอมปีหน้า

ให้ครบถ้วนกระบวนความเรื่อง “ของแถม” ในยุคนั้น คงต้องพูดถึงขนมในตำนานอย่าง “โดราเอมอน” กล่องสีน้ำเงิน มีรูปโดราเอมอน หน้ากล่องเป็นเอกลักษณ์

ร้อยทั้งร้อยไม่มีเด็กหน้าไหนติดอกติดใจ “รสชาติ” ของแป้งกลมๆ เคลือบช็อกโกแลต (น่าจะเป็นสิ่งเทียมช็อกโกแลตมากกว่า) จนต้องมาคอยต่อคิวซื้อทุกวันหลังเลิกเรียน

แต่สิ่งที่ทำให้เด็กวัยนั้นยอมเจียดค่าขนม หรือบางคนอาจจะยอมทุ่มหมดตัวก็เพียงเพื่อ “ของแถม” ซึ่งเป็นสติกเกอร์ เพื่อนำมาสะสมแลกของรางวัล ยิ่งสะสมครบหลายเล่มยิ่งได้รางวัลใหญ่

นอกจาก “ดวง” ที่จะได้ลุ้นสติกเกอร์หายาก และไม่ให้ซ้ำของเดิมที่มีอยู่แล้ว กระบวนการซื้อขายแลกเปลี่ยนสติกเกอร์เป็นทางออกตามหลักอุปสงค์อุปทานของเด็กๆ ในยุคนั้น

ช่วงชุลมุนจะมาใกล้ๆ วันครบกำหนดเส้นตายแลกของรางวัล บางคนยอมทุ่มค่าขนมควานหาสติกเกอร์หายากที่เหลืออีกไม่กี่ดวงก็จะเติมเต็มสมุดสะสมสติกเกอร์ จนทำให้อดคิดไม่ได้ว่า นี่เป็นการซื้อสติกเกอร์ที่มีของแถมเป็นขนมหรือไม่

หากเป็นเช่นนั้น มันคงจะเป็นของแถมที่ไร้ค่า ไร้การเหลียวแล ด้วยประจักษ์พยานเป็นกองขนมที่ถูกทิ้งขว้าง ไม่แม้แต่จะถูกเปิดห่อชิม

ทว่าสุดท้ายไม่ใช่เด็กทุกคนที่สมหวัง หลายคนยังเก็บสมุดสะสมสติกเกอร์ที่เหลือช่องว่างอยู่ไม่กี่ช่องไว้เป็นที่ระลึกจนถึงทุกวันนี้ พร้อมกับบทเรียนที่สอนอะไรหลายอย่าง

ผ่านร้อนผ่านหนาวมาหลายรอบ ฤดูกาลเปิดเทอมอีกครั้ง เด็กหนุ่มที่เลยวัยซื้อรองเท้านักเรียนและขนมโดราเอมอนมานาน อยู่ๆ ก็คิดถึงเรื่อง “ของแถม” ในวันนั้นอีกครั้ง

3 เดือน หลังรัฐประหาร บ้านเมืองกำลังเข้าสู่โหมดปฏิรูป สิ่งต่างๆ รอบตัวเริ่มชัดเจนขึ้น ทั้งการบริหารอำนาจแบบเบ็ดเสร็จเด็ดขาด การปฏิเสธการรับรู้รับฟังความเห็นที่แตกต่างหลากหลาย แม้จะพยายามสร้างภาพให้เห็นถึงความตั้งใจ ต้องการให้มีกลไกตรวจสอบความโปร่งใส

แต่ผลลัพธ์ที่ออกมาล้วนแต่ยืนยันทั้งมุมมอง ความคิด และเป้าหมายได้เป็นอย่างดี

อำนาจพิเศษ ช่องทางพิเศษ สถานการณ์พิเศษ ข้ออ้างต่างๆ เหล่านี้ ที่มวลชนบางกลุ่มเคยออกมาร่ำร้องถามหาอัศวินม้าเขียว หวังว่าจะช่วยคลี่คลายฝ่าทางตัน นำพาสังคมออกจากวิกฤต จึงอาจไม่ต่างจาก “ของแถม” ที่ล่อตา ล่อใจ ชวนให้เคลิ้มไปได้ชั่วครู่ชั่วยาม

หลังหมดช่วงเห่อ “ของแถม” นั้นก็จะไร้ค่าลงไปทันทีทันใด ต่อจากนั้นจึงจะได้เริ่มเห็นรายละเอียดของสิ่งที่มากับของแถมว่าดี ไม่ดีอย่างไร

หรืออาจจะถึงขั้นสามารถชั่งน้ำหนักประเมินว่า ควรค่าแก่การร่ำร้องหาในวิกฤตครั้งต่อๆ ไปหรือไม่

เมื่อเวลานี้ คงไม่อาจแก้ไขอะไรมากกว่าที่เป็นอยู่ คงต้องยอมรับสภาพและอยู่กับของแถมที่ใกล้หมดอายุความเห่อ พร้อมรอลุ้นว่าของแถมฤดูกาลหน้าจะเป็นอะไร