สนช. และครม.กับบทบาทสานต่อเจตนารมณ์ร่างกฏหมายเข้าชื่อของประชาชน (1)

คำถามท้าทายและจับตาดูของสังคมไทยคือ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) และคณะรัฐมนตรี จะวางบทบาทตนเองอย่างไรต่อเจตนารมณ์และร่างกฎหมายเข้าชื่อของประชาชน ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย พ.ศ. 2556 และรัฐธรรมนูญชั่วคราว พ.ศ. 2557

กลุ่มที่ 1 ร่างกฎหมายที่อยู่ในกระบวนการของรัฐสภาก่อนยุบสภาเดือน ธ.ค. 2556

กลุ่มที่ 2 ร่างกฎหมายใหม่ๆ ที่ประชาชนกำลังเตรียมการเข้าชื่อเสนอต่อสภาในปัจจุบัน

เจตนารมณ์ สิทธิ เสรีภาพ และประเพณีการปกครองต่อเนื่องในรัฐธรรมนูญ

รัฐธรรมนูญ 2540 ได้รับการยอมรับในภาพรวมว่า เป็นรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน มีการบัญญัติให้ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง 50,000 ชื่อ มีสิทธิประชาธิปไตยทางตรงในการเสนอร่างกฎหมายต่อรัฐสภาเพื่อพิจารณา และมี “พ.ร.บ.ว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอกฎหมายของประชาชน พ.ศ. 2542” รับรองไว้

แม้มีความพยายามเสนอร่างกฎหมายของประชาชนหลายฉบับ แต่มีเรื่องป่าชุมชนฉบับเดียวที่ผ่านกระบวนการสภาผู้แทน วุฒิสภา คณะกรรมาธิการร่วมกันของรัฐสภา จนมีมติเห็นชอบ ซึ่งภาคประชาชนเห็นว่ายังไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ของภาคประชาชนนัก และในที่สุด...ร่างกฎหมายป่าชุมชนก็มีอันตกไปจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ที่องค์ประชุมของสภาไม่ครบ

อย่างไรก็ตาม เจตนารมณ์และความต้องการหลักประกันแห่งสิทธิประชาธิปไตยทางตรงในการเสนอร่างกฎหมายของประชาชน ตามรัฐธรรมนูญ 2540 ยังเป็นที่คาดหวังต้องการ แม้มีรัฐประหารปี 2549 ก็มีการผลักดันอย่างต่อเนื่องในรัฐธรรมนูญ ปี 2550 และมีการแก้ไขให้ดีขึ้นจากเดิม

มาตรา 163 ลดจำนวนประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในการเข้าชื่อเหลือเพียง 10,000 ชื่อ และกำหนดให้มีกรรมาธิการวิสามัญที่มาจากภาคประชาชนที่เสนอร่างกฎหมายไม่น้อยกว่า 1 ใน 3 ของคณะกรรมาธิการวิสามัญทั้งหมด นั่นคือประชาชนสามารถไปแลกเปลี่ยนถกเถียงเนื้อหากฎหมายร่วมกับ สส.ในสภาผู้แทนด้วยตัวเอง

มีความพยายามในการเสนอกฎหมายเข้าชื่อของประชาชนอีกมากมายในช่วงหลังรัฐธรรมนูญ 2550 ...แต่ก่อนยุบสภาวันที่ 9 ธ.ค. 2556 ก็มีร่างกฎหมายเข้าชื่อของประชาชนสามารถผ่านการพิจารณาของรัฐสภา และมีผลบังคับใช้เพียง 7 ฉบับ อาทิ ร่าง พ.ร.บ.วิชาชีพแพทย์แผนไทย พ.ศ. ... ร่าง พ.ร.บ.วิชาชีพสาธารณสุขชุมชน พ.ศ. ... ที่สำคัญมีร่าง พ.ร.บ.ว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอกฎหมายของประชาชน พ.ศ. ... ที่เสนอเข้าไป 2 ฉบับ ไปร่วมพิจารณากับร่างของรัฐบาลและผ่านความเห็นชอบของรัฐสภาก่อนยุบสภามาอย่างเฉียดฉิว เมื่อวันที่ 7 ธ.ค. 2556

อีกกรณีหนึ่งที่มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักต่อสภาผู้แทนชุดก่อนยุบสภา คือการที่สภาผู้แทนนำร่าง พ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ. ... ฉบับประชาชนเข้าพิจารณาวาระที่ 1 ขั้นรับหลักการพร้อมร่างรัฐบาล และร่าง สส.อีก 2 ฉบับ แต่กลับใช้มติเสียงข้างมากของสภา “ไม่รับหลักการ” อย่างไม่เคารพต่อเจตนารมณ์และบทบัญญัติรัฐธรรมนูญ รวมทั้งกฎหมายว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย พ.ศ. 2542 ทำให้ร่างกฎหมายของประชาชนไม่ได้เข้าพิจารณาในสภาด้วย

สถานะของร่างกฎหมายเข้าชื่อประชาชน หลังยุบสภาปี 2556

ข้อมูลที่รวบรวมโดยสำนักงานส่งเสริมการมีส่วนร่วมและพัฒนาเครือข่าย สำนักงานคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย (คปก.) มีดังนี้

กลุ่มที่ 1 ร่างกฎหมายที่รอการพิจารณาของสภาผู้แทนรอบสุดท้ายเท่านั้น 1 ฉบับ คือ ร่างกฎหมายองค์กรอิสระคุ้มครองผู้บริโภค ตามรัฐธรรมนูญ 2550 มาตรา 61 ที่เสนอโดย คุณสารี อ๋องสมหวัง และคณะ (11,434 คน) ตั้งแต่วันที่ 19 ก.พ. 2552 ...โดยผ่านสภาผู้แทน วุฒิสภา และคณะกรรมาธิการร่วมกันของรัฐสภา และวุฒิสภามีมติเห็นชอบแล้ว บรรจุวาระรอการพิจารณารอบสุดท้ายของสภาผู้แทนในวันที่ 21 ธ.ค. 2556

กลุ่มที่ 2 ร่างกฎหมายที่ผ่านคณะกรรมาธิการวิสามัญของสภาผู้แทนแล้ว รอเข้าพิจารณาวาระที่ 2 ของสภาผู้แทน มี 2 ฉบับ คือ

ร่าง พ.ร.บ.ป้องกันการทารุณกรรมและจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. ... เสนอโดย คุณสวรรค์ แสงบัลลังก์ และคณะ (11,510 คน) เมื่อวันที่ 5 เม.ย. 2555

ร่าง พ.ร.บ.กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ พ.ศ. ... เสนอโดย คุณเข็มพร วิรุณราพันธ์ และคณะ (12,046 คน) เมื่อวันที่ 17 ส.ค. 2555

กลุ่มที่ 3 ร่างกฎหมายที่ผ่านการตรวจสอบทั้งหมด บรรจุไว้ในระเบียบวาระของสภาผู้แทนแล้ว รอเข้าพิจารณาวาระที่ 1 ของสภาผู้แทน มี 5 ฉบับ คือ

ร่าง พ.ร.บ.สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล (ฉบับที่...) พ.ศ. ... เสนอตั้งแต่ 7 พ.ค. 2553 โดย คุณสุธีรา วิจิตรานนท์ และคณะ (40,542 คน)

ร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองผู้เสียหายจากการรับบริการสาธารณสุข พ.ศ. ... เสนอ 5 มิ.ย. 2552 โดย คุณสารี อ๋องสมหวัง และคณะ (10,631 คน)

ร่าง พ.ร.บ.จัดตั้งจังหวัดฝาง พ.ศ. ... เสนอ 16 มิ.ย. 2552 โดย คุณบดินทร์ กินาวงศ์ และคณะ (10,753 คน)

...ร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองผู้ได้รับผลกระทบจากบริการสาธารณสุข พ.ศ. ... เสนอเมื่อ 9 ก.ย. 2553 โดย คุณหมออรพรรณ์ เมธาดิลกกุล และคณะ (10,994 คน)

...ร่าง พ.ร.บ.วิทยุคมนาคม (ฉบับที่...) พ.ศ. ... เสนอ 28 มี.ค. 2556 โดย ศ.รัตนา ศิริพานิช และคณะ (17,336 คน)

กลุ่มที่ 4 ...ร่างกฎหมายเกี่ยวด้วยการเงิน ต้องรอนายกรัฐมนตรีรับรองก่อน มี 12 ฉบับ

ร่าง พ.ร.บ.สมุนไพรแห่งชาติ พ.ศ. ... เสนอเมื่อ 7 ก.ย. 2555 โดย คุณอร่าม อามระดิษ และคณะ (11,066 คน)

ร่าง พ.ร.บ.ยา พ.ศ. ... เสนอ 19 ม.ค. 2555 โดย ผศ.นิยดา เกียรติยิ่งอังศุลี และคณะ (10,254 คน)

ร่าง พ.ร.บ.องค์กรอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ พ.ศ. ... เสนอ 22 ก.พ. 2555 โดย คุณสุนทรี เซ่งกิ่ง และคณะ (11,095 คน)

ร่าง พ.ร.บ.โคนมและผลิตภัณฑ์นม พ.ศ. ... เสนอ 19 มิ.ย. 2555 โดย คุณสมชาย ดำทะมิส และคณะ (10,086 คน)

ร่าง พ.ร.บ.ข้าวชาวนาไทย พ.ศ. ... เสนอ 20 มิ.ย. 2555 โดย คุณภาณุพงศ์ ภัทรคนงาม และคณะ (11,898 คน)

ร่าง พ.ร.บ.จัดตั้งจังหวัดบัวใหญ่ พ.ศ. ... เสนอ 17 ก.ค. 2555 โดย คุณอรุณ อัครปรีดี และคณะ (14,645 คน)

ร่าง พ.ร.บ.ระเบียบข้าราชการสาธารณสุขและบุคลากร พ.ศ. ... เสนอ 7 ส.ค. 2555 โดย คุณธงชัย ซึงถาวร และคณะ (13,136 คน)

ร่าง พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. ... เสนอ 22 ส.ค. 2555 โดย คุณชาลี ลอยสูง กับคณะ (12,130 คน)

ร่าง พ.ร.บ.ระเบียบข้าราชการส่วนท้องถิ่น พ.ศ. ... เสนอ 22 ส.ค. 2555 โดย คุณพิพัฒน์ วรสิทธิดำรง กับคณะ (10,235 คน)

ร่าง พ.ร.บ.ส่งเสริมโอกาสและความเสมอภาคระหว่างเพศ พ.ศ. ... เสนอ 31 ต.ค. 2555 โดย คุณอุษา เลิศศรีสันทัด กับคณะ (14,953 คน)

ร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่...) พ.ศ. ... เสนอ 26 ธ.ค. 2555 โดย คุณมนัส โกศล กับคณะ (10,112 คน)

ร่าง พ.ร.บ.องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับการประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. ... เสนอ 31 ม.ค. 2556 โดย คุณนิคม บุญวิเศษ กับคณะ (12,337 คน)