เก็บเห็ดป่าขายอาชีพเสริมวิถีชีวิตชาวพะเยา

โดย...สายอรุณ ปินะดวง
 
ประชาชนในหลายพื้นที่ของจังหวัดพะเยาหลังว่างเว้นจากการทำการเกษตรจะเข้าป่าหาเก็บ"เห็ด"ตามป่าชุมชนหรือป่าเชิงดอย เพื่อเป็นอาหารและนำมาวางขายริมทางข้างถนนสายพะเยา-ป่าแดด ระหว่าง อ.ภูกามยาว-อ.เมือง สายเชียงคำ-ปง ระหว่าง อ.เชียงคำ-อ.ปง และสายปง-เชียงม่วน ระหว่าง อ.ปง-อ.เชียงม่วนถือเป็นอาชีพเสริมสร้างรายได้งาม
 
นี่คือวิถีชีวิตของชาวบ้านที่ อนุรักษ์ โปร่งสุยา นายกองค์การบริหารส่วนตำบล(อบต.) ออย อ.ปง จ.พะเยา บอกว่า ชาวบ้านยึดเป็นอาชีพเก็บเห็ดป่ากำหลังทำนาหรือทำสวนเสร็จแล้วต่างพากันออกไปหาเห็ดตั้งแต่เช้ามืดทุกวัน ทั้งหามาทำอาหารรับประทานในครอบครัว ส่วนที่เหลือรับประทานก็นำมาขายสร้างรายได้เป็นอาชีพเสริมที่ดีมากอีกอาชีพหนึ่ง จากการสำรวจราคาจากความนิยมรับประทานเห็ดของผู้บริโภคทั่วไป พบว่าขณะนี้ราคาเห็ดโคนแพงที่สุด 5 ดอก ราคา 30 บาท รองลงมาคือเห็ดด่านหรือเห็ดหล่ม 5 ดอก ราคา 20 บาท ถัดมาคือเห็นแดง,เห็ดเครื่อง 10 ดอก ราคา 30 บาท หรือจานละ 30 บาท
 
ช่วงนี้ระหว่างที่เสร็จสิ้นการดำนาและรอเก็บเกี่ยวข้าวโพด ชาวบ้านที่เข้าป่าหาเห็ดตั้งแต่เช้ามืดประมาณ 02.00-03.00 น. เป็นต้นไป กลับออกมาจากป่าประมาณ 08.00-10.00 น. จะมีรายได้ขั้นต่ำไม่น้อยกว่าวันละ 500 บาท บางรายพบแหล่งเห็ดจะไปเก็บตั้งแต่ไม่มีใครตื่น สามารถขายได้วันละ 20,000 - 30,000 บาท  มีหญิงสูงอายุรายหนึ่งเป็นคนขยันและรู้แหล่งที่อยู่ของเห็ดป่าก็สามารถสร้ายรายได้จากการหาเห็ดไปขายปีละ 40,000 บาท ส่วนใหญ่แหล่งเห็ดจะมีมากในป่าแม่ยมท้ายหมู่บ้านดอนแก้ว ดอนทอง และดอนเงิน ต.ออย อ.ปง จ.พะเยา
 
แต่ละปีชาวพะเยาสามารถเก็บเห็ดป่าขายมีรายได้รวมไม่ต่ำกว่า 800,000 -1,000,000 บาท ซึ่งก็ได้รับการยืนยันจาก จันทร์ทิมา สำเนียง อยู่บ้านเลขที่ 314 หมู่ 8 ต.ดงเจน อ.ภูกามยาว จ.พะเยา ว่าเป็นเรื่องจริ งเมื่อเข้าสู่ฤดูฝน หลังจากที่มีการทำนาปลูกข้าวเรียบร้อยแล้ว ห้วงเวลาระหว่างกลางเดือนก.ค.-ส.ค.ของทุกปี ชาวบ้านในพื้นที่ ต.ดงเจน และอีกหลายพื้นที่ จะเริ่มพากันออกไปหาเห็ดในป่า เช่น ที่ ต.ดงเจน กลุ่มชาวบ้านจะออกไปหาเห็ดป่าที่ป่าเชิงดอย ซึ่งเรียกกันว่าป่าแพะหรือป่าม่อนผาขัน บริเวณท้ายหมู่บ้าน จะออกไปหากันตั้งแต่เวลาประมาณ 04.00-05.00 น.ใช้ไฟฉายติดตัวออกไปส่องหาเห็ดกันในป่า จนถึงเวลาประมาณ 07.00 น. ชาวบ้านจะออกจากป่าพร้อมเห็ดกลับเข้าบ้านเพื่อนำเห็ดมาล้างและวางขายตามร้านเล็กๆข้างถนนเส้นทางสายพะเยา-ป่าแดด ตลอดสองข้างทางมีประชาชนที่ผ่านไปมาหาซื้อเห็ดกันอย่างคึกคัก
 
"เห็ดป่าที่ประชาชนทั่วไปในภาคเหนือนิยมรับประทานกันมาก คือ เห็ดไข่ห่านและเห็ดไข่เหลือง เห็ดไข่ห่านจะมีหมวกสีขาวขุ่น ผิวไสลื่นๆ ส่วนเห็ดไข่เหลืองจะมีหมวกมีเหลืองสดใส ผิวไสลื่นเหมือนกัน ก้านเห็ดสีขาว เป็นที่นิยมของผู้บริโภคที่นิยมหาซื้อทำอาหารยอดฮิตในช่วงนี้อย่างมาก หากเมื่อใดที่มีฝนตกหนักตอนกลางคืน รุ่งเช้ากลุ่มนักเก็บเห็ดจะรู้และเตรียมตัวออกแต่เช้ามืดเพื่อเก็บเห็ดป่า นอกจากนี้ยังมีเห็ดโคนซึ่งนำมาประกอบอาหารได้อร่อยไม่แพ้กันก่อนหน้านี้ราคาซื้อขายเห็ดป่าสูงถึง กก.ละ 200 บาท เมื่อเห็ดมีมากขึ้นคนเก็บมาขายกันหนาแน่น ราคาก็เริ่มลดลงเหลือเพียง กก.ละ 120-150 บาท จนถึงขณะนี้ลดลงเหลือ กก.ละ 60 บาท ขายปลีกจานละ 20-30 บาท นำไปทำอาหารได้หนึ่งมื้อรับประทานได้ทั้งครอบครัว"จันทร์ทิมา เล่าถึงอาชีพเก็บเห็ดป่าขาย
 
อย่างไรก็ตามสิ่งที่คนเก็บเห็ดป่าภาคภูมิใจ คือ นอกจากจะเป็นอาชีพสุจริตไม่เบียดเบียนใครแล้ว ยังเป็นอาชีพที่สร้างรายได้ส่งลูกหลานเรียนหนังสือ มีอนาคตที่ดีอีกด้วย

"คนที่เก็บเห็ดป่าขายแต่ละคนในบ้านเจน ส่วนใหญ่จะไปกันเป็นกลุ่มๆทั้งเก็บและขายได้ทั้งอาหารรับประทานนครอบครัว มีรายได้เลี้ยงตัวเองด้วย เช่น ดิฉันเป็นเกษตรกรเมื่อว่างจากทำนาก็ออกไปหาเห็ดป่านำมาขายนานกว่า 10 ปี แล้ว แต่ละปีจะมีรายได้จากการขายเห็ดประมาณ 10,000 บาท เงินที่ได้เป็นค่าใช้จ่ายในครอบครัว โดยเฉพาะเป็นทุนในการศึกษาเล่าเรียนของลูกได้อีกช่องทางหนึ่ง รายได้ที่เกิดขึ้นมาจากเห็ดที่ขึ้นในป่า ถ้าไม่มีป่าไม้ชาวบ้านก็คงไม่มีอาชีพเสริมอย่างทุกวันนี้" จันทร์ทิมา ย้ำป่าคือห้างสรรพสินค้าธรรมชาติ
 
เช่นเดียวกับ เตชะพัฒน์ มะโนวงศ์ ผู้ใหญ่บ้านเอ็นจีโอผู้บุกเบิก ป่าชุมชนจังหวัดพะเยา บอกว่า การที่จะมีพื้นที่ป่าอันสมบูรณ์ไม่ต้องฟื้นฟู ไม่ต้องปลูกเพิ่ม เพียงปล่อยให้ป่าอยู่อย่างสงบ ไม่รบกวน ไม่เข้าไปบุกรุก ป่าก็จะฟื้นสภาพเป็นป่าไม้ ที่เปรียบเสมือนซูเปอร์มาร์เก็ตก็จะมีมากขึ้นในทั่วทุกพื้นที่ เพราะพื้นดินที่มีซากใบไม้ทับถมจะเต็มไปด้วยฮิวมัสที่เป็นอาหารอย่างดีสำหรับต้นไม้ ป่าไม้เมื่อมีความชุ่มชื้น ก็จะมีเห็ด มีแมลงสัตว์เล็ก ๆที่รับประทานได้ ผักหวานป่า พืชสมุนไพรที่สร้างรายได้ และมีคุณค่าต่อธรรมชาติ ต่อการดำรงชีวิตผู้คน
 
ปัจจุบันนอกจากป่าสร้างรายได้ให้กับชาวบ้านจากการเก็บเห็ดป่าขายแต่ละปีไม่น้อยแล้ว สิ่งสำคัญ คือ สุขภาพที่ดีทั้งกายและใจของผู้คนที่ได้รับอากาศไม่เป็นพิษ เพราะป่าไม้ที่หนาแน่นจะช่วยกรองอากาศเสียให้กลายเป็นอากาศดี เมื่อสุขภาพกายดี สุขภาพใจก็จะดีตามไปด้วย พืชสมุนไพรช่วยบำบัดร่างกายให้อาการเจ็บป่วยเล็กน้อยจางหายไป...นี่คือคุณค่าจากป่า"