ตามล่าดาวบนอินเทอร์เน็ต

ไม่ว่าใครก็ทำได้ แค่คุณเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตที่บ้าน มีเวลาว่างอย่างน้อย 2-3 ชั่วโมงต่อวัน ช่างสังเกต มีความอดทนสูง บวกกับโชคอีกเล็กน้อย... เปล่าครับ ...ผมไม่ได้ชักชวนคุณผู้อ่านมาหารายได้บนอินเทอร์เน็ต แต่จะบอกว่าคุณสามารถค้นพบดาวหางดวงใหม่ได้ด้วยตัวของคุณเอง

โซโฮ (SOHO ย่อมาจาก Solar and Heliospheric Observatory) เป็นยานอวกาศที่ องค์การนาซาของสหรัฐอเมริกาและอีซาของยุโรป ร่วมกันส่งขึ้นไปในอวกาศมาตั้งแต่เดือน ธ.ค. 2538 ยานลำนี้โคจรรอบดวงอาทิตย์โดยมีตำแหน่งอยู่ระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ห่างโลกประมาณ 1.5 ล้านกิโลเมตร

วัตถุประสงค์หลักของโซโฮคือ การสังเกตการณ์ดวงอาทิตย์ตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อให้นักดาราศาสตร์ทราบถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับดวงอาทิตย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการลุกจ้าและการพ่นมวลคอโรนา ซึ่งอนุภาคพลังงานสูงจากดวงอาทิตย์จะถูกปลดปล่อยออกมา หากมีทิศทางมายังโลกสามารถก่อให้เกิดความเสียหายกับระบบอิเล็กทรอนิกส์ภายในดาวเทียมที่อยู่ในอวกาศ และทำให้นักบินอวกาศในวงโคจรมีความเสี่ยงต่อการได้รับรังสี

แม้ว่าภารกิจหลักของโซโฮจะเกี่ยวข้องโดย ตรงกับดวงอาทิตย์ แต่ผลงานเด่นอีกด้านหนึ่งของยานลำนี้ คือการบันทึกตำแหน่งและแสดงการเคลื่อนที่ของดาวหางจำนวนมาก นับเป็นยานอวกาศหรือดาวเทียมที่ค้นพบดาวหางได้มาก ที่สุดในประวัติศาสตร์ ปัจจุบันค้นพบแล้วมากกว่า 2,700 ดวง

 

โซโฮมีกล้องหลายกล้องที่ใช้บันทึกภาพ ดวงอาทิตย์ในความยาวคลื่นต่างๆ กล้องลาสโก (LASCO ย่อมาจาก Large Angle and Spectrometric Coronagraph) เป็นคอโรนากราฟ หรือกล้องถ่ายภาพที่สร้างสุริยุปราคาเทียมเพื่อสังเกตบรรยากาศชั้นคอโรนาของดวงอาทิตย์ โดยอาศัยแผ่นจานบังดวงอาทิตย์ไว้ กล้องซี 2 (C2) ให้ภาพมุมแคบที่มีขอบเขต 3 องศา ส่วนกล้องซี 3 (C3) ให้ภาพมุมกว้างที่มีขอบเขต 15 องศา

ภาพที่ถ่ายจากกล้องบนดาวเทียมโซโฮจะได้รับการเผยแพร่บนอินเทอร์เน็ตเกือบจะทันทีที่ได้ภาพปกติจะถ่ายภาพทุกๆ 12 นาที ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ที่เว็บไซต์ http://sohowww.nascom.nasa.gov/ และ http://soho.esac.esa.int/ แต่จะมีหลายช่วงที่หยุดการอัพเดท เนื่องจากการติดต่อกับเครือข่ายที่รับสัญญาณจากโซโฮไม่สามารถทำได้ตลอดเวลา

ดาวหางที่ปรากฏในภาพถ่ายของโซโฮเกือบทั้งหมดเป็นดาวหางเฉียดดวงอาทิตย์ มีขนาดเล็ก ความสว่างน้อย ไม่สามารถค้นพบได้ก่อนในท้องฟ้าเวลากลางคืน และไม่สามารถค้นพบจากพื้นโลกได้ ด้วยมีตำแหน่งอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ หรืออยู่ในทิศทางใกล้เคียงกับดวงอาทิตย์

นักล่าดาวหางจะดาวน์โหลดภาพที่ถ่ายจากกล้องซี 2 และซี 3 มาเก็บไว้ เปิดดูด้วยซอฟต์แวร์สำหรับดูภาพคอยสังเกตสิ่งที่มีการเคลื่อนที่ใน ภาพ โดยการสลับภาพไปมาระหว่างภาพที่ถ่ายในเวลาต่างกัน หรือดูภาพแบบต่อเนื่อง ซึ่งหากมีดาวหางอยู่ในภาพจะเห็นการเคลื่อนที่ได้อย่างชัดเจน และสามารถรายงานการค้นพบได้ที่ http://sungrazer.nrl.navy.mil/ ในนั้นจะมีคำ แนะนำสำหรับนักล่าดาวหางหน้าใหม่ ซึ่งต้องอ่านก่อนเป็นอันดับแรก

การล่าดาวหางในภาพถ่ายจากโซโฮไม่ง่ายนักสำหรับผู้เริ่มต้นต้องอาศัยการสังเกตค่อนข้าง มาก เนื่องจากในภาพมีจุดสว่างของดาวฤกษ์หลายดวง นอกเหนือจากดาวแล้วยังมีจุดหรือขีดสว่าง ที่เกิดจากรังสีคอสมิกและสัญญาณรบกวน นักล่าดาวหางหน้าใหม่จึงควรศึกษาอย่างใจเย็น อย่า รีบร้อน

นักดาราศาสตร์สมัครเล่นจำนวนมากจากทั่วโลก ประสบความสำเร็จในการค้นพบดาวหางด้วยวิธีนี้ ปัจจุบันคาดว่าอาจเกิน 100 คน ผู้เขียนเริ่มทราบข่าวการค้นพบดาวหางจากภาพถ่ายของ โซโฮมาตั้งแต่ปี 2543 แต่ด้วยความเร็วอินเทอร์เน็ตในขณะนั้นที่ยังต่ำมาก ทำให้การดาวน์โหลดภาพ ที่มีขนาดค่อนข้างใหญ่ (ในยุคนั้น) ต้องใช้เวลา นาน และกว่าจะดาวน์โหลดได้หลายภาพเพื่อ นำมาเปรียบเทียบกัน นักล่าดาวหางคนอื่นก็คงจะพบไปก่อนล่วงหน้าแล้ว ทำให้หมดความสนใจและ ลืมเลือนไป

ผู้เขียนเริ่มกลับมาสนใจการค้นหาดาวหางในภาพถ่ายจากยานโซโฮอีกครั้งเมื่อต้นปีนี้ แต่ก็ทิ้งระยะไปหลายเดือนเนื่องจากภารกิจอื่นๆ แต่ก็เริ่มพยายามค้นหาอย่างจริงจังเมื่อปลายเดือน พ.ค.ที่ผ่านมา โดยสังเกตและศึกษาจากรายงานการค้นพบของนักล่าดาวหางคนอื่น เพื่อทำความคุ้นเคยกับลักษณะของดาวหางที่ปรากฏในภาพของโซโฮคืนวันที่ 6 มิ.ย. 2557 เป็นครั้งแรกที่ผู้เขียนได้ค้นพบดาวหางดวงใหม่ในภาพจากกล้องซี 2 ก่อนที่คนอื่นจะพบ ซึ่งขณะนี้อยู่ในระหว่างรอการยืนยันอย่างเป็นทางการ

แต่ต้องขอบอกไว้ก่อนว่าชื่อของผู้ค้นพบไม่ได้ถูกนำไปตั้งเป็นชื่อดาวหาง เพราะเป็นภาพถ่ายที่ถูกเผยแพร่ต่อสาธารณชน (ใครก็สามารถเข้าถึงได้นั่นเอง) และดาวหางส่วนใหญ่ที่พบก็สลายไปก่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ ดาวหางที่พบด้วยวิธีนี้จึงมีชื่อว่า โซโฮ อย่างไรก็ตามชื่อของผู้ค้นพบก็จะถูกบันทึกไว้เพื่ออ้างอิงและให้เกียรติแก่ผู้ค้นพบ

เมื่อมีประสบการณ์มาได้ระยะหนึ่งจะพบว่าการค้นหาดาวหางในภาพถ่ายจากยานโซโฮก็ไม่ยากเกินความพยายาม เนื่องจากมีดาวหางขนาดเล็กเข้ามาใกล้ดวงอาทิตย์ค่อนข้างบ่อย แทบจะวันเว้นวัน บางวันมีมากกว่าหนึ่งดวง แต่ช่วงนี้หากดูจากรายงานจะสังเกตได้ว่ามีการแข่งขันค่อนข้างสูงจากนักดาราศาสตร์สมัครเล่นอย่างน้อย 3 คน ที่กำลังตามล่าดาวหางโซโฮอย่างขะมักเขม้น สองคนเป็น ชาวจีน อีกคนเป็นชาวญี่ปุ่น ซึ่งต่างก็มีประสบการณ์สูงจากผลงานค้นพบดาวหางในภาพจากโซโฮมาแล้วจำนวนมาก จึงขึ้นอยู่กับว่าใครจะสังเกตเห็นและรายงานได้ก่อนกัน เครดิตของผู้ค้นพบจะตกอยู่กับคนที่รายงานก่อน และคนที่รายงานตามหลัง ไม่เกิน 20 วินาที

การค้นหาดาวหางในภาพจากโซโฮแสดงให้เห็นว่านักดาราศาสตร์สมัครเล่นมีบทบาทสำคัญอยู่ไม่น้อย งานวิจัยจำนวนมากได้ทำการศึกษาเกี่ยวกับดาวหางเฉียดดวงอาทิตย์ และข้อมูลการค้นพบเหล่านี้ก็ถูกนำไปใช้ในการศึกษาวิจัยเพื่อเพิ่มพูนความรู้ และนำความก้าวหน้ามาสู่วงการดาราศาสตร์

ปรากฏการณ์ท้องฟ้า (15-22 มิ.ย.)

ดาวพฤหัสบดี ดาวอังคาร และดาวเสาร์ เป็นดาวเคราะห์ที่เห็นได้บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ ดาวพฤหัสบดีอยู่ในกลุ่มดาวคนคู่ทางทิศตะวันตก มี มุมเงยต่ำลงเมื่อเทียบตำแหน่งในเวลาเดียวกันของทุกวัน จึงตกลับขอบฟ้าเร็วขึ้นทุกวัน สัปดาห์นี้ดาวพฤหัสบดีตกในเวลา 2 ทุ่มครึ่ง

หันไปทางทิศใต้จะเห็นดาวอังคารอยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว ช่วงหัวค่ำดาวอังคารอยู่สูงบนท้องฟ้า หลังจากนั้นจะเคลื่อนต่ำลงและคล้อยไปทางทิศตะวันตกมากขึ้น ตกลับขอบฟ้าก่อนตี 1 ครึ่ง ดาวเสาร์อยู่ในกลุ่มดาวคันชั่งทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ดาวเสาร์จะผ่านจุดสูงสุดบนท้องฟ้าทิศใต้ในเวลา 3 ทุ่มครึ่ง และตกลับขอบฟ้าในเวลาก่อนตี 3 ครึ่ง

หลังจากดาวเสาร์ตกลับขอบฟ้าไปทางทิศตะวันตกแล้ว ดาวศุกร์จะเริ่มขึ้นมาอยู่เหนือขอบฟ้า ทิศตะวันออกในเวลาก่อนตี 4 เล็กน้อย โดยเคลื่อนสูงขึ้นเรื่อยๆ เมื่อท้องฟ้าสว่างจะขึ้นไปอยู่เหนือ ขอบฟ้าราว 20-30 องศา

สัปดาห์นี้เป็นข้างแรม ดวงจันทร์อยู่บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืดของทุกวัน ช่วงแรกสว่างเกือบเต็มดวงโดยอยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันตก จากนั้นส่วนสว่าง จะลดลงพร้อมกับเคลื่อนไปทางทิศตะวันออก มากขึ้น ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงในวันที่ 20 มิ.ย. แล้วเปลี่ยนเป็นเสี้ยว ปลายสัปดาห์ย้ายไปอยู่ทาง ทิศตะวันออก

วันที่ 21 มิ.ย. เป็นวันที่ขั้วโลกเหนือหันเข้าหาดวงอาทิตย์มากที่สุดในรอบปี ประเทศไทยจะเห็นดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออก โดยเยื้องไปทางซ้ายมือจากทิศตะวันออกจริงมากที่สุดและดวงอาทิตย์ตกทางทิศตะวันตก โดยเยื้องไปทางขวามือจากทิศตะวันตกจริงมากที่สุด