สู่ใจกลางโลก

การแข่งขันเริ่มต้นเมื่อกว่า 50 ปีที่แล้ว จนถึงบัดนี้ยังไม่มีผู้ชนะ เส้นชัยคือขอบเขตระหว่างเปลือกโลก (Crust) กับเนื้อโลก (Mantle) ที่เป็นของเหลว ซึ่งอยู่ลึกลงไปประมาณ 570 กิโลเมตรใต้ผืนดิน การแข่งขันนี้มีสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียตเป็นผู้แข่งขันคู่แรกที่ลงสนาม

ช่วงต้นทศวรรษ 1960 ฝ่ายอเมริกันเริ่มเจาะลงไปใต้พื้นสมุทรหลายแห่งก่อน เพราะเป็นบริเวณที่เปลือกโลกจะบางมาก ทว่าเป็นไปไม่ได้เลยที่เรือวิจัยจะลอยลำนิ่งๆ เหนือบริเวณรูเจาะ ทำให้การเจาะนั้นยุ่งยากมากขึ้น เมื่อล้มเลิกโครงการนี้ไปในปี 1966 พวกเขาสามารถเจาะลงไปได้เพียง 183 เมตรเท่านั้น ฝั่งรัสเซียเลือกเจาะที่คาบสมุทรโคลาใกล้กับชายแดนนอร์เวย์ แต่ในปี 1992 โครงการนี้ก็เลิกล้มไปด้วยเหมือนกัน โดยสามารถเจาะได้ลึกถึง 12,262 เมตร แต่เมื่อเผชิญกับอุณหภูมิที่สูงถึง 200 องศาเซลเซียส จึงดำเนินการต่อไปไม่ได้

รัสเซียยังอยู่ห่างจากเนื้อโลกอีกมากกว่า 30 กิโลเมตร และเมื่อเทียบกับระยะทางอีก 6,371 กิโลเมตร กว่าจะลงไปถึงแก่นโลก ก็ต้องบอกว่าทำได้แค่ขูดขีดพื้นผิวเท่านั้น อย่างไรก็ตามยังไม่เคยมีใครทำโครงการลักษณะนี้อีก แต่ในตอนนี้ ญี่ปุ่นเริ่มเข้ามาแข่งด้วยแล้วโดยใช้เรือวิจัยที่ก้าวหน้าที่สุดในโลก คือ เรือชิคิว (Chikyu) ญี่ปุ่นมุ่งมั่นจะเจาะถึงเนื้อโลกให้ได้ภายใน 10 ปี

อาจเจาะใกล้กับเกาะกาลาปากอส

ไม่กี่ปีที่ผ่านมา ญี่ปุ่นกลายเป็นผู้เล่นตัวหลักในด้านการเจาะใต้พื้นสมุทรและทำได้ดีเสียด้วย ชาวญี่ปุ่นรู้เรื่องเหล่านี้มากกว่าใครเพราะต้องเผชิญทั้งแผ่นดินไหวและสึนามิที่คอยโจมตีประเทศที่ตั้งอยู่ในมหาสมุทรแปซิฟิกแห่งนี้ครั้งแล้วครั้งเล่า ทั้งแผ่นดินไหวและสึนามินั้นมีที่มาลึกลงไปใต้พื้นสมุทรทั้งคู่

แม้ยังไม่ตัดสินใจกันว่าเรือชิคิวจะเจาะบริเวณใด แต่สถานที่หนึ่งที่อาจเป็นไปได้คือ รอยลึกเฮส (Hess Deep Rift) ซึ่งอยู่ใกล้กับเกาะกาลาปากอสในแปซิฟิกตะวันออก โดยมีการทำแผนที่พื้นสมุทรอย่างละเอียด แต่ไม่ว่าจะเป็นที่ไหน ญี่ปุ่นก็ต้องเจออุปสรรคใหญ่ จนถึงตอนนี้ เรือวิจัยทางวิทยาศาสตร์เพิ่งเจาะเปลือกโลกใต้พื้นสมุทรลึกกว่า 1 กิโลเมตรได้เพียง 4 ครั้ง ส่วนที่เจาะได้ลึกกว่า 2 กิโลเมตรนั้นเกิดขึ้นเพียงครั้งเดียวเท่านั้น แต่ถ้าจะให้ถึงเนื้อโลก เรือชิคิวต้องเจาะพื้นสมุทรลึกลงไปกว่า 6 กิโลเมตร ณ พื้นมหาสมุทรที่ระดับความลึก 4 กิโลเมตร

อย่างไรก็ตาม เทคโนโลยีที่ก้าวหน้าขึ้นเพราะอุตสาหกรรมน้ำมันและแก๊สในช่วงหลังทำให้ผู้เชี่ยวชาญเชื่อมั่นในโครงการนี้ ถ้าญี่ปุ่นหาทุนได้ 1,000 ล้านเหรียญสหรัฐ ตามที่ประมาณการค่าใช้จ่ายของการ “เดินทาง” สู่ชั้นแมนเทิลเอาไว้ ชิคิวก็จะเริ่มขุดเจาะได้ก่อนสิ้นทศวรรษนี้ และถ้าทุกอย่างเป็นไปด้วยดี ก็น่าจะถึงชั้นแมนเทิลได้ในต้นทศวรรษ 2020

คำถามใหญ่อย่างหนึ่ง ก็คือ ทำไมโลกถึงต้องมีแผ่นเปลือกโลกที่ก่อให้เกิดแผ่นดินไหวและภูเขาไฟปะทุ นักธรณีวิทยาบางคนเชื่อว่า แผ่นเปลือกโลกภาคพื้นทวีปนั้นเคลื่อนตัวเพราะการไหลของเนื้อโลก บางคนเชื่อว่าน้ำหนักของแผ่นเปลือกโลกทำให้ตัวมันเลื่อนไปมาบนเนื้อโลกที่มีความ “ลื่น” และมีความลาดชันเล็กน้อย การถกเถียงอาจได้ข้อยุติหากมีตัวอย่างและวัดค่าต่างๆ ตรงขอบเขตของเนื้อโลกได้

เทคโนโลยีแห่งอนาคตอาจทำให้เราสามารถขุดเจาะและเดินทางลึกลงไปได้ไกลถึงจนถึงระดับแก่นโลกเลยก็เป็นได้