กระบวนการปรองดองแบบสากล (ตอนแรก)

สถานการณ์บ้านเมืองของไทยในปัจจุบันต้องถือว่า “การปรองดอง” เป็นเรื่องสำคัญอันดับต้นๆ และเป็นเรื่องใหญ่ที่คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติถึงกับกำหนดออกมาเป็นนโยบายให้ทุกภูมิภาคดำเนินการตั้งศูนย์ปรองดองเพื่อให้ประชาชนทุกหมู่เหล่าหันมาสมัครสมานสามัคคีรักใคร่กลมเกลียวและสมานฉันท์กันเหมือนเช่นในอดีต

ผมเห็นด้วยเป็นอย่างยิ่งกับแนวความคิดเรื่องการจัดตั้งศูนย์ปรองดอง แต่ถ้าจะให้ดีผมขอเสนอให้มีการจัดตั้ง “ศูนย์สันติภาพและการปรองดองแห่งชาติ” เป็นหน่วยงานหรือองค์กรหลักระดับชาติ ทำหน้าที่บริหารความขัดแย้ง ปลูกฝัง สร้าง และรักษาไว้ซึ่งความปรองดองและความสามัคคีในระยะยาว เพื่อไม่ให้ไทยก้าวสู่ความขัดแย้งดังเช่นเคยเกิดในอดีต

ทั้งนี้ เราต้องไม่ลืมว่าการปรองดองเป็นเสมือนหนึ่งในองค์ประกอบของการสร้างพื้นฐานระบอบประชาธิปไตยให้มีความสมบูรณ์ซึ่งมีความหมายมากกว่า “การเลือกตั้ง” ปัจจุบันองค์การสหประชาชาติ (ยูเอ็น) ได้ประกาศแล้วว่า ประชาธิปไตยไม่ได้หมายถึงการเลือกตั้งทั่วไปเพียงอย่างเดียว แต่หมายรวมถึงการพัฒนาการของ “วัฒนธรรมประชาธิปไตย” ภายในสังคม อันประกอบด้วย การสนทนาถึงความเป็นประชาธิปไตย การบริหารจัดการความขัดแย้งในสังคมทุกระดับ จนปรากฏออกมาในรูปของความสัมพันธ์ที่สร้างสรรค์ระหว่างคนที่มีความเห็นและแนวคิดที่แตกต่างกัน

การปรองดองมาจากคำในภาษาอังกฤษว่า “Reconciliation” หมายถึง กระบวนการออกแบบหรือการปรับเปลี่ยนความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มหรือคณะบุคคลในสังคมที่มีความขัดแย้งกันจนถึงขั้นนำไปสู่การสูญเสียชีวิตและทรัพย์สิน ให้สามารถกลับมาอยู่ร่วมกันได้โดยสันติ และจะไม่หวนคืนไปสู่ความขัดแย้งที่นำไปสู่ความรุนแรงอีกอย่างเด็ดขาด หรือกล่าวง่ายๆ ว่า การปรองดองคือกระบวนการที่สังคมก้าวข้ามอดีตแห่งความขัดแย้งและรุนแรงไปสู่อนาคตที่ทุกฝ่ายแบ่งปันและร่วมกันรักษาไว้ซึ่งความสมัครสมานกลมเกลียวและสามัคคีในระยะยาวแบบยั่งยืน

ขณะที่การเมืองเป็นการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งใน “ประเด็นปัญหา” ที่เกิดขึ้น แต่การปรองดองเป็นการแก้ไขปัญหาความขัดแย้ง “ด้านความสัมพันธ์” ของคนตั้งแต่ 2 กลุ่มขึ้นไป ฉะนั้นปัญหาด้านความสัมพันธ์จึงเป็นเรื่องที่กระบวนการปรองดองเข้ามามีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรง

สัปดาห์หน้า ผมจะมาว่าต่อถึงกระบวนการปรองดองตามหลักสากลว่าคืออะไร มีกี่ขั้นตอน และแนวทางการดำเนินการเป็นอย่างไรบ้าง