จีน-รัสเซีย ผนึกกำลังพลังงานกระชับสัมพันธ์ คานอำนาจมะกัน

โดย...นงลักษณ์ อัจนปัญญา

ประเทศจีนกับรัสเซียขณะนี้ดูจะอบอวลด้วยบรรยากาศชื่นมื่นเบิกบานทั่วหน้า เมื่อสองชาติมหาอำนาจสามารถบรรลุข้อตกลงการซื้อขายก๊าซธรรมชาติ อายุสัญญา 30 ปี มูลค่า 4 แสนล้านเหรียญสหรัฐได้สำเร็จ หลังใช้เวลาเจรจายาวนานกว่า 15 ปี

เพราะผลลัพธ์ดังกล่าวไม่เพียงแต่จะสร้างสถานะมั่นคงด้านพลังงานให้กับจีนในยุคที่กำลังต้องการใช้พลังงานสะอาดปริมาณมหาศาลแทนที่ถ่านหิน ซึ่งมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสร้างเสถียรภาพทางเศรษฐกิจให้กับรัสเซียในยุคที่ความสัมพันธ์กับยุโรป ผู้นำเข้าก๊าซรายใหญ่ของแดนหมีขาวกำลังอึมครึมตึงเครียดเท่านั้น แต่ยังจะส่งผลสะเทือนเปลี่ยนแปลงสถานะของรัสเซียกับจีนบนเวทีโลกเลยทีเดียว

พูดให้เข้าใจง่ายขึ้นก็คือ ข้อตกลงก๊าซครั้งประวัติศาสตร์ระหว่างจีนกับรัสเซียนี้ หากสำเร็จลุล่วงได้ด้วยดีก็จะเท่ากับเป็นการบ่งชี้ว่าสองประเทศยักษ์ใหญ่แห่งเอเชียคือพันธมิตรที่ดีต่อกัน พร้อมช่วยเหลือกันและกัน ดังนั้น การที่สหรัฐและพันธมิตรจะบีบบังคับ กดดัน คว่ำบาตร หรือกระทั่งโดดเดี่ยว สองประเทศนี้จะไม่ใช่เรื่องที่ทำได้โดยง่ายอีกต่อไป

ทั้งนี้ ช่วงไม่กี่ปีให้หลังที่ผ่านมา รัฐบาลจีน ตกอยู่ภายใต้สภาวะกดดันอย่างหนัก หลังประกาศปรับโครงสร้างเศรษฐกิจให้ยืนอยู่ได้ด้วยตัวเอง หันมาพึ่งพากำลังการบริโภคภายในของตัวเอง โดยเพื่อการนี้ หนึ่งในปัจจัยสำคัญที่จะทำให้จีนแกร่งได้อย่างแท้จริงก็คือความมั่นคงด้านพลังงาน ซึ่งไม่ได้หมายถึงเพียงแค่มีพลังงานใช้ในการผลิตและบริโภคในระยะยาวเท่านั้น แต่พลังงานที่นำมาใช้นั้นต้องเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเพื่อให้จีนเติบโตได้อย่างยั่งยืนต่อไป หลังปัญหาหมอกควันพิษคุกคามคุณภาพชีวิตจนประชาชนทั่วประเทศไม่พอใจรัฐบาล

สถานการณ์ข้างต้นผลักดันให้จีนขวนขวายหาแหล่งพลังงานแห่งใหม่แทนที่ถ่านหินและน้ำมัน โดยหนึ่งในนั้นก็คือพลังงานสะอาด อย่างก๊าซธรรมชาติจากรัสเซีย ซึ่งความสำเร็จครั้งนี้จีนจะได้รับก๊าซผ่านท่อส่งปริมาณราว 3.8 หมื่นล้านลูกบาศก์เมตรต่อปีภายในปี 2018 พร้อมบรรเทาปัญหาสิ่งแวดล้อมไปในตัว

ฟากฝ่าย รัสเซีย ข้อตกลงก๊าซครั้งนี้นับเป็นข่าวดีเช่นกัน เนื่องจากวิกฤตความขัดแย้งในยูเครนทำให้สหรัฐและยุโรปใช้มาตรการคว่ำบาตรรัสเซียจนเศรษฐกิจแดนหมีขาวดิ่งลงอย่างรวดเร็ว และทำให้รัสเซียตระหนักว่ากิจการพลังงานของตัวเองกำลังเสี่ยงสูญเสียลูกค้ารายใหญ่อย่างยุโรป

ขณะเดียวกัน ภายใต้สถานการณ์ดังกล่าวยังส่งผลให้รัสเซียไม่อาจแสดงท่าทีแข็งกร้าวได้อย่างชัดเจน เพราะยังต้องมีการค้าขายพึ่งพาอาศัยยุโรปอยู่ ทว่าเมื่อสามารถจับมือกันจนตกลงเรื่องก๊าซได้ลุล่วง แรงกดดันของรัสเซียย่อมบรรเทาลง เนื่องจากสามารถพิสูจน์ได้แล้วแม้ไม่มียุโรปเป็นลูกค้า แดนหมีขาวก็สามารถหาลูกค้ารายใหญ่มาทดแทนได้

ยิ่งไปกว่านั้น ความสำเร็จครั้งนี้ยังช่วยเพิ่มสถานะให้กับรัสเซีย โดย ดิเรก ซิสเซอร์ส นักวิชาการเศรษฐกิจเอเชียสถาบันผู้ประกอบการสหรัฐ ระบุว่า แทนที่จะต้องเกรงใจยุโรปในฐานะลูกค้าที่ต้องพึ่งพา รัสเซียสามารถคุยกับชาติตะวันตกได้อย่างสบายใจและไม่ต้องวิตกกังวลต่อประเด็นดังกล่าวอีกต่อไป ขณะที่นักวิเคราะห์หลายสำนักคาดการณ์ว่า การพูดคุย 3 ฝ่าย ระหว่าง ผู้นำสหรัฐ เยอรมนี และรัสเซีย ในต้นเดือน มิ.ย.ที่กำลังจะมาถึง รัฐบาลหมีขาวน่าจะเผชิญหน้ากับโลกตะวันตกได้อย่างแข็งกร้าวมากขึ้น

ทั้งนี้ แม้จะยังมีข้อกังขาในข้อตกลงความร่วมมือด้านพลังงานระหว่างจีนกับรัสเซีย โดยมองว่าเป็นการเร่งลงนามและขาดรายละเอียดที่ชัดเจน กระนั้นหลายฝ่ายมองว่าความร่วมมือครั้งนี้น่าจะเป็นอีกหนึ่งความพยายามในการรับมือกับอิทธิพลอำนาจของสหรัฐ

ความสัมพันธ์ที่ไม่ค่อยราบรื่นระหว่างจีนกับสหรัฐ ทำให้ประธานาธิบดีจีน สีจิ้นผิง ต้องออกโรงเรียกร้องให้มีการปรับโครงสร้างความร่วมมือด้านความมั่นคงของเอเชีย ในการประชุมสุดยอดด้านการส่งเสริมปฏิสัมพันธ์และมาตรการสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจระหว่างประเทศในเอเชีย (ซีไอซีเอ) ครั้งที่ 4 ที่นครเซี่ยงไฮ้ เมื่อไม่นานมานี้

ขณะที่ความสัมพันธ์ระหว่างรัสเซียกับสหรัฐที่ไม่ค่อยสู้ดีจากวิกฤตยูเครนจนกระทบต่อเศรษฐกิจรัสเซีย ทำให้รัสเซียปรับนโยบายเดินหน้าเข้าหาเอเชียมากขึ้น และได้รับการต้อนรับอย่างดีจากจีน

ท่ามกลางสถานการณ์ข้างต้น การมุ่งหวังคานอำนาจกับสหรัฐจึงกลายเป็นแรงผลักดันทำให้สองประเทศเลือกจับมือกันแนบแน่น โดยที่ความร่วมมือด้านพลังงานที่เกิดขึ้นในขณะนี้ คือหลักฐานพิสูจน์ได้เป็นอย่างดีนั่นเอง

แน่นอนว่า ขณะนี้ยังคงเร็วเกินไปที่จะประเมินผลกระทบและการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นจากการร่วมมือในครั้งนี้ แต่อย่างน้อยที่สุดก็แสดงให้เห็นแล้วว่าจีนกับรัสเซียเตรียมเผชิญหน้ากับสหรัฐ