บทเรียนจากพี่เบิ้ม

ก่อนที่ท่านผู้อ่านจะนึกคิดถึงว่า “พี่เบิ้ม” คือ ประเทศสหรัฐอเมริกา แต่โดยเหตุที่ผมได้กล่าวไปแล้วนั้น แม้จะมีส่วนจริงในทางปฏิบัติ แต่ต้องไม่ลืมพระบรมราโชวาทของล้นเกล้ารัชกาลที่ 3 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ตรัสไว้ว่า “...ข้างพวกฝรั่ง ให้ระวังให้ดีอย่าให้เสียท่าแก่เขาได้ การงานสิ่งใดของเขาที่คิดควรจะเรียนเอาไว้ก็เอาอย่างเขา แต่อย่าให้นับถือเลื่อมใสกันทีเดียว”

วันนี้ลองดูงานบางอย่างของเขาดูกัน ศาสตราจารย์ลอเรนซ์ ฟรีดแมนด์ ได้อธิบายไว้ในหนังสือของท่านชื่อ “Law in America : A Short History” มีความตอนหนึ่งอธิบายว่า หนึ่งในโครงหลักอันมีลักษณะพิเศษของกฎหมายอเมริกัน คือ การตรวจสอบโดยฝ่ายตุลาการ ซึ่งท่านอธิบายว่า คือ อำนาจของศาลในอันที่จะสร้างมาตรวัดสำหรับมาตรฐานของรัฐธรรมนูญเพื่อพิจารณาสิ่งที่ฝ่ายอื่นๆ (ฝ่ายนิติบัญญัติและฝ่ายบริหาร) กระทำ

ศาลฎีกาสหพันธรัฐของสหรัฐอเมริกา ได้เคยมีคำสั่งว่ามลรัฐทั้งหลายไม่สามารถแบ่งแยกเชื้อชาติ ศาสนา และวัฒนธรรม ในโรงเรียน ได้เคยสั่งว่าประธานาธิบดี (แฮรี่ ทรูแมน) ไม่มีอำนาจในอันที่จะยึดโรงงานถลุงเหล็กที่ประธานาธิบดีอ้างว่าเป็นสิ่งฉุกเฉิน ได้เคยสั่งว่าสภาคองเกรส ไม่มีอำนาจในอันที่จะผ่านกฎหมายมากมายหลายฉบับ และได้เคยตรวจสอบการทำงานของหน่วยงานรัฐมากมายนับไม่ถ้วน

ศาสตราจารย์ฟรีดแมนด์ อธิบายว่า การตรวจสอบโดยฝ่ายตุลาการนี้เป็นเครื่องมืออันทรงพลานุภาพที่อยู่ในมือของผู้พิพากษาในอันที่จะเฝ้าระวัง ควบคุม และบางครั้งลงโทษฝ่ายอื่นๆ ที่เป็นผู้บริหารอำนาจรัฐส่วนอื่นๆ ซึ่งก็คือฝ่ายนิติบัญญัติและฝ่ายบริหาร ท่านชี้ให้เห็นว่าการตรวจสอบโดยฝ่ายตุลาการนั้นเป็นทั้งความเป็นจริงในทางวัฒนธรรมและในเชิงโครงสร้าง

ในช่วงศตวรรษที่ 1 แห่งการประกาศเอกราชของสหรัฐอเมริกา ศาสตราจารย์ฟรีดแมนด์ บอกว่า ศาลอาจจะยังไม่ค่อยชัดเจนถึงการจะใช้อำนาจในการตรวจสอบโดยฝ่ายตุลาการ แต่เมื่อมาถึงคดีแมร์บูรี กับ แมดิสัน ในปี ค.ศ. 1803 ท่านประธานศาลฎีกาสหพันธรัฐ ท่านจอห์น มาแชลล์ ได้วางหลักว่า ฝ่ายตุลาการโดยศาลมีอำนาจในอันที่จะตรวจสอบการทำงานของฝ่ายบริหาร และจากคดีดังกล่าวในกาลต่อๆ มาใช้เวลาร่วม 50 ปี ที่หลักในเรื่องการตรวจสอบโดยฝ่ายตุลาการเริ่มจะเป็นรูปเป็นร่างและเป็นที่ยอมรับชัดเจน

ศาสตราจารย์ฟรีดแมนด์ ทิ้งท้ายในเรื่องนี้ไว้ว่า หลักที่ว่าไปนั้นก่อเกิดมาจากวัฒนธรรมทางการเมืองและกฎหมายของชนชาวอเมริกันที่ร่วมกันสร้างมา พี่เบิ้มเขาทำเช่นนี้ พี่ไทยจะสวนทาง จะกลายเป็นต่ำหรือสูง คิดกันเอา