ประเทศของคนผิวสี

ประเทศแอฟริกาใต้เพิ่งจะเลือกตั้งไปเมื่อวันที่ 7 พ.ค. หรือเมื่อวานนี้เอง ผลอย่างเป็นทางการยังไม่ทราบ แต่ค่อนข้างแน่ชัดว่าพรรคเอเอ็นซี ซึ่งเป็นพรรครัฐบาลจะเป็นผู้ชนะ แม้ว่าจะด้วยจำนวนเสียงข้างมากที่ลดลง

ก่อนหน้านั้นเพียงสิบวัน คือ ในวันที่ 27 เม.ย. แอฟริกาใต้ก็เพิ่งฉลองครบรอบ 20 ปีของการยุติการแบ่งแยกสีผิว ซึ่งถือเป็นการฉลองใหญ่ แม้ว่าบุคคลที่มีส่วนสำคัญที่สุดในเรื่องนี้ คือ เนลสัน แมนเดลา จะเพิ่งถึงแก่อสัญกรรมไปไม่นานก็ตาม

ผมมีโอกาสได้ไปท่องเที่ยวในแอฟริกาใต้ก่อนหน้านั้นเพียงไม่กี่วัน โดยไปกับคณะทัวร์ที่จัดโดยสมาคมอุตสาหกรรมผลิตภัณฑ์คอนกรีตไทย ซึ่งในคณะกรรมการมีเพื่อนร่วมรุ่นวิศวะจุฬาฯ อยู่หลายคน

ความเพลิดเพลินและความประทับใจที่ได้รับจากแอฟริกาใต้มีมากเกินความคาดหวัง หลายภาพที่เห็นทำให้เราต้องยอมรับว่าธรรมชาติของเขายิ่งใหญ่กว่าของเรา เช่น สัตว์ป่าที่ยังเห็นดาษดื่นในธรรมชาติ ทั้งช้าง แรด ฮิปโป สิงโต ยีราฟ ไปจนถึงนกเพนกวินและแมวน้ำ ส่วนหนึ่งคงเป็นเพราะเขาพยายามอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมไว้อย่างสุดความสามารถ

ใกล้กับอุทยานแห่งชาติที่เราไปดูสัตว์ป่ากัน เขามีโตรกผาชื่อไบลด์แคนยอน ซึ่งยิ่งใหญ่และสวยงามในลำดับต้นๆ ของโลก อาจเป็นรองก็เพียงแกรนด์แคนยอนของสหรัฐเท่านั้น

นอกจากนี้ คณะทัวร์ของเรายังใช้เวลาหลายวันอยู่บริเวณเมืองเคปทาวน์ ซึ่งเป็นเมืองหลวงด้านนิติบัญญัติและเป็นเมืองท่าเก่าแก่สวยงาม ด้านหน้าเป็นอ่าว ด้านหลังเป็นภูเขาหินสูงตระหง่าน ชื่อภูเขาโต๊ะ เพราะส่วนยอดแบนเรียบเหมือนผิวโต๊ะ เห็นแล้วทำให้นึกถึงภูกระดึง แต่เด่นกว่า

ชัยภูมิของเคปทาวน์เหมาะกับการมีท่าเรือ เพราะความโค้งของอ่าวช่วยบังคลื่น และความสูงของภูเขาช่วยบังลม

แต่เคปทาวน์มีดีมากกว่านั้น ชายทะเลใกล้เคียงมีหาดทรายขาวสะอาดสวยงาม ห่างไปไม่ไกลมีแหลมกู๊ดโฮป ที่ซึ่งกระแสน้ำของ 2 มหาสมุทร ซึ่งอุณหภูมิอาจต่างกันถึง 10 องศาเซลเซียส ไหลมาเจอกัน ทำให้เกิดทะเลแปรปรวนและตำนานเรือล่มในประวัติศาสตร์แทบจะนับไม่ถ้วน

แอฟริกาใต้ช่วงที่เราอยู่อากาศเย็นสบาย อุณหภูมิอยู่ในระดับ 1722 องศาเซลเซียส เหมาะกับการทำสวนองุ่น รอบๆ เคปทาวน์จึงไวเนอรีเป็นจำนวนมาก ช่วยให้แอฟริกาใต้มีอุตสาหกรรมไวน์ที่ใหญ่เป็น 1 ใน 5 ของโลก ไวน์ที่นี่รสชาติดีและราคาถูก

เราโชคดีที่ได้ไปเยี่ยมชมไวเนอรีที่เก่าแก่ที่สุดของแอฟริกาใต้ อายุหลายร้อยปี ผู้มีชื่อเสียงในประวัติศาสตร์ที่โปรดปรานไวน์ของที่นี่มากเป็นพิเศษ คือ นโปเลียน นอกจากนี้ก็มีกษัตริย์ฝรั่งเศสอีกพระองค์หนึ่งที่ทรงเป็นลูกค้าประจำและทรงสั่งซื้อเป็นจำนวนมากทุกปี

กลับมาเรื่องสังคมและการเมืองบ้าง ระหว่างเดินทางอยู่ในแอฟริกาใต้ เราเห็นป้ายหาเสียงอยู่ทั่วไป ส่วนใหญ่เป็นป้ายขนาดเล็ก และเป็นระเบียบกว่าในบ้านเรา ซึ่งหากมองในแง่ดี อาจเป็นเพราะระดับการแข่งขันของเขาไม่เข้มข้นเหมือนของเรา

นับตั้งแต่คนผิวสีได้สิทธิทางการเมืองเท่าเทียมกับคนผิวขาวเมื่อ 20 ปีก่อน การเลือกตั้งแต่ละครั้ง พรรคเอเอ็นซีของแมนเดลาจะได้รับชัยชนะอย่างท่วมท้น คือ ได้คะแนนเสียงเกิน 60% และชนะพรรคอันดับต่อไปกว่าเท่าตัว

ผลโพลของทุกสำนักก่อนการเลือกตั้งเมื่อวานนี้ ซึ่งเป็นการเลือกตั้งทั่วไปครั้งที่ 5 ก็ยังเป็นไปในรูปแบบเดิม

ผมลืมบอกว่าคนผิวดำในแอฟริกาใต้เรียกตัวเองว่าคนผิวสี และไม่ชอบให้ใครเรียกว่าคนผิวดำ

โอกาสที่กลุ่มคนผิวขาวจะได้กลับมาบริหารประเทศอีกแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย เพราะจำนวนประชากรมีน้อยกว่ากันมาก

การที่อำนาจรัฐเปลี่ยนถ่ายจากคนผิวขาวไปอยู่ในมือของคนผิวสี ในตอนต้นทำให้เกิดความหวาดระแวงในหมู่คนผิวขาว โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องความปลอดภัยของชีวิตและทรัพย์สิน ทำให้มีการอพยพย้ายถิ่นฐานออกนอกประเทศเป็นจำนวนมาก ประเทศปลายทางที่นิยมมากเป็นพิเศษ คือ อังกฤษ ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์

แต่แนวทางประนีประนอมที่แมนเดลายึดถือและตอกย้ำมาโดยตลอด ทำให้คนต่างสีผิวในแอฟริกาใต้สามารถอยู่ด้วยกันได้อย่างสันติ ในการเดินทางไปต่างประเทศแต่ละครั้ง หากมีชุมชนผู้อพยพชาวแอฟริกาใต้ แมนเดลามักจะถือโอกาสไปพบปะเชิญชวนให้กลับมาช่วยกันพัฒนาประเทศ

ในหลายปีหลังได้เกิดกระแสคนผิวขาวอพยพกลับบ้านเกิด โดยสถิติในช่วงสิบปีสุดท้ายกลับมาแล้วกว่า 3 แสนคน

อย่างไรก็ตาม แม้เราจะอยู่ในแอฟริกาใต้เพียงไม่นาน แต่ผมก็สังเกตเห็นว่าเขาไม่ได้อยู่แบบปะปนกัน ชุมชนส่วนใหญ่ยังมีลักษณะเป็นชุมชนของคนผิวขาวหรือผิวสีอย่างใดอย่างหนึ่ง

ทั้งๆ ที่สีผิวแตกต่างกันมาก และภายในสังคมเดียวกันส่วนใหญ่ต่างคนต่างอยู่ แต่เขาก็ไม่ทะเลาะกัน บ้านเมืองแอฟริกาใต้ที่ผมเห็นมีความสงบสุขกว่าที่ผมคาดหมายไว้ก่อนการเดินทางเป็นอันมาก

ในทางกลับกัน เราจะเห็นว่าในประเทศอย่างซีเรีย อียิปต์ ยูเครน รวมทั้งในประเทศไทยของเราเองด้วย คนสีผิวเดียวกัน เชื้อชาติเดียวกันแท้ๆ ยังทะเลาะเบาะแว้งเข่นฆ่ากันเอง บ้างก็เพราะเหตุผลทางศาสนา บ้างก็เพราะลัทธิการปกครอง แต่ที่น่าสังเวชที่สุด คือ เพื่อผลประโยชน์ของวงศ์ตระกูล

แอฟริกาใต้สงบและสันติอยู่ได้ทุกวันนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลพวงของวิสัยทัศน์และคุณงามความดีของแมนเดลาโดยเฉพาะ

อย่างไรก็ตาม แมนเดลาเองก็เป็นปุถุชน ไม่ได้เป็นผู้วิเศษในทุกๆ เรื่อง แอฟริกาใต้จึงยังมีปัญหาเศรษฐกิจและสังคมที่เรื้อรังอยู่หลายเรื่อง ทั้งๆ ที่ธรรมชาติเป็นใจ มีทรัพยากรล้ำค่ามากมาย ทั้งเพชรและทอง ประชากรก็ยังน้อย เพียงไม่ถึง 50 ล้านคน เปรียบกับอาณาเขตที่กว้างใหญ่ไพศาล คือใหญ่กว่าไทยกว่าเท่าตัว

ปัญหาพื้นฐานของแอฟริกาใต้ คือ มีความเป็นรัฐสวัสดิการสูง ทำให้ธุรกิจเอกชนไม่ใคร่จะเฟื่องฟู อัตราการว่างงานสูง และมีช่องว่างระหว่างรายได้มาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งระหว่างคนผิวขาวกับคนผิวสี

กล่าวกันว่า ปัญหาการว่างงานและความยากจนทำให้โจรผู้ร้ายชุกชุม จนพวกเรานักท่องเที่ยวต้องถูกเตือนไม่ให้ออกไปเดินเล่นในเวลากลางคืน

ปัญหาเหล่านี้เกิดขึ้นทั้งๆ ที่โดยรวมประเทศของเขาเจริญกว่าเรา และรายได้เฉลี่ยต่อหัวสูงกว่าเราค่อนข้างมาก

เขาเจริญถึงขั้นจัดแข่งขันฟุตบอลโลกได้เมื่อหลายปีก่อน

เรื่องที่เขาน่าจะมาเรียนรู้จากเรา และนำไปใช้ในการพัฒนาประเทศและสร้างงานอย่างจริงจัง คือ เรื่องการท่องเที่ยว แต่ดูเหมือนเขาจะยังไม่ให้ความสำคัญกับเรื่องนี้เท่าที่ควร ทั้งๆ ที่น่าจะมีโอกาสประสบความสำเร็จสูง

ผมขอถือโอกาสแนบภาพสวยๆ ที่เราเห็นมาให้ดูเป็นตัวอย่าง