สมเด็จพระศรีสุลาไลย (๒)

ความสนิทสนมและเคารพนับถือระหว่างเจ้าคุณจอมมารดาเรียม กับเจ้าฟ้ารอด เป็นที่ประจักษ์แก่คนทั้งหลาย และเป็นเรื่องที่เล่าสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบันนี้ คือ เมื่อครั้งสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี จะเสด็จออกจากพระบรมมหาราชวังไปประทับ ณ พระราชวังเดิมกับสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจุฑามณี พระราชโอรสพระองค์น้อยในบั้นปลายพระชนม์ชีพนั้น เจ้าคุณจอมมารดาเรียม ซึ่งเวลานั้นพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 พระราชโอรส เสด็จขึ้นเถลิงราชสมบัติและได้สถาปนาพระอิสริยยศเจ้าคุณจอมมารดาเรียมเป็นสมเด็จพระศรีสุลาไลยแล้ว ได้ทรงเชิญหีบพระศรี (หีบหมาก) ตามไปส่งเสด็จถึงตำหนักแพ เมื่อสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี ทรงก้มพระองค์รับหีบพระศรีนั้น สมเด็จพระศรีสุลาไลยก็ทรงกราบถวายบังคมส่งเสด็จ สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี รับสั่งว่า “ลาก่อนละนะเรียม”

เจ้าคุณจอมมารดาเรียมได้ทุ่มเทเอาใจใส่อบรมบ่มเพาะพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ คือ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทับ เป็นอย่างดี ซึ่งภายหลังเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติแล้ว ก็ได้สถาปนาพระอิสริยยศให้เป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ทรงเป็นพระราชโอรสที่ทรงมีพระปรีชาสามารถ เฉลียวฉลาด เป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัยให้ปฏิบัติพระราชกิจแทนพระองค์อย่างสำคัญ ทรงโปรดฯ ให้กำกับการกระทรวงการต่างประเทศและการคลัง และพระราชทานวังที่ประทับให้ คือ วังท่าพระ ซึ่งเจ้าคุณจอมมารดาเรียมก็ได้ตามออกไปคอยดูแลปรนนิบัติและช่วยเหลือในกิจการงานทั้งปวงของพระโอรสอย่างเต็มที่

ต่อมาภายหลังเมื่อสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรี ซึ่งทรงกำกับการกระทรวงมหาดไทยและกระทรวงวัง และกรมพระราชวังบวรมหาเสนานุรักษ์ ผู้ทรงทำหน้าที่กำกับดูแลราชการแผ่นดินต่างพระเนตรพระกรรณสิ้นพระชนม์ลง พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ก็ทรงมอบหมายพระราชกิจให้พระเจ้าลูกยาเธอกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ทรงรับผิดชอบในการบริหารทั้งหมดทั้งปวง ด้วยพระปรีชาสามารถและความไว้วางพระราชหฤทัยของสมเด็จพระบรมชนกนาถ พระราชกิจในการบริหารบ้านเมืองจึงตกอยู่ภายใต้ความควบคุมของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ และวังท่าพระ อันเป็นที่ประทับของพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ จึงคลาคล่ำไปด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ผู้น้อย พ่อค้าประชาชน พลเรือน ซึ่งล้วนแล้วแต่มีพระชนมายุหรือผู้คนรุ่นราวคราวเดียวกัน มาร่วมพบปะสังสรรค์ ประชุมปรึกษาหารือเรื่องราชการทั้งก่อนและหลังเข้าเฝ้าฯ เพื่อฟังข้อราชการในพระบรมมหาราชวัง โดยผู้ที่อำนวยความสะดวกเรื่องอาหารการกินและการเลี้ยงดูแขกเหรื่อทั้งหลายด้วย อัธยาศัยไมตรีผูกจิตผูกใจผู้คนทั้งหลาย คือ เจ้าคุณจอมมารดาเรียม ซึ่งมีส่วนเสริมบารมีและความจงรักภักดีให้เกิดแก่พระโอรสเป็นอย่างมาก

เมื่อสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ เสด็จเสวยราชสมบัติเป็นพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระอิสริยยศเจ้าคุณจอมมารดาเรียม เป็นกรมสมเด็จพระศรีสุลาไลยสมเด็จพระราชชนนีพันปีหลวง และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาวัดเฉลิมพระเกียรติเพื่อเป็นอนุสรณ์เชิดชูพระเกียรติสมเด็จพระราชชนนีพันปีหลวง ณ สถานที่อันเคยนิวาสสถานเดิมของสมเด็จพระราชชนนี ณ ริมแม่น้ำเจ้าพระยา จ.นนทบุรี กรมสมเด็จพระศรีสุลาไลยได้ทอดพระเนตรเห็นความเป็นปึกแผ่นและความเจริญรุ่งเรืองของชาติบ้านเมือง จากความสำเร็จในการบริหารราชการแผ่นดินของพระราชโอรสอันเป็นที่รักยิ่งของพระองค์ด้วยพระทัยอันเปี่ยมสุข พระองค์จึงทรงดำรงพระชนม์ชีพในบั้นปลายด้วยการสร้างบุญสร้างกุศล เข้าสู่พระศาสนาด้วยความสงบร่มเย็นจนกระทั่งเสด็จสวรรคต เมื่อวันที่ 17 ต.ค. 2380