ต้องปฏิรูปวัฒนธรรมการเมือง

โดย...ทีมข่าวการเมือง

ความพยายามปฏิรูปประเทศไทย โดยเฉพาะการขจัดระบบทุจริตคอร์รัปชั่น ซึ่งส่งผลกระทบต่อการพัฒนาชาติแน่นอนว่าส่วนหนึ่งที่ต้องได้รับการแก้ไข คือ “วัฒนธรรมทางการเมือง” เพราะถือเป็นปัจจัยสำคัญไม่น้อยและอาจเชื่อมถึงปัญหาต่างๆ ตามมามากมาย

สุรชัย ศิริไกร อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มองว่า วัฒนธรรมทางการเมือง เป็นเรื่องที่สำคัญมาก โดยเฉพาะประเทศที่เป็นประชาธิปไตย ต้องมีวัฒนธรรมประชาธิปไตยด้วย แต่สำหรับประเทศไทยยังขาดในเรื่องนี้มากพอสมควร

ทั้งนี้ วัฒนธรรมประชาธิปไตยมีหลักสำคัญอยู่ 45 ประการ คือ 1.ประชาชนต้องมีความอดทน ซึ่งหมายถึงต้องอดทนรับฟังความเห็นจากทุกฝ่าย 2.ประเทศประชาธิปไตย มันขึ้นกับวัฒนธรรม ซึ่งประชาชนต้องมีความรู้และความเข้าใจหลักประชาธิปไตยอย่างแท้จริงว่าคืออะไร

“ที่ผ่านมา พบว่า เราไม่มีวัฒนธรรมดังกล่าว ประชาชนไม่เคยปลูกฝังเรื่องประชาธิปไตยที่แท้จริง 80 ปี หลัง พ.ศ. 2492 ประชาชนส่วนใหญ่ภายใต้ระบอบเผด็จการ เพราะถ้ามีรัฐบาลหนึ่งอ้างตัวว่ามาจากการเลือกตั้ง แล้วเป็นประชาธิปไตย ถือว่าเป็นความเข้าใจผิดอย่างร้ายแรง ดังนั้น ประชาชนต้องมีความรู้ว่าอะไรคือประชาธิปไตย”

3.ประชาชนต้องมีความรับผิดชอบในการสนับสนุน โดยเฉพาะการมีส่วนร่วมทางการเมือง แม้ปัจจุบันมีประชาชนเข้ามามีส่วนในเรื่องดังกล่าวจำนวนมากขึ้น แต่ประชาชนก็ยังมีความคิดเห็นแตกแยกกันไป เห็นไม่ตรงกันว่าประชาธิปไตยคืออะไร

และ 4.ประชาธิปไตยจะเกิดขึ้นได้ ต้องมีขบวนการเรียนรู้ เฉกเช่นโลกตะวันตกใช้เวลานานกว่า 200 ปี จึงเกิดการพัฒนา แต่ประเทศไทยมีเวลาน้อยเกินไป ไม่มีประสบการณ์ประชาธิปไตยมากเท่าควร ดังนั้น ต้องมีการพัฒนาให้ความรู้ และประชาชนต้องอดทน รับผิดชอบ ที่สำคัญต้องเข้าใจ มีส่วนร่วมทางการเมืองรวมถึงบทบาทของรัฐบาล

อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้เห็นได้ว่านักการเมืองมีบทบาทสำคัญที่สุด แต่เมื่อเป็นหุ่นเชิด ก็ไม่รู้หน้าที่ตัวเอง จึงเป็นเรื่องลำบาก สถาบันวิจัยประชาธิปไตยของประเทศตะวันตก ระบุว่า ประเทศในเอเชียมีความบกพร่องในเรื่องประชาธิปไตย โดยเฉพาะไทย ที่สถานภาพต่ำลงทุกวัน

“เราจะเห็นว่าเสรีภาพ เราก็ไม่มี เพราะฝ่ายหนึ่งถ่ายทอดข้อมูลก่อให้เกิดความเชื่อในกลุ่มของตัวเองและปัญหาคอร์รัปชั่น ไม่มีโปร่งใส อย่างกรณี ถวิล เปลี่ยนศรี ที่มีการใช้อำนาจผิดของรัฐทั้งหมด เรายังไม่สามารถที่จะเป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์ได้ หากประชาชนไม่เข้าใจเนื้อหา อีกฝ่ายจะบอกตัวเองมาจากการเลือกตั้ง ไม่รับผิดชอบ ไม่มีการตรวจสอบ และที่สำคัญ ไม่รับอำนาจองค์กรอิสระทั้งหมด ทุกอย่างจบ เป็นประชาธิปไตยไม่ได้ ดังนั้น เป็นเรื่องต้องใช้เวลานานพอสมควร”

สุรชัย ระบุว่า หากดำเนินให้เห็นผลอย่างรวดเร็วในตอนนี้คงทำได้ลำบาก เพราะประชาชนถูกเสี้ยมให้แตกแยก ที่สำคัญมีการบิดเบือนข้อมูลข้อเท็จจริง เพราะปัจจุบันมีสื่อ มีกลุ่ม ให้ข้อมูลกับฝ่ายตัวเอง ดังนั้น เมื่อข้อมูลไม่ตรงกัน ถือเป็นเรื่องอันตราย โดยเฉพาะเรื่องระบบการปกครอง สถาบันประชาธิปไตย องค์กรอิสระ ถูกบิดเบือน จึงทำให้ประชาชนเกิดความสับสน จนเกิดความขัดแย้งเช่นปัจจุบัน

ขณะที่ สิริพรรณ นกสวน สวัสดี อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ความเห็นว่า การปฏิรูปประเทศ กับการปฏิรูปวัฒนธรรมทางการเมือง เสมือนหนึ่งไม่ได้เป็นปัจจัยเดียวกัน อีกทั้งยังถือเป็นคำถามที่กว้างมาก แต่เบื้องต้นในหลายประเทศกับการปฏิรูปประเทศ ต้องชัดเจนว่าจะทำอะไร

ทว่า การปฏิรูปที่กำลังพูดถึง ณ ปัจจุบัน จากหลายฝ่าย เช่น กปปส. แม้กระทั่งรัฐบาล เห็นตรงกัน คือให้มีการปฏิรูปสถาบันการเมือง และองค์กรต่างๆ

อย่างไรก็ตาม ถามว่าวัฒนธรรมการเมืองถ้าไม่ได้รับการปฏิรูป แล้วปฏิรูปสถาบันการเมืองอย่างเดียว ก็อาจไม่ได้ผล ดังนั้น หากมองประเด็นนี้ จะปฏิรูปการเมืองต้องตั้งโจทย์ให้อยู่ภายใต้กรอบประชาธิปไตย เพราะวัฒนธรรมการเมือง ในโลกนี้มีหลายแบบ และต้องสอดคล้องกับรัฐนั้นๆ ซึ่งอาจไม่เป็นประชาธิปไตยก็ได้

“โจทย์ที่เราพูดกันอยู่ตอนนี้ไม่ตรงกัน หากจะดำเนินเรื่องดังกล่าวต้องตั้งโจทย์ให้อยู่ในระบบเสรีประชาธิปไตย ถ้าไม่เอาโจทย์นี้ตั้ง จะเป็นการปฏิรูปคนละกระแส คนละวิธี เหมือนเวลา กปปส.พูดเรื่องการปฏิรูปการเมือง และสิ่งที่สุเทพบอกพระบรมราชโองการทูลเกล้าฯ ถวายแม้ทำได้ แต่ไม่ได้อยู่ภายใต้กรอบประชาธิปไตย คำถาม คือ จะทำให้สอดคล้องกับรูปแบบรัฐนั้นๆ อย่างไร”