ปฏิรูปองค์กรอิสระ เพิ่มระบบถ่วงดุล

โดย..นิติพันธุ์ สุขอรุณ

ท่ามกลางสถานการณ์ทางการเมืองดุเดือดมาตลอดหลายปี กลุ่มการเมืองแต่ละฝ่ายพยายามเคลื่อนไหวเรียกร้องให้เกิดการปฏิรูปครั้งใหญ่ในเรื่องต่างๆ และหนึ่งในเรื่องที่ถูกเสนอให้มีการปฏิรูปคือ “องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ”

พวงทอง ภวัครพันธุ์ อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เสนอแนวความคิดว่า มีความจำเป็นที่จะต้องปฏิรูปองค์กรอิสระ เนื่องจากองค์กรเหล่านี้มีการเลือกปฏิบัติอย่างชัดเจนต่อกลุ่มการเมืองต่างๆ ซึ่งต้องย้อนไปเริ่มที่หลังเหตุการณ์รัฐประหาร ที่กลุ่มการเมืองหนึ่งทำอะไรก็แล้วแต่ จะถูกฟันธงให้มีความผิดเสมอ แต่ถ้าเป็นกลุ่มการเมืองอีกฝ่ายหนึ่งจะรอดพ้นคดีทุกครั้ง

สำหรับสาเหตุที่องค์กรอิสระถูกมองว่าลำเอียง พวงทอง อธิบายว่า เกิดจากคณะกรรมการนำตัวเองเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของความขัดแย้งทางการเมือง และมีจุดยืนที่ชัดเจนในการต่อต้าน พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี ที่มองว่าทักษิณเป็นปัญหาหลักของสังคม แทนที่จะยึดอยู่กับบทบาทหน้าที่ของตัวเองอย่างเที่ยงธรรม แต่กลับใช้อำนาจที่ตัวเองมีอยู่มุ่งกำจัดกลุ่มการเมืองฝ่ายตรงข้าม

ทั้งนี้ การปฏิรูปองค์กรอิสระ ควรต้องมีกลไกถ่วงดุลตรวจสอบให้มากขึ้น และทำให้ที่มาขององค์กรเหล่านี้ยึดโยงอยู่กับประชาชนให้มากยิ่งขึ้น แต่ปัจจุบันไม่มีสิ่งเหล่านี้เลย เพราะที่มาขององค์กรมาจากคนกลุ่มเดียวกันที่แต่งตั้งกันเอง ตรวจสอบกันเอง ซึ่งการแต่งตั้งขึ้นมานั้น ประชาชนไม่ได้มีส่วนร่วมได้เลย

เช่นที่มาของ สว.ที่มาจากการแต่งตั้ง ประกอบด้วย กรรมการสรรหา 7 คน คือ ประธานศาลรัฐธรรมนูญ ประธานกรรมการการเลือกตั้ง ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน ประธานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ และประธานคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ตุลาการศาลปกครองสูงสุด และผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งทั้งหมดนี้คือคนทำหน้าที่ในการสรรหา สว.จากการแต่งตั้ง นี่คือ ตุลาการภิวัฒน์ ฉะนั้นถ้ามีการฟ้องร้องกล่าวโทษประธานศาลรัฐธรรมนูญ แล้วประชาชนรวบรวมรายชื่อยื่นถอดถอน ยื่นเรื่องไปที่วุฒิสภาเป็นผู้ถอดถอน ซึ่งวุฒิสภาครึ่งหนึ่งมาจากการแต่งตั้งที่มีความคิดโอนเอียงไปทางกลุ่มอำนาจเดิม หรือพวกอนุรักษนิยม ฉะนั้นการถอดถอนตุลาการที่เขาแต่งตั้งมาจึงเป็นไปไม่ได้เลย ดังนั้นโมเดลเริ่มต้นของการปฏิรูปองค์กรอิสระจะต้องมีการเลือกตั้งบุคคลเข้ามาดำรงตำแหน่ง และให้มีรูปแบบการตรวจสอบจากประชาชนมากขึ้น

ด้าน สมชาย แสวงการ สว.สรรหา กล่าวสนับสนุนให้มีการปฏิรูปองค์กรอิสระเช่นกัน แต่ควรปฏิรูปในมิติของกรอบระยะเวลาการทำงานที่ต้องกระชับ รวดเร็ว ในการตรวจสอบเรื่องทุจริตที่มีนักการเมืองเข้าไปเกี่ยวข้อง เพราะที่ผ่านมาคดีที่มีความสำคัญ เช่น โครงการรับจำนำข้าว ใช้เวลาพิจารณานานเกินไป ซึ่งทำให้เกิดผลกระทบต่อเศรษฐกิจ สังคม อย่างมาก

ในส่วนของการกล่าวอ้างว่า องค์กรอิสระไม่สามารถตรวจสอบได้นั้นไม่เป็นความจริง เพราะมีขั้นตอนกระบวนการตรวจสอบอย่างละเอียดจากวุฒิสภา ในการแต่งตั้งถอดถอน ขณะเดียวกันองค์กรเหล่านี้หากทำผิดจะมีโทษเป็นสองเท่ามากกว่าประชาชนทั่วไป และยังมีการยื่นฟ้องต่อศาลดำเนินคดี ซึ่งมีคนไปแจ้งความต่อศาลรัฐธรรมนูญ แจ้งความต่อ ป.ป.ช.เต็มไปหมด แล้วอย่างนี้จะบอกว่าไม่มีการถ่วงดุล ถือเป็นการพูดฝ่ายเดียว

สมชาย กล่าวอีกว่า ปัญหาที่มีการโจมตีองค์กรอิสระไม่มีความเป็นกลางนั้น เกิดจากความไม่พอใจเวลาองค์กรเหล่านี้ทำหน้าที่ตัดสิน เพราะ สส.ของพรรครัฐบาลพยายามอ้างว่าต้องมาจากการเลือกตั้งเท่านั้นถึงจะเป็นการยึดโยงกับประชาชน จึงต้องถามกลับว่า กระบวนการเลือกตั้งที่ได้ สส.เข้ามาใช้อำนาจรัฐในการเลือกตั้งประธานศาลรัฐธรรมนูญ ประธานศาลฎีกา ป.ป.ช. ถ้าทำเช่นนี้บอกได้เลยว่าเท่ากับเป็นแก๊งโจรที่มีอำนาจรัฐแล้วอย่างนี้จะให้ศาลไปตัดสิน สส.ทุจริตได้อย่างไร อย่างนี้ไม่เรียกว่าระบบถ่วงดุล แต่เป็นการใช้เสียงข้างมากกำหนดชะตากรรมประเทศ

“ถ้าต้องการให้เกิดการถ่วงดุลองค์กรอิสระ ก็ต้องมาหาวิธีที่เป็นระบบถ่วงดุลตรวจสอบเพิ่มขึ้น ไม่ใช่มาบอกว่าองค์กรอิสระต้องยึดโยงกับประชาชน แล้วทีใครจะมาเป็นนายกรัฐมนตรี หรือจะส่งใครลงสมัคร สส. ทั้งหมดนี้ถูกกำหนดจากนายทุนพรรคคนเดียวเป็นผู้เลือก ไม่เห็นมีการสำรวจความคิดเห็นของประชาชนเลย นี่เท่ากับไม่ได้ยึดโยงกับประชาชน ไม่ใช่ประชาธิปไตย”

อย่างไรก็ตาม ปัญหาความขัดแย้งที่เกิดขึ้นในสังคมนั้น ไม่ได้เกิดจากองค์กรอิสระทำหน้าที่ไม่เป็นกลาง แต่เกิดจากคนที่ลุแก่อำนาจและอยากได้อำนาจมาก และพอเขาตรวจสอบก็ไม่พอใจ ซึ่งองค์กรอิสระต้องทำหน้าที่เมื่อมีคนมาร้องคดี ตัวอย่างของปัญหาที่ไม่จบสิ้น เช่น พ.ต.ท.ทักษิณ ถูกศาลสั่งจำคุก 2 ปี แต่เขาไม่เคยยอมรับผิดแม้แต่น้อย ขณะเดียวกันเขาเองก็ใช้ศาลฟ้องร้องดำเนินคดีกับคนอื่นๆ เต็มไปหมด หรือถ้าองค์กรอิสระตัดสินถูกใจ พ.ต.ท.ทักษิณก็จะบอกว่าตัดสินได้ยุติธรรม ถ้าคิดอย่างนี้บ้านเมืองจะอยู่อย่างไร ดังนั้นทุกฝ่ายต้องยอมรับคำตัดสิน ไม่ใช่ไม่ยอมรับแล้วมาเรียกร้องให้ล้มองค์กรอิสระ