อาลัย(วัน)ช้างไทย

หลายคนไม่รู้ว่าประเทศไทยมีวันของช้าง ... 13 มี.ค.ของทุกปีเป็น “วันช้างไทย”

แทบไม่มีใครสนใจ น้อยรายนักที่จะเห็นคุณค่า ... ไม่เป็นไร ไม่แปลก เพราะผมเองก็ไม่ได้รู้สึกแตกต่างไปจากคุณๆ

คนเมืองเติบโตจากครอบครัวคนชั้นกลางเต็มขั้นอย่างผม ประสบการณ์ร่วมกับช้างเดิมทีมีเพียงสอง หนึ่ง คือ ช้างตาม่อยในสวนสัตว์ อีกหนึ่ง คือ ช้างเร่ร่อนร่างกายผุพังบนถนน นอกจากนี้แล้ว แทบไม่เคยเฉี่ยวองศาได้สัมผัส

ทว่า ระยะหลังมานี้ 2-3 ปีที่ผ่านมา คนเมืองที่ครึ่งหนึ่งของวันจมอยู่แต่ในห้องแอร์อย่างผม กลับรู้สึกว่า “ช้าง” เข้ามาใกล้ตัวเรื่อยๆ อย่างน้อยก็หนึ่งจากข่าวสารสื่อมวลชนล่ะ

ก่อนหน้าวันช้างไทยเพียง 1 วัน ปรากฏข่าวช้าง 3 ตัว ถูกรถชนล้มกลางป่า ตาย 1 เจ็บ 2 ที่เขาอ่างฤๅไน จ.ระยอง ... กำลังหากินอยู่ในที่ของมัน ต้องมาตกตายแบบไม่มีเหตุมีผล

“จากการสอบสวนทราบว่า คนขับรถปาเจโร่ขับมาด้วยความเร็วสูง เมื่อถึงจุดเกิดเหตุมีช้างป่า 3 ตัว ออกมาเดินหากินบนถนน ทำให้รถชนช้างเข้าอย่างจังและตกลงข้างทาง จังหวะเดียวกันนั้นมีรถบรรทุก 6 ล้อ ผ่านมาชะลอดูเหตุการณ์ ทำให้รถกระบะที่วิ่งตามหลังมาพุ่งชนกับรถบรรทุกอีกครั้ง มีผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์นี้ทั้งสิ้น 6 คน” สื่อมวลชนรายงาน

 

ภายหลังเกิดเหตุ วิชิต ชาตไพสิฐ ผวจ.ระยอง ระบุว่า ควรมีมาตรการป้องกันที่ดีกว่านี้ โดยจะต้องตรวจตราและกันไม่ให้ช้างออกมาในพื้นที่หมู่บ้าน

นิพนธ์ โชติบาล รักษาการอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช บอกว่า ปัญหาเรื่องช้างป่าออกมานอกป่าแล้วถูกรถชนนั้น เป็นปัญหาที่แก้ไม่ตก ทางแก้คือ ควรทำสถานที่กักกันช้าง บริเวณเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤๅไน เป็นพื้นที่ภูเขาล้อมรอบ 4 ด้าน โดยกรมอุทยานฯ จะทำรั้วไฟฟ้าและจับช้างที่ชอบออกมานอกป่าไปไว้ในนั้น

คำถามคือ ... เป็นความผิดช้างที่ออกมาจากป่า? คำถามที่ตามมาคือ ... งั้นก็ไม่จำเป็นต้องมีคนรับผิดชอบ?

ตามวิถีของช้างแล้วโดยปกติจะกระจายตัวอยู่ตามผืนป่า ทว่าปัจจุบันผืนป่ากลับถูกบุกรุกขาดวิ่นไม่ต่อเนื่อง ช้างในแต่ละพื้นที่จึงตกอยู่ในสภาพไม่ต่างจากติดเกาะ ไม่สามารถข้ามไปมาระหว่างพื้นที่ได้ ... หรือถ้าข้ามออกมา ก็มีสภาพอนาถอย่างที่พบเห็น

ปัญหาการบุกรุกป่าดังกล่าว ยังทำให้ช้างที่อยู่ในพื้นที่จำกัดจำเป็นต้องผสมพันธุ์ภายในหมู่เครือญาติกันเอง นำไปสู่การเกิดลักษณะด้อย เกิดโรคทางพันธุกรรม นำไปสู่การเสียชีวิตและการสูญพันธุ์ในที่สุด

นอกจากนี้ ปัญหาจากคนเข้าไปใช้พื้นที่ป่าบริเวณแหล่งน้ำอาศัยหากิน ซึ่งนั่นเป็นพื้นที่หลบภัยสำคัญของโขลงช้าง ในฤดูฝนที่ยังมีอาหารสมบูรณ์ช้างสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ แต่เมื่อถึงฤดูแล้งอาหารและน้ำขาดแคลน ช้างจึงต้องเข้ามาหากินผลผลิตทางการเกษตรในพื้นที่เกษตรกรรมของมนุษย์

ที่สุดแล้ว ... ก็เกิดความสูญเสียขึ้นอีก

ทุกวันนี้ พื้นที่ที่มีปัญหาดังกล่าวในระดับรุนแรงมีด้วยกัน 7 แห่ง ประกอบด้วย อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน อุทยานแห่งชาติกุยบุรี อุทยานแห่งชาติทองผาภูมิ อุทยานแห่งชาติทับลานปางสีดา เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤๅไน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง

สำหรับสถานการณ์ช้างในปัจจุบัน ขณะนี้มีช้างป่าประมาณ 3,000-3,500 ตัว พบกระจายในป่าอนุรักษ์ 68 แห่ง โดยสถานภาพของช้างป่าถือว่าใกล้สูญพันธุ์ ส่วนช้างเลี้ยงมีประมาณ 3,200 เชือก

สำหรับ “วันช้างไทย” ในปีนี้ ภาคส่วนต่างๆ ก็ดาหน้าออกมาระลึกถึงทรัพยากรสัตว์ที่กำลังจะหมดไปอย่างถาวร ทุกฝ่ายเห็นคุณค่าและร้อยทั้งร้อยเห็นตรงกันว่าจำเป็นอนุรักษ์โดยใช้มาตรการที่เข้มข้นเข้มงวด

มานิต เตชอภิโชค รองปลัดกรุงเทพมหานคร บอกว่า ตั้งแต่ที่กรุงเทพมหานครประกาศใช้ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร เรื่องการควบคุมการนำช้างมาหารายได้ในเขตกรุงเทพมหานครตั้งแต่ปี 2553 จนถึงปัจจุบันยังไม่มีรายงานการกระทำผิด หรือนำช้างมาเร่ร่อนในพื้นที่อีกเลย

ว่ากันตามความจริงเสียยิ่งกว่าจริงนะครับ ... ตามสถานที่ท่องเที่ยวย่านชาวต่างชาติใน กทม.ยังมีช้างตัวเป็นๆ เดินอยู่เรี่ยราด โดยเฉพาะพื้นที่ใกล้ๆ ศาลาว่าการ กทม. พบเห็นได้ง่ายมาก

ไม่อยากเอะอะอะไรก็โทษมนุษย์ แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นทั้งหมดก็เพราะมนุษย์ทั้งนั้นแหละ