เข็นกองทุนชาวนาซุกหนี้เงินกู้ชาวนา

โดย...เกียรติศักดิ์ ผิวเกลี้ยง

ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) โหมโรงกองทุนชาวนาเป็นการใหญ่ หลังจากผ่านความเห็นชอบจากคณะกรรมการของธนาคารเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา สัปดาห์นี้ก็ได้ฤกษ์ตีฆ้องรับบริจาคเงินผู้ใจบุญที่อยากช่วยชาวนา

อย่างไรก็ตาม การตั้งกองทุนชาวนาครั้งนี้ไม่ได้ผ่านความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีรักษาการ โดย ธ.ก.ส.อ้างว่าเป็นการดำเนินการของธนาคารเอง แต่มีการมองว่าเป็นการหลบเลี่ยงไม่ให้รัฐบาลรักษาการต้องเผชิญกับการทำผิดกฎหมายรัฐธรรมนูญมาตรา 181 (3) ที่รัฐบาลรักษาการไม่สามารถอนุมัติเรื่องใหม่ที่มีผลผูกพันกับรัฐบาลใหม่ได้ และยังผิดมาตรา 181 (4) ที่ใช้ทรัพยากรของรัฐเพื่อเป็นประโยชน์ต่อการเลือกตั้ง

แต่แม้จะเลี่ยงบาลีอย่างไร ก็อาจขว้างงูไม่พ้นคอ เมื่อดูจากรูปแบบของกองทุนชาวนา ที่เดิมจะมีเพียงการรับบริจาคเงินจากผู้ใจบุญเพื่อมาจ่ายหนี้ที่รัฐบาลค้างชำระชาวนาในฤดูกาลผลิต 2556/2557 กว่า 1 ล้านราย เป็นเงิน 1.3 แสนล้านบาท

แต่เมื่อคลอดของจริงออกมา ธ.ก.ส.ตัดแต่งพันธุ์ใส่เงินกู้เข้าไปเป็นรูปแบบหนึ่งของกองทุนด้วย ส่งผลให้กองทุนชาวนากลายเป็นลูกผสมทันที มีทั้งกองทุนที่ได้จากคนใจบุญที่ไม่ต้องการเงินคืน กองทุนที่รับฝากเงินจากคนที่ได้ภาพว่าใจบุญ แต่ไม่อยากเสียเงินเปล่า และกองทุนรับฝากจากคนที่อยากทำบุญ แต่ไม่อยากเสียเงินต้นและยังต้องได้ดอกผลอีกด้วย

กลายเป็น 3 ร่างในกองทุนเดียวกัน คือ กองทุนแรก รับแต่เงินบริจาค กองที่สอง รับฝากเงินโดยไม่จ่ายดอกเบี้ย คือผู้บริจาคได้เงินต้นคืน และกองที่สาม คือฝากเงินและได้ดอกเบี้ย 0.63% โดย ธ.ก.ส.ประเดิมควักให้ 10 ล้านบาท บริจาคให้กองทุน และอีก 100 ล้านบาท ฝากแบบไม่คิดดอกเบี้ย เริ่มตั้งแต่วันนี้ และสิ้นสุดเดือน มิ.ย. 2557 ขณะที่กองทุนจะมีอายุถึงเดือน ธ.ค. 2557

มีการตั้งเป้าว่าทั้ง 3 กองทุนจะระดมเงินได้ 2 หมื่นล้านบาท และเมื่อกระทรวงพาณิชย์ได้เงินจากการระบายข้าวในสต๊อกรัฐบาล ก็จะมาคืนกองทุน และนำไปใช้คืนผู้ฝากเงินในกองทุนที่ 2 และ 3

ธ.ก.ส.ประเมินว่าจะมีภาระจ่ายดอกเบี้ยให้ผู้ฝากเงิน 126 ล้านบาท โดยจะใช้งบประมาณปี 2557 ที่ ธ.ก.ส.ตั้งไว้ใช้กับโครงการรับจำนำข้าว และยังมีแนวคิดจะเพิ่มอัตราดอกเบี้ย เพื่อดึงดูดเงินฝากให้ได้ตามเป้า 2 หมื่นล้านบาท ยิ่งเป็นการแปลงร่างจากกองทุนบริจาคเป็นกองทุนเงินกู้เพื่อหาเงินมาจ่ายหนี้ชาวนามากขึ้น

อย่างไรก็ดี การตั้งกองทุนชาวนายังมีอีกหลายจุดที่มองได้ว่าเป็นการอำพรางการกู้เงินมาจ่ายหนี้ชาวนา หลังจากรัฐบาลกู้เงินสารพัดรูปแบบจากรัฐวิสาหกิจและธนาคารของรัฐไม่ได้ ธ.ก.ส.จึงต้องเดินหน้ากองทุนชาวนา ส่วนหนึ่งเพื่อลดความไม่พอใจของรัฐบาลที่มีต่อ ธ.ก.ส. ที่ทำให้การกู้เงินอินเตอร์แบงก์ล้ม และยังป้ายความรับผิดชอบให้รัฐบาลว่าเป็นผู้ดำเนินการ ส่อผิดกฎหมายรัฐธรรมนูญมาตรา 181 (3) และ (4) ทันที

แต่การตั้งกองทุนชาวนามีแนวโน้มจะกลายเป็นระเบิดเวลาของ ธ.ก.ส.ในอนาคตอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เริ่มตั้งแต่การตั้งกองทุนชาวนา โดยไม่มีมติจาก ครม.สามารถทำได้หรือไม่ และการนำเงินของ ธ.ก.ส.ไปบริจาคและฝากแบบไม่คิดอัตราดอกเบี้ย ถือว่าเข้าเนื้อเต็มๆ เพราะเงินก้อนนี้สามารถนำไปลงทุนหาดอกผลได้ ความเสียหายที่เกิดขึ้นนี้ปกติ ธ.ก.ส.ต้องขอความเห็นชอบจาก ครม. แต่ครั้งนี้กลับใจแข็ง ไม่เสนอ ครม.

ยิ่งเทียบกับกรณีที่ ธ.ก.ส.กู้แบบอินเตอร์แบงก์จากธนาคารออมสินล็อตแรก 5,000 ล้านบาท ที่แม้จะถูกเรียกเงินคืน แต่ ธ.ก.ส.ยังบ่ายเบี่ยงให้รัฐบาลจ่ายดอกเบี้ย เพราะถือว่าคลังเป็นผู้จัดหา แม้ว่าสุดท้ายต้องควักเนื้อจ่ายไป 3 ล้านกว่าบาท แต่เที่ยวนี้ ธ.ก.ส.ยอมเข้าเนื้อโดยไม่พูดอะไรเลย ทั้งที่เป็นเงินจำนวนมากกว่า

นอกจากนี้ การที่อ้างว่ากองทุนชาวนาเป็นเรื่องที่ ธ.ก.ส.ดำเนินการเอง แต่ทำไม ธ.ก.ส.ไม่รับภาระจ่ายดอกเบี้ยเอง แต่ต้องขอเงินงบประมาณปี 2557 มาจ่ายดอกเบี้ย กองทุนนี้จึงดูแปลกกว่าที่นึก และพิลึกกว่าที่คิด

ยังไม่รวมประเด็นที่ว่า ธ.ก.ส.จะขอเงินงบประมาณมาจ่ายดอกเบี้ยได้หรือไม่ กองทุนชาวนาเพิ่งเป็นโครงการที่คิดขึ้นสดๆ ร้อนๆ ไม่ได้เป็นโครงการที่ถูกบรรจุไว้ใน พ.ร.บ.งบประมาณ ปี 2557 จู่ๆ จะไปล้วงเงินงบประมาณมาจ่ายได้หรือ

และหากไม่สามารถล้วงเงินงบประมาณมาได้ สิ่งที่จะตามมาคือ ธ.ก.ส.จะใช้เงินจากแหล่งไหนมาจ่ายดอกเบี้ย เป็นปัญหาที่ ธ.ก.ส.ยังไม่มีคำตอบ และยังคิดที่จะขึ้นดอกเบี้ยดึงดูดเงินฝากอีก เท่ากับภาระดอกเบี้ยจะเพิ่มขึ้น กลายเป็นกองทุนที่มีแต่รายจ่ายแต่ไม่มีรายได้

นอกจากนี้ ในส่วนของกองทุนที่ต้องคืนเงินต้นให้กับผู้ฝากเงิน ธ.ก.ส.ระบุว่าจะใช้เงินจากการระบายข้าวที่ได้รับจากกระทรวงพาณิชย์ โดยอ้างว่าจะมีเงินไหลเข้ามาถึง 8 หมื่นล้านบาท ภายในสิ้นปีนี้ ต้องบอก ถ้ามีเงิน 8 หมื่นล้านบาทจริงตามฝัน วันนี้คงไม่จำเป็นต้องมาตั้งกองทุนชาวนาซุกหนี้เงินกู้แบบทุลักทุเลอย่างนี้

และเมื่อย้อนไป ช่วง 2 ปีครึ่งที่ผ่านมา รัฐบาลระบายข้าวได้เงินไม่ถึง 2 แสนล้านบาท แล้วเวลาเพียงไม่กี่เดือนก่อนสิ้นปีนี้จะระบายข้าวได้เงินเป็น 8 หมื่นล้านบาทได้จริงหรือยิ่งมีข่าวข้าวของไทยเน่า หลายประเทศตีกลับข้าวไทย ไม่ซื้อข้าวไทยเพราะไม่ได้คุณภาพยิ่งทำให้การระบายข้าวไทยแสนสาหัสขึ้น

ดังนั้น หากหาเงินมาจ่ายดอกเบี้ยก็ไม่ได้ และคืนเงินต้นก็ไม่ได้ ปิดกองทุนชาวนาไม่ได้ก่อนสิ้นปีนี้ ธ.ก.ส.จะรับผิดชอบอย่างไร และหากล่วงเลยไปถึงรัฐบาลใหม่ต้องมาแก้ไข เท่ากับที่ผ่านมา ธ.ก.ส.ก็ไวท์ลายว่า การตั้งกองทุนไม่ผูกพันรัฐบาลใหม่หรือหากรัฐบาลใหม่ไม่รับผิดชอบ อ้างว่าไม่ใช่โครงการหรือนโยบายของรัฐบาลใครใน ธ.ก.ส.จะรับผิดชอบความเสียหายที่เกิดขึ้น

การช่วยชาวนาเป็นเรื่องที่คนทั้งประเทศต้องการมาก แต่ต้องทำอย่างตรงไปตรงมาไม่มีวาระซ่อนเร้น การเลี่ยงบาลี เลี่ยงกฎหมาย ซุกเงินกู้ไว้ในร่างกองทุนชาวนา สร้างอีเวนต์เพียงให้โครงการจำนำข้าวของรัฐบาลที่มีแต่ภาพลบดูดีขึ้น แต่เสี่ยงที่จะทำผิดทั้งกฎหมายและธรรมาภิบาลขององค์กร

นอกจากช่วยเหลือชาวนาไม่ได้จริงแล้วยังเพิ่มปัญหาโครงการจำนำข้าวให้แก้ไขยากขึ้นไปอีก