ปรองดองหรือเกลียดชัง จากชายแดนใต้สู่เมืองหลวง

.....ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี 

พื้นที่ทางสังคมเกิดจากความสัมพันธ์ของคนที่แยกกระจายไปตามทรัพยากรหรือทุนที่ตัวเองครอบครองอยู่ อันเป็นไปตามลักษณะการกระจายของทรัพยากรและทุนซึ่งทำให้บังเกิดความสัมพันธ์ใกล้ชิด ความผูกพัน นิสัยความเคยชินและสันดาน (Habitus)

ความสัมพันธ์ทางสังคมบนฐานของการจัดสรรทรัพยากรและการครอบครองทรัพยากรนี้ทำให้เกิดสำนึกในตัวตนและการประเมินค่า สำนึกเหล่านี้คือตัวกำหนดความสัมพันธ์ทางสังคมอีกทีหนึ่ง

ระบบแห่งสัญลักษณ์ทำให้เกิดสิ่งที่เรียกว่าอำนาจเชิงสัญลักษณ์ องค์ประกอบที่สำคัญของอำนาจเชิงสัญลักษณ์ในจุดนี้ก็คือ นิสัยสันดาน (Habitus) เป็นตัวกำกับการรับรู้ การตัดสินใจ การเสนอทางเลือกว่าสิ่งใดควรทำหรือไม่ควรทำ สิ่งนี้เป็นตัวช่วยสร้างระเบียบและเอกภาพให้กับการกระทำของกลุ่มคนที่อยู่ภายในโครงสร้างดังกล่าว

การสร้างกลุ่มและการตั้งชื่อเป็นเครื่องมือและเดิมพันของการสร้างกลยุทธ์ที่ตัวแสดงทางสังคมนำเอามาใช้เพื่อการเจรจาต่อรองเพื่ออัตลักษณ์ของตนเอง ผลก็คือ ในการต่อสู้ทางชนชั้นในชีวิตประจำวัน เราอาจจะมีการพูดดูถูกเหยียดหยาม การซุบซิบนินทา การสร้างข่าวลือ การใส่ร้ายป้ายสี การกล่าวพาดพิงในทางร้าย ส่วนในระดับกลุ่ม ก็จะมีการใช้กลยุทธ์อันมุ่งที่จะยัดเยียดความเป็นจริงทางสังคมแบบใหม่ ด้วยการโยนทิ้งศัพท์ทางการเมืองแบบเก่า หรือรักษาวิสัยทัศน์แบบเก่า โดยรักษาคำเก่าเอาไว้ กลยุทธ์ที่เป็นแบบฉบับก็คือ การถอดประกอบเพื่อสร้างสิ่งเก่าให้เป็นของใหม่ให้เข้ากับความต้องการในปัจจุบัน

ในระหว่างการต่อสู้ปะทะกันในทางสัญลักษณ์ในพื้นที่ทางสังคม ยิ่งต่อสู้แย่งชิงกันก็ยิ่งตอกย้ำความเชื่อความรู้สึกที่ต่างกันยิ่งขึ้น ยิ่งผลิตหลักฐาน (นี่น่าเชื่อถือตามสามัญสำนึก) ไปยืนยันว่าอีกฝ่ายเป็นอื่นมากขึ้น ยิ่งแตกต่างกันก็ยิ่งใช้ความรุนแรงไปโหมใส่อีกฝ่ายหนึ่งมากขึ้นอีก จนนำไปสู่หายนะของทั้งสองฝ่าย

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เกิดขึ้นมาจากกระบวนการนี้มีความเสี่ยงแฝงอยู่ไม่น้อยด้วย ข้อเสนอความปรองดองของรัฐบาลได้รับการตอบรับในเบื้องต้นจากกลุ่มผู้ชุมนุมเสื้อแดง ดูเหมือนจะสะท้อนให้เห็นการก่อตัวของวาทกรรมแห่งพื้นที่ร่วมกันในสังคมการเมืองไทยอย่างไม่เคยมีมาก่อน แต่หนทางเดินไปสู่การสร้างพื้นที่ร่วมกัน การสร้างความรู้สึกไว้ใจกันและความเชื่อในสันติ สังคมยังไม่ลงตัวนักในกระบวนการนี้ การแทรกตัวเข้ามาของวาทกรรมกลุ่มคนเสื้อเหลืองและกลุ่มคนเสื้อหลากสียังสะท้อนให้เห็นว่ายังมีการต่อสู้เพื่อแย่งชิงความชอบธรรมในทางการเมืองที่รุนแรงแฝงเร้นอยู่

อะไรจะเกิดขึ้นเรายังไม่รู้ ณ จุดนี้ของสถานการณ์ แต่สิ่งที่จะต้องคิดกันให้มากก็คือ เราจะต้องเอาชนะสามัญสำนึกของเราเอง แล้วเลือกว่าจะสร้างพื้นที่สังคมที่เป็นพื้นที่แห่งสันติภาพ บนความประนีประนอมปรองดองหรือจะสร้างพื้นที่ของความอคติเกลียดชังที่นำไปสู่ความพินาศย่อยยับของสังคมทั้งสังคม พื้นฐานของปรากฏการณ์การต่อสู้ทางการเมืองในภาคใต้ และในกรุงเทพฯ ก็เป็นเช่นนี้

ถ้าแก้ปัญหานี้ได้ในการเมืองของกรุงเทพฯ ตรงนี้อาจจะเป็นต้นแบบที่กลับนำมาใช้กับการแก้ปัญหาความรุนแรงภาคใต้ที่ยืดเยื้อเรื้อรังมากว่าหกปีได้เช่นกัน แต่ถ้าแก้ปมของวาทกรรมแห่งความรุนแรงตรงนี้ไม่ได้ ความรุนแรงที่ภาคใต้ก็ไม่มีทางแก้ได้เช่นกัน และน่ากลัวว่าความรุนแรงแบบเดียวกันในขอบเขตและระดับความเข้มข้นที่สูงกว่า พร้อมด้วยความโกลาหลวุ่นวายที่มากกว่าจะลุกลามไปทั่วประเทศ ณ จุดนี้พวกเราจะเลือกหนทางใดกันแน่ !