คราบน้ำตาลยุคใหม่ในธุรกิจประมง

แม้ประเทศไทยจะมีรายได้มหาศาลจากการส่งออกอาหารทะเลติดอันดับ 3 ของโลก โดยมีตลาดสำคัญอยู่ที่ยุโรปและอเมริกา แต่ธุรกิจนี้ยังเป็นจำเลยสำคัญในการค้ามนุษย์ โดยเฉพาะแรงงานข้ามชาติจากประเทศเพื่อนบ้านที่ลอบเข้ามาแบบผิดกฎหมายโดยนายหน้าค้าทาสยุคใหม่ชาวไทย

สำนักข่าวบีบีซีรายงานสถานการณ์ปัญหาที่เกิดขึ้นหลังจาก ฟิลล์ โรเบิร์ตสัน นักสิทธิมนุษยชนจาก ฮิวแมน ไรต์ส วอตช์ รายงานแก่องค์การระหว่างประเทศเพื่อการโยกย้ายถิ่นฐาน เกี่ยวกับการไม่มีขื่อไม่มีแปในการใช้แรงงานมนุษย์บนเรือประมงของธุรกิจประมงไทย ซึ่งอยู่ในช่วงภาวะวิกฤตด้านแรงงาน หลังจาก รมว.แรงงาน เปิดเผยว่า ประเทศไทยขาดแรงงานบนเรือประมงกว่า 5 หมื่นตำแหน่ง

นอกจากนี้ ยังพบอีกว่าเจ้าของและไต้ก๋งเรือจำนวนมาก ยังกลายร่างเป็นนายหน้าค้ามนุษย์ที่ใช้เล่ห์เหลี่ยมชักจูงเด็กหนุ่มจากประเทศเพื่อนบ้านมาเป็นทาสบนเรือ

ทั้งนี้ ผู้สื่อข่าวจากบีบีซีได้สังเกตการณ์บริเวณช่องแคบมะละกา ชายแดนติดประเทศมาเลเซีย ร่วมกับ พล.ต.อ.ชัชวาลย์ สุขสมจิตร์ รองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ หัวหน้าคณะกรรมการชุดใหม่ที่ตั้งขึ้นมาดูแลปัญหาการค้ามนุษย์ในธุรกิจประมง ในการปฏิบัติภารกิจตรวจค้นเรือต่างๆ ที่อาจมีการค้ามนุษย์หรือใช้แรงงานผิดกฎหมาย

จากการสำรวจพบว่า ลูกเรือส่วนใหญ่เป็นชาวพม่าและกัมพูชา ซึ่งถูกนายหน้าหลอกมาทำงานแบบผิดกฎหมาย โดยจะต้องเป็นหนี้นายหน้าเหล่านั้น ค่าอำนวยความสะดวกราวคนละ 750 เหรียญสหรัฐ และอาจถูกขายไปยังเรืออื่นๆ ไม่รู้จบสิ้น ในขณะที่ภาระหนี้สินก็ไม่ได้ลดลงเลย หนำซ้ำเงินเดือนในการทำงานกว่าวันละ 20 ชั่วโมง 7 วันต่อสัปดาห์ ก็ไม่มีวี่แววว่าจะได้รับ

ถ้าลูกเรือทาสเหล่านี้พยายามหลบหนี ก็ต้องเสี่ยงกับการถูกทำร้ายร่างกายหรือเสียชีวิตถ้าถูกเจ้าของเรือจับได้ แต่หนีสำเร็จก็จะต้องถูกเจ้าหน้าที่ไทยจับกุมและส่งกลับบ้านแบบมือเปล่า

ด้าน ปุณฑริก สมิติ รองอธิบดีกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน กล่าวว่า ปัญหานี้เกิดจากผู้ประกอบการขนาดเล็กที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนในระบบ โดยพบว่ามีเรือเพียง 1 ใน 6 เท่านั้นที่มาลงทะเบียน และส่วนใหญ่จะใช้แรงงานผิดกฎหมาย ในขณะที่กฎหมายแรงงานก็ไม่สามารถบังคับใช้ได้อย่างครอบคลุม

อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ธุรกิจประมงไทยถือว่าอยู่ในเกณฑ์เสี่ยง เนื่องจากการทำประมงเกินขนาดมาช้านาน ส่งผลให้ปริมาณสัตว์น้ำในทะเลไทยลดลงอย่างมาก จนต้องออกไปทำประมงไกลออกไปถึงทะเลเยเมน เพื่อรักษาธุรกิจการส่งออกอาหารทะเลที่มีมูลค่าสูงถึง 7,000 ล้านเหรียญสหรัฐต่อปี ทำให้แรงงานบนเรือต้องอยู่ในสภาวะจำยอม เนื่องจากต้องติดอยู่กลางทะเลอย่างยาวนาน ไม่สามารถหนีไปไหนได้

ทั้งนี้ บีบีซีทิ้งท้ายว่า แรงกดดันจากผู้บริโภคทั่วโลกน่าจะส่งผลให้ธุรกิจนี้โปร่งใสขึ้น โดยเน้นให้เลือกบริโภคอาหารทะเลที่มาจากแหล่งประมงในไทยที่ขึ้นทะเบียนและใช้แรงงานอย่างถูกต้องตามกฎหมายเท่านั้น