ทำไมคอร์รัปชั่นจึงเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาประเทศ

สิ่งแรกที่เป็นที่ประจักษ์และยอมรับกันอย่างกว้างขวาง คือ คอร์รัปชั่นทำให้ต้นทุนทางเศรษฐกิจและสังคมสูงขึ้นกว่าที่ควรจะเป็นมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งต้นทุนที่เกิดขึ้นต่อสังคมโดยรวม ปัญหาของการคอร์รัปชั่นจริงๆ แล้วมักจะพบว่าในกระบวนการของการคอร์รัปชั่นนั้น ผู้เสนอผลประโยชน์ (โดยส่วนใหญ่มักจะเป็นทางการเงิน หรือในรูปของตัวเงิน) และผู้รับเอาผลประโยชน์นั้น (ซึ่งโดยปกติก็มักจะเป็นผู้มีอำนาจในการให้คุณให้โทษ รวมทั้งการพิจารณาอนุมัติ หรือไม่อนุมัติให้ดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่ง) ทั้งสองฝ่ายนี้จะเป็นฝ่ายที่ได้รับประโยชน์ และได้รับอรรถประโยชน์สูงขึ้น จึงเป็นเหตุจูงใจสำคัญที่ทำให้เกิดการคอร์รัปชั่น และทำให้การขจัดปัญหาคอร์รัปชั่นเป็นเรื่องที่ยากลำบาก

แต่ปัญหาของการคอร์รัปชั่นไม่ได้ยุติอยู่เพียงแค่นั้น เพราะเมื่อเกิดกระบวนการในการแลกเปลี่ยนระหว่างผู้เสนอผลประโยชน์ และผู้รับผลประโยชน์ เพื่อดำเนินการอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะทำให้ผู้เสนอผลประโยชน์นั้นได้รับสิทธิพิเศษในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง เช่น การได้รับการคัดเลือกในกระบวนการประกวดราคาเพื่อจัดซื้อจัดจ้าง การได้รับการอนุมัติให้ดำเนินการได้ ฯลฯ ซึ่งก็จะเป็นการลดบทบาทของการแข่งขัน และเปิดโอกาสให้สามารถแสวงหาผลประโยชน์จากอำนาจผูกขาดที่ได้มา ผลสืบเนื่องดังกล่าวย่อมทำให้บุคคลอื่น หรือสังคมโดยรวมต้องเสียประโยชน์ ดังนั้นจึงอาจกล่าวได้ว่า การคอร์รัปชั่นเป็นการถ่ายโอนผลประโยชน์ของสังคมโดยรวมไปยังผู้มีอำนาจหรือผู้ครองสิทธิ และผู้เสนอผลประโยชน์เพื่อการครอบครองและแสวงหาประโยชน์จากสิทธิพิเศษเหล่านั้นในทางตรง การคอร์รัปชั่นจึงเป็นการเพิ่มต้นทุนการผลิตโดยไม่จำเป็น

นอกจากนี้ การคอร์รัปชั่นยังก่อให้เกิดผลเสียในทางอ้อมอย่างใหญ่หลวง และโดยมากจะเป็นความเสียหายจำนวนมาก (หลายครั้งมีขนาดของความเสียหายใหญ่โตกว่าความเสียหายโดยตรงมาก) โดยเฉพาะในรูปแบบของความเสียหายต่อสังคมโดยรวม แต่มักจะไม่ได้รับความสนใจพิจารณาและมองข้ามไป อย่างไรก็ตาม ต้องไม่ลืมว่าในหลายกรณีเราก็พบเช่นกันว่า เนื่องจากการทำงานในระบบเศรษฐกิจนั้นขาดประสิทธิภาพมาก จนทำให้การคอร์รัปชั่นถูกใช้มาเพื่อการอำนวยความสะดวก ให้กระบวนการทำงานนั้นมีประสิทธิภาพมากขึ้น ซึ่งในกรณีเช่นนี้มักจะเกิดขึ้นในประเทศกำลังพัฒนาที่ยังมีหลายอย่างต้องปรับปรุงเปลี่ยนแปลงให้ดีขึ้น และในกรณีนี้การคอร์รัปชั่นก็อาจถูกมองว่าเป็นประโยชน์ได้

การคอร์รัปชั่นทำให้เกิดการบิดเบือนในการจัดสรรทรัพยากรการผลิตของประเทศ ผลจากการคอร์รัปชั่นมีแนวโน้มจะทำให้ทรัพยากรการผลิตของประเทศถูกผลักดันเข้าไปในสาขาการผลิตที่อาจจะไม่สอดคล้องต้องกันกับความได้เปรียบโดยเปรียบเทียบของประเทศ ซึ่งโดยปกติสาขาการผลิตที่ประเทศมีความได้เปรียบโดยเปรียบเทียบ จะเป็นสาขาการผลิตที่ประเทศสามารถใช้ปัจจัยการผลิตไปเพื่อก่อให้เกิดผลผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่า แต่เมื่อทรัพยากรการผลิตไม่ได้ถูกจัดสรรไปยังสาขาการผลิตที่ประเทศมีความได้เปรียบโดยเปรียบเทียบ ผลิตภาพการผลิตโดยรวมของประเทศย่อมต่ำลง และก่อให้เกิดความสูญเสียทางเศรษฐกิจได้

นอกจากนี้ ในระยะยาวการจัดสรรทรัพยากรการผลิตที่บิดเบือนนั้น ยังจะเป็นการส่งสัญญาณที่ผิดพลาดต่อการพัฒนาศักยภาพการผลิตของปัจจัยการผลิตของประเทศ ทั้งยังจะทำให้ประเทศต้องสูญเสียขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศอีกด้วย ยกตัวอย่างเช่น ถ้าในการประกวดราคาเพื่อการดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่ง ปรากฏว่าผลจากการคอร์รัปชั่นทำให้ธุรกิจที่มีขีดความสามารถต่ำกว่าชนะการประกวดราคาและได้เป็นผู้ดำเนินการ ทรัพยากรการผลิตของประเทศ (ไม่ว่าจะเป็นทุน หรือแรงงาน) ก็จะถูกจัดสรรไปยังผู้ประกอบการที่มีศักยภาพต่ำกว่าในระบบเศรษฐกิจ แทนที่จะถูกจัดสรรไปยังผู้ประกอบการที่มีศักยภาพสูงกว่า การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรการผลิตจึงขาดประสิทธภาพ และเป็นผลเสียต่อการพัฒนาเศรษฐกิจโดยรวม

ประการถัดไป การคอร์รัปชั่นในมิติหนึ่งเป็นการลดทอนบทบาทของการแข่งขัน ทำให้โครงสร้างการผลิตของประเทศขาดประสิทธิภาพ การแข่งขันที่น้อยในระบบเศรษฐกิจเปิดโอกาสให้มีการใช้ประโยชน์จากอำนาจตลาดที่เพิ่มขึ้น ผู้มีอำนาจตลาดสามารถใช้อำนาจตลาดนั้นในการแสวงหาผลประโยชน์ ซึ่งในทางเศรษฐศาสตร์เรียกว่า “ค่าเช่าทางเศรษฐกิจ” ในโครงสร้างเศรษฐกิจแบบเสรีนิยมนั้น การแข่งขันอย่างเป็นธรรม ถือได้ว่าเป็นหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อนการทำงานของกลไกตลาด แต่เมื่อการคอร์รัปชั่นมีผลทำให้การแข่งขันมีน้อยลง ก็ย่อมเป็นอุปสรรคต่อการทำงานของกลไกตลาดด้วย

ผลของคอร์รัปชั่นจึงเป็นอุปสรรคต่อระบบการทำงานของตลาด ผู้ประกอบการมีความได้เปรียบเสียเปรียบกันในการแข่งขัน กลไกตลาดไม่สามารถทำงานของมันได้อย่างเต็มประสิทธิภาพในการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรการผลิตของประเทศ และเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาทางเศรษฐกิจอย่างสมดุลยั่งยืนในอนาคต

นอกจากนี้ คอร์รัปชั่นยังก่อให้เกิดปัญหาความเหลื่อมล้ำในระบบเศรษฐกิจระหว่างกลุ่มคนที่ใช้ประโยชน์จากการคอร์รัปชั่น เบียดบังผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของส่วนรวมมาเป็นผลประโยชน์ส่วนตน ในขณะที่คนอีกจำนวนหนึ่งหรือจำนวนมากไม่สามารถเข้าถึงประโยชน์ในลักษณะเดียวกัน ดังนั้นกลุ่มที่เข้าถึงประโยชน์ก็จะสามารถใช้ประโยชน์จากโอกาสทางเศรษฐกิจในการยกระดับรายได้ของตนมากกว่ากลุ่มที่ไม่ได้โอกาส

กลุ่มที่มีรายได้สูงมักจะเป็นกลุ่มทุนที่สามารถเข้าถึงโอกาสทางเศรษฐกิจนี้ ประชาชนผู้มีรายได้น้อย นอกจากจะไม่มีทรัพย์สินที่จะใช้นำเสนอเป็นแรงจูงใจในกระบวนการคอร์รัปชั่นแล้ว ยังไม่มีอำนาจหรือความสามารถในการเข้าถึงโอกาสทางเศรษฐกิจได้อย่างเท่าเทียมกัน ทำให้ช่องว่างระหว่างรายได้ของกลุ่มคนในระบบเศรษฐกิจกว้างมากขึ้น ตอกย้ำปัญหาความเหลื่อมล้ำให้ยิ่งเลวร้ายมากขึ้น ขยายวงจากความเหลื่อมล้ำทางด้านรายได้ไปเป็นความเหลื่อมล้ำทางด้านอื่นๆ เช่น โอกาสทางเศรษฐกิจ สังคม การศึกษา หรือแม้แต่การสาธารณสุข ฯลฯ และท้ายที่สุดกลายไปเป็นปัญหาความแตกแยกของสังคม

ที่กล่าวมาข้างต้นเป็นเพียงปัญหาของการคอร์รัปชั่นในบางส่วนที่เป็นอุปสรรคสำคัญต่อการพัฒนาทั้งทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ ขนาดของความเสียหายที่อาจจะเกิดขึ้นจากการคอร์รัปชั่นยังขึ้นอยู่กับปัจจัยอีกหลายประการ ซึ่งสังคมไทยโดยรวมควรจะได้เร่งทำความเข้าใจ สร้างองค์ความรู้ที่เป็นประโยชน์ต่อการอธิบายพฤติกรรมการทุจริตคอร์รัปชั่น เพราะในหลายครั้งเราจะพบว่าการทุจริตคอร์รัปชั่นเกิดขึ้นจากโครงสร้างทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศนั่นเองที่เกื้อหนุน และสร้างเหตุจูงใจให้เกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์

ประเด็นการทุจริตคอร์รัปชั่นจึงเป็นประเด็นที่มีความซับซ้อน และมีความจำเป็นต้องมีความรู้ ความเข้าใจในหลายมิติ ทั้งทางด้านสาเหตุของการเกิดคอร์รัปชั่น และกระบวนการป้องกันและแก้ไขปัญหาการคอร์รัปชั่น เพื่อให้สามารถลด หรือขจัดปัญหาคอร์รัปชั่น ไม่ให้เป็นต้นตอที่ก่อให้เกิดปัญหาและความเสียหายอื่นๆ ตามมา และที่สำคัญกว่านั้น คือ ควรจะได้ตระหนักอยู่เสมอว่า ความพยายามในการแก้ไขปัญหาการทุจริตคอร์รัปชั่นโดยไม่มีความเข้าใจ ไม่มีองค์ความรู้ที่ถ่องแท้เพียงพอนั้น นอกจากจะไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้แล้ว ยังอาจจะเป็นสาเหตุสำคัญที่จะก่อให้เกิดปัญหาอื่นที่อาจจะรุนแรงและมีความเสียหายมากกว่าได้