บทเรียนเยอรมนีฟื้นชาติ
ความพ่ายแพ้ของเยอรมนีหลังเกิดเหตุสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ฮิตเลอร์หวังจะพาเยอรมนีเป็นเจ้าโลก สุดท้ายต้องแพ้ย่อยยับราบคาบ ที่น่าทึ่งคือ ความสามารถในการฟื้นฟูชาติของคนเยอรมันที่ใช้เวลาฟื้นเศรษฐกิจเพียง 5 ปีหลังสงคราม แต่กว่าต้องใช้เวลาเยียวยาด้านจิตใจก็ร่วม 20 ปี ที่คนเยอรมันกลับมาเป็นเสรีชน เลิกเชื่อผู้นำแบบลืมหูลืมตา
ชัยวัฒน์ถอดบทเรียนจากเยอรมนีว่า ช่วงนั้นมีการปฏิรูปความคิดด้วยการชำระล้างประวัติศาสตร์ของเขาเองว่า เหตุใดถึงปล่อยให้เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะการสังหารหมู่คนยิว 5 ล้านคน วิธีการของเยอรมนีได้ใช้ศิลปวัฒนธรรมมาเป็นกลไก เช่น มีการเขียนนิยาย มีภาพยนตร์ ดนตรี บทกวี เรื่องสั้น จำนวนมากออกมาวิจารณ์คนเยอรมันกันเอง ถามว่า ในการปฏิรูปประเทศไทยครั้งนี้ เราจะทำอย่างเยอรมนีหรือไม่ จะปฏิรูปจิตใจเรากันเองไหม นี่คือปัญหาใหญ่ที่สุดของชาติ
ประสบการณ์ในถิ่นเยอรมนีของชัยวัฒน์ เพราะเจ้าตัวได้เดินทางไปร่ำเรียนปริญญาตรีที่เมืองเบียร์เมื่อปี 2506 หลังจากจบมัธยมปลายที่เตรียมอุดมศึกษา ช่วงนั้นเป็นช่วงฟื้นฟูยุคสำคัญของเยอรมนีภายหลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 มา 18 ปี ชัยวัฒน์อยู่ในเยอรมนี 11 ปี โดยเมื่อปี 25152516 เขาได้นั่งเก้าอี้นายกสมาคมนักเรียนไทยในสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี มีบทบาทออกแถลงการณ์ช่วยนักศึกษาไทยในเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516
หลังจากเขาเดินทางกลับไทย ได้เคลื่อนไหวภาคประชาสังคมเงียบๆ ร่วม 10 ปี โดยมุ่งไปที่ขบวนการแรงงานเป็นหลัก ก่อนที่จะมาเล่นการเมืองในช่วงสั้น โดยเป็นกรรมการบริหารพรรคกิจประชาคมของ บุญชู โรจนเสถียร ในปี 25272530 จากนั้นเขาก็หันหลังและเดินหน้าสร้างเครือข่ายประชาสังคมเต็มตัวจนถึงปัจจุบันร่วม 20 ปี ปัจจุบันเขามีตำแหน่ง
“ประธานสถาบันการเรียนรู้และพัฒนาประชาสังคม” เดินสายพบปะผู้นำชุมนุมเหนือใต้ออกตกแทบทุกสัปดาห์ เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดและฝึกอบรมผู้นำ บนความเชื่อว่า “พลังเล็กๆ จะเปลี่ยนสังคมได้”“
ผมพูดตลอดคือ วิกฤตคือโอกาสเสมอ อย่างหลายประเทศที่แพ้สงคราม เช่น เยอรมนี ญี่ปุ่น เขาก็เปลี่ยนประเทศขึ้นมาใหม่ได้ เกิดความคิดใหม่ ระบบใหม่ อย่างสิ้นเชิงเลย ญี่ปุ่นเปลี่ยนถึงขั้นว่า ไม่มีกองทัพอีกแล้ว เยอรมนีบอกว่า ฉันจะไม่รักชาติเหมือนเดิมอีกแล้ว กระทั่งถึงฟุตบอลโลก 2006 เป็นครั้งแรกที่เยอรมนีกล้าถือธงชาติออกมาเชียร์ เพราะเยอรมนีแสดงความรักชาติทีไร ยุโรปทั้งทวีปสั่นไปหมด แต่ว่าคนเยอรมันรุ่นนี้หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ผ่านไป 50 ปี มันไม่มีบาดแผลในใจเหมือนรุ่นพ่อ มันยังไม่กล้า เพราะเห็นผลของสงครามโลกครั้งที่ 2 อยู่”
