(สาทกรรม)ทางออกวิกฤตการเมืองไทย

1.วิกฤตการเมืองไทยที่รุนแรงขึ้นเรื่อยมา โดยเฉพาะหลังการยุบสภา ไม่ใช่เป็นวิกฤตความชอบธรรม (Political Legitimacy) ที่ปฏิเสธระบอบประชาธิปไตย แต่เป็นวิกฤตความชอบธรรมของผู้ปกครอง ปฏิเสธคุณยิ่งลักษณ์ในฐานะนายกรัฐมนตรี รวมทั้งระบบรัฐสภาเสียงข้างมากพรรคเพื่อไทย เราอยู่ในทางสองแพร่ง ถ้าทำประชามติ เชื่อว่าในเชิงปริมาณฝ่ายที่ไม่ยอมรับกับยอมรับในความชอบธรรมต่างมีสัดส่วนที่สูงมาก ไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ถ้าเป็นจำนวนผู้ออกเสียงต้องเกินฝ่ายละสิบล้านคน

ความชอบธรรมทางการเมืองนี้สำคัญยิ่ง มีผลต่อเสถียรภาพและการดำรงอยู่ได้ทั้งของระบบและของผู้นำ คิดว่าเรายังโชคดีที่ไม่ว่าคู่ขัดแย้งจะอยู่ฝ่ายใด ไม่มีใครปฏิเสธระบอบประชาธิปไตยและการเลือกตั้ง แน่นอนว่าระบอบประชาธิปไตยตัวแทนมีปัญหา แต่สังคมโดยรวม (แม้กระทั่ง กปปส.) ไม่ต้องการทิ้ง หรือทำลายมัน

2.ระบอบประชาธิปไตยตัวแทนในระบบรัฐสภาที่มีปัญหา ไม่สามารถตอบสนองความต้องการคนในสังคมได้ มักจะทำให้เกิดทางเลือกอื่นๆ โดยเฉพาะ เช่น การผงาดขึ้นผู้นำประชานิยมที่มีบารมี สามารถระดมประชาชนเสนอทางเลือกและทางออก (กรณี กปปส. ของคุณสุเทพเป็นตัวอย่างหนึ่ง)

ปรากฏการณ์เช่นนี้เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติทางการเมือง มีทั้งผลดีและผลเสียได้ในระยะยาว ขึ้นอยู่กับลักษณะเฉพาะและบริบทของสังคม

กรณีประเทศไทยนั้นน่าสนใจที่ว่า ทั้งเครือข่าย กปปส. และเครือข่ายภาคประชาชนที่ไม่ยอมรับและหวาดกลัวพลานุภาพของมวลมหาประชาชนนั้น ต่างล้วนมีประสบการณ์ที่ตัวเองได้ประสบในประเทศไทยหรือในโลกว่า รัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง (เช่นกรณีรัฐบาลของเครือข่ายทักษิณ) สามารถเป็นรัฐบาลเผด็จการหรือทรราชฉ้อฉลในอำนาจ เท่ากับรัฐบาลที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งได้เช่นกัน ไม่ว่ารัฐบาลนั้นจะมาจากการปฏิวัติโดยประชาชน หรือทหารก็ตาม

การคิดเรื่องทางออกสำหรับประเทศไทย เราต้องไม่ลืมความจริงข้อนี้ ไม่ไปมีอคติเอียงข้างใดข้างหนึ่งมากจนเกินไป เราต้องไม่มีอคติกับการเมืองนอกระบบจนเกินไป เช่น ถึงขนาดมองมวลมหาประชาชนว่าเป็นอันธพาล ซึ่งไม่น่าจะถูกต้อง ในกรณีของ กปปส. ที่คุณสุเทพเป็นแกนนำอยู่นั้น ยุทธศาสตร์อยู่ที่การกำจัดเครือข่ายของทักษิณ โดยอาศัยการระดมมวลมหาประชาชนมากกว่าจะเป็นการเปลี่ยนระบอบประชาธิปไตย

3.ทางออกในการแก้ปัญหาวิกฤตทั้งในระยะสั้นและระยะยาวของแต่ละฝ่ายในสังคม ย่อมสะท้อนผลประโยชน์ และหรือแนวคิดในเชิงอุดมการณ์ที่เข้าใจได้ง่ายที่สุด ไม่ว่าเหตุการณ์หรือข้อเท็จจริงจะเป็นอย่างไร คือผลประโยชน์และแนวคิดในเชิงยุทธศาสตร์ของสองพรรคการเมืองใหญ่ (รวมทั้งตัวแทนและเครือข่าย) เครือข่ายทักษิณย่อมเลือกที่จะช่วงชิงความได้เปรียบให้มีเลือกตั้งเร็วที่สุดตามกติกาที่เป็นอยู่ ขณะที่เครือข่ายพรรคประชาธิปัตย์ปฏิเสธเล่นเกมนี้

แล้วภาคประชาชนล่ะมีโลกทัศน์หรือวาทกรรมในทางออกของวิกฤตนี้อย่างไร เบื้องลึกในข้อเสนอของทางออก ย่อมมาจากความคิดเชิงอุดมการณ์ และหรือผลประโยชน์ของกลุ่มในสังคม ถ้าเราเปรียบเทียบข้อเสนอของทางออกของเครือข่ายใหญ่ๆ ที่สำคัญ ที่คงเป็นตัวแทนของคนที่มีความคิดเหมือนกันจำนวนมาก ตั้งแต่เครือข่าย กปปส. ที่ประชุมอธิการบดีมหาวิทยาลัย (ทปอ.) กลุ่มเครือข่ายองค์กรต่อต้านคอร์รัปชั่น

และล่าสุดเป็นครั้งแรกไม่เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์การเมืองไทย ที่ข้าราชการเกือบทั้งกระทรวงปฏิเสธความชอบธรรม และไม่ขอร่วมทำงานกับรัฐบาลยิ่งลักษณ์ คือ กลุ่มประชาคมสาธารณสุข ที่มีปลัดกระทรวง หมอณรงค์ เป็นแกนนำ และที่ขาดไม่ได้กรณีของเครือข่ายที่นำโดยปัญญาชนเรียกตัวเองว่า สองเอา สองไม่เอา

4.จริงๆ แล้วไม่ว่าจะเป็นกลุ่มใด ประเด็นเรื่องเอาและไม่เอาอยู่ในทางเลือกของทุกกลุ่ม ขณะนี้ทุกกลุ่มไม่เอาการปฏิวัติ และไม่เอาความรุนแรง สุดขั้วหน่อยคือไม่เอารัฐบาลยิ่งลักษณ์ และไม่เอาการเลือกตั้งทันที ซึ่งโดยนัยหมายถึงไปปฏิรูปให้เรียบร้อยก่อนแล้วค่อยมาเลือกตั้ง กลุ่มนี้ได้แก่ กปปส. หรือมวลมหาประชาชน ประชาคมสาธารณสุข และน่าจะรวม ทปอ. ที่เอานายกฯ คนกลาง

กลุ่มนี้เชื่อว่าพฤติกรรมของรัฐบาลยิ่งลักษณ์ที่คงเลวร้ายเอามากๆ สะท้อนว่ากติกาของระบบทั้งการเข้าสู่และการใช้อำนาจไม่สามารถเป็นกลไกในการควบคุมรัฐให้อยู่กับร่องกับรอยได้ ไม่มีประโยชน์ที่จะไปเลือกตั้งโดยใช้กติกาเดิม ขณะเดียวกันก็มีความบกพร่องด้านทุนทางศีลธรรม สะท้อนออกมาในด้านความประพฤติในระบบรัฐสภา และการใช้นโยบายของรัฐ

นอกจากนี้ แรงจูงใจในการปฏิรูปถ้าไปเลือกตั้งก่อน แรงจูงใจจะไม่ดีเท่ากับการปฏิรูปให้เรียบร้อยก่อนเลือกตั้ง เห็นได้ชัดจากพฤติกรรมของรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ถ้าไม่จนตรอกจริงๆ รัฐบาลเพื่อไทยจะไม่ปฏิรูปอะไรที่เป็นอุปสรรคต่อการใช้อำนาจรัฐแบบเบ็ดเสร็จที่พรรคตัวเองมีอยู่ หรือจากการเป็น Hegemonic Party

5.ความคิดและตรรกะของเครือข่ายปัญญาชน สองเอา สองไม่เอา ก็เข้าใจได้ง่าย แต่มีจุดอ่อน เพราะเป็นความคิดในเชิงอุดมการณ์ โดยมิได้คำนึงถึงบริบทของปัญหาที่เป็นอยู่ขณะนี้ หรือชีวิตการเมืองในโลกความเป็นจริง ดังที่เราได้กล่าวมาแล้ว ความขัดแย้งในปัจจุบันไม่ได้อยู่ที่การปฏิเสธระบอบประชาธิปไตย ซึ่งรวมถึงการเลือกตั้ง ไม่มีใครปฏิเสธว่าการเลือกตั้งคือหัวใจของระบอบประชาธิปไตย

ผู้เขียนเชื่อว่า กลุ่มสองเอา สองไม่เอา ตระหนักดีว่าการเลือกตั้งทันทีในวันที่ 2 ก.พ. จะไม่ใช่การเลือกตั้งที่มีความหมายอะไรเลย หรือไม่ Meaningful เพราะการเลือกตั้งในระบอบประชาธิปไตยที่มีความหมายที่แท้จริงนั้น นอกจากจะต้องเสรีและยุติธรรม ปราศจากอำนาจบังคับขู่เข็ญ เสรีภาพในการแสดงออก และโอกาสที่จะเกิดความรุนแรงถึงชีวิต และที่สำคัญผู้ลงคะแนนเสียงต้องมีทางเลือกพรรคหรือผู้สมัครที่แท้จริง เกิดการแข่งขัน ท้าทาย หรือมี Public Contestation

เรารู้ดีว่าผู้เล่นหลักคือพรรคการเมืองที่เป็นตัวเลือกสำคัญ โดยเฉพาะในระบบที่เกือบจะเป็นสองพรรคใหญ่ ในความเป็นจริงต้องไม่มีพรรคใดปฏิเสธที่จะเล่นเกมการเลือกตั้ง การเลือกตั้งที่มีความหมาย พรรคที่เป็นรัฐบาลอยู่ต้องมีโอกาสจะแพ้มากหรือน้อย แต่ไม่ใช่มีแต่ความแน่นอน คือนอนมาเท่านั้น เช่น กรณีพรรคเพื่อไทย ถ้ามีการเลือกตั้งในวันที่ 2 ก.พ.

แต่กลุ่มสองเอา สองไม่เอา ไม่เลือกแนวทางปฏิรูปก่อนเลือกตั้งให้เป็นวาระที่จริงจัง (ยังไม่พูดถึงเรื่องที่ยิ่งลักษณ์ควรลาออก) เพราะลึกๆ แล้วกลุ่มนี้แบกความหวาดกลัวที่เกินจริงว่าประเทศอาจจะไม่เป็นประชาธิปไตยไปนานโดยอำนาจนอกระบบ ไม่ว่าจะมาจากประชาชนหรือทหาร คนกลุ่มนี้ลืมไปว่าการเลื่อนการเลือกตั้งชั่วคราว ถ้าสังคมตกลงกันได้ ความสัมฤทธิผลในเชิงผลได้ ผลเสีย ย่อมจะมีมากกว่า และก็ไม่ได้หมายความว่าประเทศจะไม่เป็นประชาธิปไตย

คนกลุ่มนี้ลืมที่จะใส่ใจว่าระบอบประชาธิปไตยที่มาจากการเลือกตั้ง โดยมีพรรคแกนนำเครือข่ายทักษิณเป็นรัฐบาล ก็สามารถเป็นเผด็จการ ฉ้อฉลในอำนาจ โดยใช้อำนาจนำ หรือ Hegemony ได้เหมือนกับระบอบรัฐบาลที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งเช่นกัน

ทางออกที่ดีนั้น ประเทศไทยต้องเป็นผู้ชนะ ไม่ใช่พรรคใดพรรคหนึ่ง หรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเป็นผู้ชนะ ทางออกควรเป็นอย่างไร สิ่งที่เป็นอยู่ในขณะนี้ ไม่ใช่ดุลยภาพถาวรที่มีคุณภาพและเสถียรภาพ รัฐบาลอาจถือไพ่เหนือกว่าที่ยังกุมอำนาจรัฐได้ และเข้ามากุมอำนาจถาวรหลังชนะการเลือกตั้ง

สูตรนี้รัฐบาลก็ยังปกครองประเทศไม่ได้จริง ประเทศเสียหาย การปฏิรูปจะเป็นเพียงพิธีกรรม สังคมส่วนรวมไม่ได้อะไร ระหว่างทางความรุนแรงและการนองเลือดมีโอกาสเกิดขึ้นได้ในสถานการณ์ที่ความชอบธรรมมีพอๆ กันทั้งสองฝ่าย ทหารจะเป็นตัวตัดสินว่าเกมจะจบอย่างไรและเมื่อไร เราไม่ควรต้องรอให้คนตายกันเป็นเบือเสียก่อนแล้วค่อยทำอะไรที่ควรทำ

คุณยิ่งลักษณ์ต้องไม่ลืมว่าพี่ชายเคยถูกทหารปฏิวัติเพราะไม่ยอมลาออก การลาออกในทางการเมืองบอกถึงการยอมรับผิด หรือ Accountability ก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ช่วงที่การเมืองไร้เสถียรภาพในยุโรป สัดส่วนที่รัฐบาลเปลี่ยนแปลงมาจากการลาออกของผู้นำ มีเปอร์เซ็นต์สูงกว่าการเปลี่ยนแปลงที่มาจากการเลือกตั้ง

ประชาธิปไตยเป็นเรื่องการประนีประนอม ผู้เขียนชอบข้อเสนอของที่ประชุมอธิการบดีมากที่สุดในบรรดาข้อเสนอต่างๆ คือ หาคนกลางที่ไม่ใช่ฝ่ายการเมืองมาบริหารประเทศชั่วคราวสัก 12 ปี แล้วปฏิรูปประเทศก่อนไปเลือกตั้ง