กฎอัยการศึก

ไม่ทราบด้วยเหตุผลกลใด เมื่อพูดถึงเรื่องของการปิดกรุงเทพมหานคร มีผู้ถามถึงเรื่องของกฎอัยการศึกกันอยู่หนาหู อาจจะเป็นเพราะเหตุว่าได้มีการประกาศมาตรการตาม พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ. 2551 ไปแล้ว และมาตรการตาม พ.ร.ก.การบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 ก็ไม่ได้มีการประกาศ สาเหตุหนึ่งก็เป็นเพราะฝ่ายทหารไม่เห็นด้วย ก็อาจจะเหลือกฎหมายที่เป็นทำนองคล้ายๆ กันอีกฉบับเดียวคือ พ.ร.บ.กฎอัยการศึก พ.ศ. 2457 นั่นก็เป็นได้

พ.ร.บ.กฎอัยการศึก เป็นกฎหมายที่อิงตามแบบแผนโบราณ โดยบัญญัติไว้เป็นหลักในมาตรา 2 ว่า “เมื่อเวลามีเหตุอันจำเป็นเพื่อรักษาความเรียบร้อยปราศจากภัย ซึ่งจะมาจากภายนอกหรือภายในราชอาณาจักรแล้ว จะได้มีประกาศพระบรมราชโองการให้ใช้กฎอัยการศึกทุกมาตราหรือแต่บางมาตรา หรือข้อความส่วนใดส่วนหนึ่งของมาตรา ตลอดจนการกำหนดเงื่อนไขแห่งการใช้บทบัญญัตินั้นบังคับในส่วนหนึ่งส่วนใดของราชอาณาจักรหรือตลอดทั่วราชอาณาจักร และถ้าได้ประกาศใช้เมื่อใดหรือ ณ ที่ใดแล้ว บรรดาข้อความในพระราชบัญญัติหรือบทกฎหมายใดๆ ซึ่งขัดกับความของกฎอัยการศึกที่ให้ใช้บังคับต้องระงับและใช้บทบัญญัติของกฎอัยการศึกที่ให้ใช้บังคับนั้นแทน”

ส่วนในมาตรา 4 ก็บัญญัติถึงผู้มีอำนาจใช้กฎอัยการศึกว่า “เมื่อมีสงครามหรือจลาจลขึ้น ณ แห่งใดให้ผู้บังคับบัญชาทหาร ณ ที่นั้น ซึ่งมีกำลังอยู่ใต้บังคับไม่น้อยกว่าหนึ่งกองพัน หรือเป็นผู้บังคับบัญชาในป้อมหรือที่มั่นอย่างใดๆ ของทหารมีอำนาจประกาศใช้กฎอัยการศึกเฉพาะในเขตอำนาจหน้าที่ของกองทหารนั้นได้ แต่จะต้องรีบรายงานให้รัฐบาลทราบโดยเร็วที่สุด”

เมื่อมีการประกาศใช้กฎอัยการศึกแล้ว มาตรา 6 บัญญัติว่า “ในเขตที่ประกาศใช้กฎอัยการศึก ให้เจ้าหน้าที่ฝ่ายทหารมีอำนาจเหนือเจ้าหน้าที่ฝ่ายพลเรือนในส่วนที่เกี่ยวกับการยุทธ การระงับปราบปราม หรือการรักษาความสงบเรียบร้อยและเจ้าหน้าที่ฝ่ายพลเรือนต้องปฏิบัติตามความ ต้องการของเจ้าหน้าที่ฝ่ายทหาร”

คงจะพอเป็นที่เข้าใจได้โดยสังเขปว่า พ.ร.บ.กฎอัยการศึก การจะใช้นั้นต้องกระทำการอย่างไร และผู้ใดเป็นผู้มีอำนาจในการประกาศใช้ และผู้ใดมีอำนาจในการดำเนินการภายใต้กฎอัยการศึก วันนี้พื้นที่จำกัด วาระต่อไปอาจจะได้มาอภิปรายกันเกี่ยวกับกฎอัยการศึก ลองนำไปตรึกกันดูถึงกฎหมายฉบับนี้นะครับ