สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์

เวลาที่เราเห็นเหล้าวิสกี้ สังเกตไหมครับว่า คำบอกแหล่งกำเนิดที่ติดปาก คือ สกอตช์ และถ้าเป็นไวน์จากแคว้นบอร์โด (Bordeaux) ของฝรั่งเศส ผู้คนก็จะให้ความนิยม ซิการ์ต้องจากคิวบา ส้มฟลอริดา แอปเปิลจากรัฐวอชิงตันอันหนาวเย็น กุ้งล็อบสเตอร์จากรัฐเมน หมูแฮมของโบโลน่าจากเยอรมนี และบางคนบอกว่าชาจากดาจีลิ่ง อินเดีย หรือไม่ก็ชาซีลอนจากศรีลังกา

ชื่อของแหล่งกำเนิดเหล่านี้แหละ ที่ทำให้สินค้านั้นๆ มีชื่อระดับโลก...มันบ่งบอกถึงคุณลักษณะบางอย่างว่าถ้าผลิตที่นี่ หรือผลิตด้วยวัตถุดิบจากที่นี่...มันจะมีรสชาติกลมกล่อม

อันที่จริง ผมไม่ดื่มแอลกอฮอลล์ ผมเลยไม่รู้ว่าสกอตช์วิสกี้กับไวน์จากบอร์โด มันอร่อยต่างจากที่ผลิตจากแหล่งอื่นอย่างไร และอันที่จริงตัวอย่างของสินค้าที่ผมยกมาข้างต้น ผมก็ไม่ค่อยได้ซื้อใช้ซื้อกิน

แต่รู้ว่าแพงกว่าวิสกี้ทั่วไป แพงกว่าส้มทั่วไป แพงกว่าไวน์ทั่วไป แพงกว่าแฮมทั่วไป แพงกว่าซิการ์ทั่วไป...เมื่อผู้ซื้อมีความรู้สึกว่า...ถึงไม่บริโภคเองก็ควรซื้อของที่อ้างว่าผลิตจากแหล่งที่เอ่ยข้างต้น...ผู้รับจะรู้สึกดี...ผู้ให้ก็มั่นใจ

หันกลับมาของไทยบ้าง...ถ้าสับปะรดลูกเล็กๆ กรอบพอดีคำก็ต้องภูแล แล้วต้องปลูกฝั่งซ้ายของถนนขาออกจากเมืองเชียงรายขึ้นเหนือเสียด้วยนะ ถ้าฝั่งขวารสชาติจะแปร่งไป จริงแท้ยังไงผมก็ไม่รู้หรอก...เพราะถามทีไร...คนขายแกก็ว่าฝั่งของแกดีกว่า

ต้นคิดเรื่องฝั่งซ้ายขวาของถนนนั้น ว่ากันว่า เพราะดินปลูกสองฝั่งแม้ไม่ต่างกัน แต่ด้วยถนนพหลโยธินที่ขวางกลางอยู่ ความแน่นในการบดอัดถนนจึงทำให้น้ำใต้ดิน ซึ่งนำพาสารประกอบไหลไปอีกข้างไม่สะดวก สับปะรดพันธุ์เดียวกัน แต่ถ้าปลูกคนละฝั่งของถนนจะได้รสชาติไม่เหมือนกัน นี่ก็คำอธิบายหนึ่ง คงมีอีกหลายคำอธิบายหรือหลายตำนาน เพียงแต่ไม่ดังระดับชาติสักตำนาน

ข้าวหอมมะลิจากแหล่งต่างๆ คนที่เขาจมูกดี ลิ้นละมุนนั้น จะแยกแยะได้ว่าข้าวพันธุ์เดียวกัน แต่ปลูกต่างอำเภอ จะได้รสชาติหลังหุงสุกไม่เหมือนกัน

ลิ้นจระเข้อย่างผม...ไม่รู้หรอก...ก็เห็นอร่อยดีทุกที

แต่เรื่องเหล่านี้แหละที่สร้างตำนาน...และความน่าเชื่อถือ...ความน่าภาคภูมิใจให้ผลผลิตจากแต่ละแหล่งกำเนิด...ซึ่งครั้งหนึ่งเราเคยพยายามเอามาสร้างเป็น OTOP หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ และหวังว่าด้วยความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น รสชาติที่แตกต่าง หรืออะไรที่ทำให้ของนั้นเหนือกว่า จะได้มีความโดดเด่น...นำมาซึ่งราคาที่สูงกว่า...ด้วยต้นทุนวัตถุดิบเหมือนเดิม

แต่แล้วเราก็ได้สินค้าต่างตำบลที่คล้ายคลึงกันมากจนถ้าไม่บอกแบบกรอกหู ก็จะไม่รู้ว่าต่างจากของแหล่งอื่นยังไง และแม้จะพอบอกความแตกต่างได้ บางทีก็ยังขายไม่ดีอยู่นั่นอีก

ส่วนที่ขายดีก็มีปัญหาว่า เมื่อมีออร์เดอร์เข้ามามากๆ ก็จะผลิตส่งได้ไม่ทัน พ่อค้าคนกลางถูกปรับตามสัญญาที่มีกับห้างวางจำหน่าย เลยเข็ดหลาบไม่ค่อยกล้าลงทุนสั่งซื้อและทำการตลาดให้สินค้าชุมชน

หนักเข้า พ่อค้าหัวใสเอาของจากแหล่งอื่นมาสวมรอยเป็นสินค้าผลิตจากแหล่งชื่อดัง ผู้ซื้อเมื่อบริโภคแล้วทำหน้างงๆ ไม่รู้ว่าต่างกับที่อื่นยังไง นี่ก็นำความเสื่อมไปสู่ตำนานและความน่าเชื่อถือ ราคาก็พลอยเสียหายไปด้วย

วันนี้ไทยเรามีสินค้าที่ใช้ประโยชน์จากกฎหมายคุ้มครอง สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2546 ไปแล้วเกินครึ่งร้อย เช่น ข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้ ข้าวหอมมะลิสุรินทร์ ส้มโอนครชัยศรี ส้มโอขาวแตงกวาชัยนาท มะขามหวานเพชรบูรณ์ สับปะรดภูแล สับปะรดภูเก็ต กาแฟดอยช้าง กาแฟดอยตุง ข้าวสังข์หยดพัทลุง ทุเรียนเมืองนนท์ ขนมหม้อแกงเมืองเพชร ผ้าไหมมัดหมี่ ลิ้นจี่ค่อมสมุทรสงคราม ข้าวเหลืองปะทิวชุมพร ฯลฯ และกำลังรอยื่นขอจดทะเบียนอีกเป็นร้อยรายการ

นั่นคือการใช้ประโยชน์จากกฎหมาย ส่วนการโปรโมททางการตลาดระดับสากลนั้นยังเห็นน้อย ยกเว้นที่มีบริษัทใหญ่ๆ เข้าไปช่วยบางกรณี

ดังนั้น รัฐบาลควรไปช่วยให้ชุมชนเอาของดีที่พิสูจน์ได้ถึงความแตกต่างมาจดทะเบียน คุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ แล้วช่วยทำการตลาดด้วยการจ้างบรรจุเรื่องเล่าตำนานดีของสินค้าเหล่านี้เข้าไปอยู่ในหนัง ไม่เฉพาะแต่หนังไทย แต่รวมถึงหนังต่างประเทศ ไม่ว่าจะมาถ่ายทำที่เมืองไทยหรือไม่ก็ตาม

ลองคิดดู...ว่า ถ้านางเอกหนังดังแอบกระซิบเพื่อนรักในฉากหนังว่า เธอรักษาหุ่นได้ด้วยการรับประทานยำส้มโอนครชัยศรีทุกวันอาทิตย์ คุณว่า...ส้มโอนครชัยศรีจะมีราคาขึ้นไปกิโลละเท่าไร...? ในตลาดส่งออก