ผลกระทยชุมนุนการเมืองต่อการศึกษา

.....รับขวัญ ธรรมาภรณ์พิลาศ

มีหลายคนพูดถึงผลกระทบของสถานการณ์ชุมนุมทางการเมืองในปัจจุบันที่มีอยู่ต่อการเมือง เศรษฐกิจ สังคม แล้วผลกระทบที่มีต่อการศึกษาล่ะมีมากน้อยแค่ไหน ผลกระทบโดยตรงชัดเจนที่เป็นข่าวตามหน้าหนังสือพิมพ์ เช่น การที่โรงเรียนในเขตพื้นที่ใกล้เคียงกับสถานที่ชุมนุมต้องเลื่อนการสอบ หรือเลื่อนการรับสมัครนักเรียน เป็นต้น บังเอิญที่การชุมนุมเริ่มในช่วงกลางเดือน มี.ค. ซึ่งเป็นช่วงที่โรงเรียนปิดเทอมพอดี ทำให้ไม่ค่อยมีผลกระทบต่อการเดินทางไปเรียนหนังสือของนักเรียนนักศึกษามากนัก แต่ถ้าสมมติว่าการชุมนุมยืดเยื้อไปถึงช่วงเปิดภาคการศึกษา แน่นอนว่าการเดินทางไปเรียนหนังสือสำหรับโรงเรียนในพื้นที่ชุมนุมต้องยากลำบากมากขึ้น รวมถึงความรุนแรงจากอาวุธสงครามที่เกิดขึ้นหลายครั้ง ทำให้ผู้ปกครองอาจต้องชั่งใจอย่างหนักว่าจะส่งบุตรหลานของตนไปโรงเรียนดีหรือไม่ มั่นใจความปลอดภัยในโรงเรียนหรือในบริเวณใกล้เคียงได้แค่ไหน ความไม่มั่นใจในสวัสดิภาพอาจทำให้เด็กและเยาวชนบางคนสูญเสียโอกาสทางการศึกษา หรือต้องย้ายจากสถานศึกษาหนึ่งไปยังอีกสถานศึกษาหนึ่ง การย้ายโรงเรียนดูเหมือนเด็กไม่ได้เสียโอกาส แต่การย้ายโรงเรียนก็ทำให้เกิดต้นทุน เช่น ใช้เวลาเดินทางไปโรงเรียนนานขึ้น เด็กต้องใช้เวลาปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมและเพื่อนใหม่ บางโรงเรียนอาจมีจำนวนนักเรียนต่อห้องเพิ่มมากขึ้น ทำให้ครูไม่สามารถดูแลเด็กได้ทั่วถึง

หันมาดูผลกระทบที่ไม่ได้เกิดขึ้นโดยตรงกับเด็กหรือโรงเรียน แต่ก็มีผลกระทบทางอ้อมกันบ้าง เรื่องแรกคือผลกระทบที่ผ่านมาทางด้านเศรษฐกิจ กล่าวคือค่าใช้จ่ายทางการศึกษาทั้งของรัฐและของเอกชน ตอนนี้รัฐบาลใช้งบประมาณเพื่อจัดการดูแลสถานการณ์ความสงบเรียบร้อยไปเป็นจำนวนหลายล้านบาท เงินเหล่านั้นควรนำมาใช้เพื่อพัฒนาประเทศ เท่ากับว่าภาคการศึกษาสูญเสีย โอกาสที่จะนำส่วนหนึ่งของงบประมาณนั้นมาใช้ เพื่อพัฒนาการศึกษาให้ดียิ่งขึ้น ส่วนทางด้านเอกชน หรือครัวเรือนที่ต้องมีค่าใช้จ่ายทางการศึกษาให้สมาชิกในครอบครัวก็ได้รับผลกระทบในแง่เศรษฐกิจว่าสถานการณ์การชุมนุมทางการเมืองทำให้รายได้ครัวเรือนที่พึงมีเปลี่ยนแปลงไปหรือไม่ เพิ่มขึ้นหรือลดลง ถ้ารายได้ครัวเรือนลดลง ครอบครัวอาจต้องลดค่าใช้จ่ายต่างๆ ในบ้านลง และถ้าผู้ปกครองเลือกตัดค่าใช้จ่ายทางการศึกษา เช่น ไม่ซื้ออุปกรณ์การเรียนบางอย่าง ก็อาจส่งผลต่อคุณภาพการศึกษาของบุตรหลาน หรือถ้ารายได้ของครอบครัวลดลงอย่างมาก เด็กอาจจะไม่ได้เข้ารับการศึกษา

ผลกระทบทางอ้อมอีกประการหนึ่งคือผลกระทบที่ผ่านทางด้านสังคม ต้องไม่ลืมว่าในกระบวนการเรียนรู้ สภาพแวดล้อมในสังคมเป็นปัจจัยหนึ่งที่มีอิทธิพลสำคัญ แม้กระทั่งหนังและรายการโทรทัศน์ยังมีการจัดเรตติ้งเพื่อป้องกันไม่ให้เด็กเสพข้อมูลข่าวสารที่มีเนื้อหาไม่เหมาะสมหรือรุนแรง เพราะเด็กยังไม่มีวุฒิภาวะเพียงพอที่จะเข้าใจและแยกแยะเนื้อหาเหล่านั้น แต่ในสถานการณ์ปัจจุบันความรุนแรงมีให้เห็นทั้งบนท้องถนน และมีการถ่ายทอดซ้ำแล้วซ้ำอีกตามสื่อต่างๆ ตลอดทั้งวัน ถ้าผู้ปกครองไม่เอาใจใส่ โอกาสที่เด็กจะมีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรงก็อาจเพิ่มมากขึ้น โอกาสที่เด็กจะคิดว่าความรุนแรงเป็นการแก้ปัญหาก็จะเพิ่มมากขึ้นเช่นกัน นอกจากความรุนแรงในสังคมแล้ว ความแตกแยกในสังคมก็เป็นสภาพแวดล้อมที่ส่งผลต่อการศึกษา ในการศึกษา การอภิปราย ถกเถียง แลกเปลี่ยนความคิดเห็น เป็นกระบวนการหนึ่งที่ผู้เรียนจะได้พัฒนาความรู้และทักษะของตน การมองคนที่คิดต่างกันเป็นศัตรู การไม่ยอมรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น ไม่ใช่สิ่งที่เอื้อให้เกิดการเรียนรู้ แต่สภาพสังคมปัจจุบันกลับเป็นไปตามประการหลัง แล้วจะสอนเด็กและเยาวชนให้ความเคารพกับความคิดเห็นของคนอื่นได้อย่างไร ที่น่าเป็นห่วงคือสมาชิกในครอบครัวของเด็กเอง อาจมีอารมณ์ร่วมกับสถานการณ์การเมืองในปัจจุบันและเป็นผู้เสริมให้เกิดความรุนแรงและความแตกแยกในสังคมเพิ่มมากขึ้น ซึ่งถ้าเป็นกรณีนี้ โอกาสที่จะป้องกันไม่ให้เด็กได้รับผลกระทบทางสังคมที่ไม่ดีก็แทบจะเป็นไปไม่ได้

เมื่อพิจารณาแล้ว ผลกระทบโดยตรงของสถานการณ์ชุมนุมต่อการศึกษาเป็นเพียงผลกระทบระยะสั้นที่จะจบลงเมื่อการชุมนุมสิ้นสุด แต่ผลกระทบทางอ้อมด้านเศรษฐกิจและสังคมต่อการศึกษาจะเป็นผลกระทบที่มีต่อเนื่องถึงแม้ว่าการชุมนุมจะสิ้นสุดลงก็ตาม ครอบครัวซึ่งเป็นหน่วยสังคมที่มีความใกล้ชิดเด็กที่สุดควรเตรียมตัวตั้งแต่วันนี้ที่จะหาทางป้องกัน รับมือ และแก้ไขผลกระทบเหล่านี้ เช่น การหารายได้เสริม การออมเงิน การตัดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็นออก เพื่อแก้ไขผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ การป้องกันไม่ให้เด็กได้รับข่าวสารที่มีความรุนแรงมากเกินไป หรือถ้าหลีกเลี่ยงไม่ได้ ผู้ปกครองต้องให้ความใส่ใจ อธิบายให้เด็กเข้าใจว่าความรุนแรงและความแตกแยกไม่ใช่สิ่งที่ดี เพื่อให้สภาพแวดล้อมทางสังคมที่ไม่ดีมีผลกระทบต่อการเรียนรู้ของเด็กน้อยที่สุด