ดาวหาง...เลิฟจอย

ดาวหางไอซอนเป็นดาวหางที่หลายคนเริ่มรู้จักกันแล้ว เนื่องจากมีข่าวมาตั้งแต่ปลายปีที่แล้วว่าอาจเป็นดาวหางที่สว่างจนเห็นได้ด้วยตาเปล่าในช่วงเดือน พ.ย.และ ธ.ค. 2556 แต่ขณะนี้ยังมีดาวหางอีก 3 ดวง ที่สว่างกว่าไอซอน

ไอซอนอยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันออก เข้าสู่กลุ่มดาวหญิงสาวมาตั้งแต่วันที่ 6 พ.ย. ยังไม่สามารถเห็นได้ด้วยตาเปล่า ไอซอนจะเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในวันที่ 29 พ.ย. ตามเวลาประเทศไทย แต่ถึงขณะนี้นักดาราศาสตร์ก็ยังคงไม่แน่ใจว่าไอซอนจะสว่างจนเห็นได้ด้วยตาเปล่าหรือไม่ และเมื่อใด

นอกจากดาวหางไอซอนที่อยู่บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืดในช่วงปลายปีนี้ ยังมีดาวหางอีก 3 ดวง ที่สังเกตได้ด้วยกล้องสองตาและกล้องโทรทรรศน์ ได้แก่ ดาวหางเลิฟจอย (C/2013 R1 Lovejoy) ดาวหางลีเนียร์ (C/2012 X1 LINEAR) และดาวหางเองเคอ (2P/Encke)

นักดาราศาสตร์ระบุความสว่างของวัตถุท้องฟ้าด้วยโชติมาตร หรืออันดับความสว่าง ยิ่งมีค่าน้อยยิ่งสว่าง ดาวจางที่สุดที่ดวงตาของเราจะเห็นได้ภายใต้ฟ้ามืด คือดาวที่สว่างประมาณโชติมาตร 6.5 ขณะนี้ดาวหางไอซอนอยู่ที่โชติมาตร 8-9 ดาวหางเลิฟจอยสว่างราวโชติมาตร 6 จึงพอจะเห็นได้จางๆ ด้วยตาเปล่า หากทราบตำแหน่งที่แน่นอน

ปลายเดือน ต.ค.ที่ผ่านมา ดาวหางลีเนียร์ได้ปะทุความสว่างขึ้นมาจากโชติมาตร 14 ไปที่โชติมาตร 8 แต่มีตำแหน่งอยู่ใกล้ขอบฟ้า สังเกตได้ยากจากประเทศไทย ดาวหางเองเคอสว่างราวโชติมาตร 7 เคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์อย่างรวดเร็ว จึงสังเกตได้ยากขึ้นทุกวัน นอกจากไอซอน ดาวหางเลิฟจอยจึงเป็นดาวหางที่น่าสนใจที่สุดใน 3 ดวงนี้

 

เทอร์รี เลิฟจอย (Terry Lovejoy) นักดาราศาสตร์สมัครเล่นชาวออสเตรเลีย ค้นพบดาวหางดวงนี้เมื่อวันที่ 7-8 ก.ย. 2556 ในภาพถ่ายซีซีดี ซึ่งบันทึกผ่านกล้องโทรทรรศน์สะท้อนแสงขนาด 20 เซนติเมตร เป็นดวงที่ 4 ที่เขาค้นพบ ได้ชื่ออย่างเป็นทางการว่า ซี/2013 อาร์ 1 (C/2013 R1) แสดงว่าเป็นดาวหางคาบยาว ค้นพบเป็นดวงแรกในครึ่งแรกของเดือน ก.ย. 2013 ขณะนั้นดาวหางอยู่บริเวณใกล้เส้นที่แบ่งเขตระหว่างกลุ่มดาวยูนิคอร์นกับกลุ่มดาวนายพราน เขารายงานว่าดาวหางสว่างที่โชติมาตร 14

ก่อนหน้านี้ ดาวหางที่เลิฟจอยค้นพบเป็นดวงที่ 3 และทำให้เขาเริ่มเป็นที่รู้จักในวงกว้างคือดาวหางที่มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า ซี/2011 ดับเบิลยู 1 (C/2011 W1) ค้นพบเมื่อ พ.ศ. 2554 เป็นดาวหางเฉียดดวงอาทิตย์และสว่างจนเห็นได้ด้วยตาเปล่าเมื่อปลายปี 2554 แต่อยู่ในตำแหน่งที่ไม่สามารถสังเกตได้จากประเทศไทย

สำหรับดาวหางเลิฟจอยดวงล่าสุดนี้จะเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในเวลาประมาณเที่ยงคืนครึ่งของวันที่ 23 ธ.ค. 2556 ตามเวลาประเทศไทย ที่ระยะ 0.812 หน่วยดาราศาสตร์ (121 ล้านกิโลเมตร) แต่ก่อนหน้านั้นจะเข้าใกล้โลกที่สุดในเวลาประมาณเที่ยงคืนครึ่งของวันที่ 20 พ.ย. 2556 ตามเวลาประเทศไทย ห่างโลกประมาณ 0.397 หน่วยดาราศาสตร์ (59 ล้านกิโลเมตร)

ดาวหางเลิฟจอยมีวงโคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นวงรีที่มีความรีสูง ขณะนี้วงโคจรยังมีความแน่นอนอยู่ระดับหนึ่ง จึงยังไม่สามารถระบุคาบที่ชัดเจนได้ คาดว่าเกินหนึ่งหมื่นปี ดาวหางเลิฟจอยน่าจะสว่างที่สุดในช่วงที่ใกล้โลกที่สุด คือช่วงครึ่งหลังของเดือน พ.ย. โดยอยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันออกเฉียงเหนือในเวลาเช้ามืด เคลื่อนผ่านบริเวณกลุ่มดาวหมีใหญ่ หมาล่าเนื้อ และคนเลี้ยงสัตว์

รายงานผลการสังเกตการณ์ถึงวันที่ 4 พ.ย. พบว่าดาวหางสว่างราวโชติมาตร 6.3 จึงเป็นไปได้ว่าเมื่อสว่างที่สุดในช่วงปลายเดือน พ.ย. 2556 ดาวหางเลิฟจอยจะมีโอกาสสว่างได้ถึงประมาณโชติมาตร 5 ซึ่งสว่างพอที่จะเห็นได้ด้วยตาเปล่าเป็นดวงฝ้าจางๆ ภายใต้ฟ้ามืด

หากดาวหางเลิฟจอยสว่างได้ถึงระดับนี้ คาดว่าจะสังเกตได้ดีด้วยกล้องสองตาและกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก จากสถานที่มืด ห่างไกลจากตัวเมือง และหากดาวหางไอซอนยังคงสว่างขึ้นไม่มากเท่าที่คาดไว้ ประกอบกับตำแหน่งของดาวหางเลิฟจอยที่อยู่สูงกว่า การสังเกตดาวหางเลิฟจอยอาจทำได้ง่ายกว่าดาวหางไอซอนด้วยซ้ำไป

ขณะนี้ดาวหางเลิฟจอยอยู่ในกลุ่มดาวปู ผ่านกลุ่มดาวสิงโตในช่วงวันที่ 12-14 พ.ย. และผ่านกลุ่มดาวสิงโตเล็กในช่วงวันที่ 15-17 พ.ย. กลางเดือนอาจสว่างขึ้นมาที่โชติมาตร 5.5 วันที่ 18-21 พ.ย. ดาวหางเลิฟจอยจะผ่านกลุ่มดาวหมีใหญ่ จากนั้นเข้าสู่กลุ่มดาวหมาล่าเนื้อ ช่วงวันที่ 21 พ.ย.1 ธ.ค. 2556 อาจสว่างที่สุดราวโชติมาตร 5 โดยช่วงแรกจะมีแสงจันทร์รบกวน

สัปดาห์สุดท้ายของเดือน พ.ย. ดาวหางเลิฟจอยเคลื่อนผ่านกลุ่มดาวหมาล่าเนื้อและคนเลี้ยงสัตว์ คาดว่าจะเป็นช่วงที่ดีที่สุดในการสังเกตดาวหางดวงนี้ โดยมีดวงจันทร์เสี้ยวรบกวนเล็กน้อย ช่วงท้ายๆ อาจเริ่มสังเกตได้ยากขึ้น เนื่องจากดาวหางอยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้ามากขึ้น

ปรากฏการณ์ท้องฟ้า (10–17 พ.ย.)

ดาวศุกร์เป็นดาวเคราะห์สว่างดวงเดียวบนท้องฟ้าทิศตะวันตก เยื้องไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ขณะนี้อยู่ในกลุ่มดาวคนยิงธนู ตกลับขอบฟ้าในเวลาก่อน 3 ทุ่มเล็กน้อย

ดาวพฤหัสบดีอยู่ในกลุ่มดาวคนคู่ เริ่มเห็นได้ทางทิศตะวันออกตั้งแต่ประมาณ 4 ทุ่มเศษ ดาวอังคารอยู่ในกลุ่มดาวสิงโต ขึ้นมาราวตี 2 ครึ่ง จากนั้นเมื่อฟ้าสาง ดาวพฤหัสบดีจะขึ้นไปอยู่สูงเหนือศีรษะ ส่วนดาวอังคารมีมุมเงย 50 องศา กลางสัปดาห์ ดาวพุธเริ่มเคลื่อนห่างจากดวงอาทิตย์จนสังเกตได้เหนือขอบฟ้าทิศตะวันออกในเวลาเช้ามืด แต่ท้องฟ้าต้องเปิดโล่ง ไม่มีเมฆหมอกบดบัง

สัปดาห์นี้เป็นครึ่งหลังของข้างขึ้น ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงในวันที่ 10 พ.ย. พลบค่ำวันนั้น ดวงจันทร์อยู่สูงทางทิศใต้ ตกลับขอบฟ้าในเวลาเที่ยงคืนครึ่ง ส่วนสว่างของดวงจันทร์จะเพิ่มขึ้นจนสว่างเต็มดวงในวันที่ 17 พ.ย. ซึ่งตรงกับวันลอยกระทง